Giải Khoa Học Tự Nhiên 6 trang 91
Lời giải chi tiết SGK Lớp 6 · Môn Khoa Há»c Tá»± NhiĂªn · Trang 91–92
Hai trang này thuộc Bài 26 "Khoá lưỡng phân". Phần lớn nội dung là lý thuyết và sơ đồ mẫu (Hình 26.1, Hình 26.2). Trong bài có 2 câu hỏi cần trả lời: câu hỏi mở đầu và một hoạt động xây dựng khoá lưỡng phân. Dưới đây cô giải đầy đủ cả hai.
Câu 1 (Câu hỏi mở đầu)
Đề bài: Khi đi vào một khu vườn rộng, em bắt gặp rất nhiều loài sinh vật khác nhau bao gồm thực vật, động vật, nấm,... Em có thể phân biệt được các loài không? Làm thế nào em có thể thực hiện được việc đó?
Cách giải
Trong khu vườn có rất nhiều loài, nhưng mỗi loài đều mang những đặc điểm riêng. Ta hoàn toàn có thể phân biệt được chúng dựa vào các đặc điểm bên ngoài.
Cách làm cụ thể:
- Quan sát kỹ từng sinh vật về hình dạng, màu sắc, các bộ phận cơ thể (có chân hay không, có cánh hay không, có lá hay không...).
- Dựa vào những đặc điểm đối lập (có – không) để tách dần các sinh vật thành các nhóm nhỏ.
- Lặp lại việc tách nhóm cho đến khi mỗi nhóm chỉ còn một loài.
Công cụ giúp ta làm việc này một cách thuận lợi chính là khoá lưỡng phân.
Trả lời: Em có thể phân biệt được các loài. Cách làm là quan sát đặc điểm bên ngoài của từng sinh vật, rồi dùng các đặc điểm đối lập để tách chúng thành từng nhóm nhỏ dần, đến khi xác định được từng loài. Đây chính là nguyên tắc của khoá lưỡng phân.
Câu 2 (Hoạt động xây dựng khoá lưỡng phân)
Đề bài: Cho các loài sinh vật như hình dưới đây. Tiến hành xây dựng khoá lưỡng phân để phân loại chúng.
Các loài trong hình gồm:
- A – Chim bói cá
- B – Bọ ngựa
- C – Cá mập
- D – Khỉ
- E – Rùa
Cách 1 — Lập bảng đặc điểm rồi tách nhóm
Trước tiên, ta liệt kê đặc điểm nổi bật của từng loài:
| Loài | Có chân? | Có cánh? | Đặc điểm khác |
|---|---|---|---|
| Chim bói cá (A) | Có (2 chân) | Có cánh | Cơ thể phủ lông vũ |
| Bọ ngựa (B) | Có (6 chân) | Có cánh | Thuộc nhóm côn trùng |
| Cá mập (C) | Không có chân | Không | Sống dưới nước, có vây |
| Khỉ (D) | Có (4 chân) | Không | Cơ thể phủ lông mao |
| Rùa (E) | Có (4 chân) | Không | Có mai cứng bao bọc |
Bây giờ ta tách dần theo từng đặc điểm đối lập:
Lần tách 1 — Có chân hay không có chân?
- Không có chân → Cá mập (C) (đã xác định được 1 loài)
- Có chân → còn lại A, B, D, E
Lần tách 2 — (Nhóm có chân) Có cánh hay không có cánh?
- Có cánh → A, B
- Không có cánh → D, E
Lần tách 3 — (Nhóm có cánh) Có mấy chân?
- Có 2 chân (phủ lông vũ) → Chim bói cá (A)
- Có 6 chân → Bọ ngựa (B)
Lần tách 4 — (Nhóm không cánh) Có mai cứng hay không?
- Có mai cứng → Rùa (E)
- Không có mai, cơ thể phủ lông mao → Khỉ (D)
Sau 4 lần tách, ta đã xác định được cả 5 loài.
Cách 2 — Lập sơ đồ phân loại (giống Hình 26.2)
Trình bày kết quả dưới dạng sơ đồ cho dễ nhìn:
Các loài sinh vật
(Có chân hay không?)
┌───────────────┴───────────────┐
Không có chân Có chân
│ (Có cánh hay không?)
Cá mập (C) ┌──────────┴──────────┐
Có cánh Không có cánh
(Có mấy chân?) (Có mai cứng không?)
┌──────┴──────┐ ┌────────┴────────┐
2 chân 6 chân Có mai Không có mai
Chim bói cá (A) Bọ ngựa (B) Rùa (E) Khỉ (D)Đáp án: Khoá lưỡng phân phân loại 5 loài như sau: - Bước 1: Không có chân → Cá mập (C). Có chân → sang bước 2. - Bước 2: Có cánh → sang bước 3. Không có cánh → sang bước 4. - Bước 3: 2 chân → Chim bói cá (A). 6 chân → Bọ ngựa (B). - Bước 4: Có mai cứng → Rùa (E). Không có mai → Khỉ (D).
💡 Mẹo nhớ: Khi xây khoá lưỡng phân, mỗi lần chỉ hỏi một câu có – không rồi tách làm hai nhánh. Cứ "tách đôi rồi lại tách đôi" cho đến khi mỗi nhánh còn đúng một loài.
🎯 Ghi nhớ: Khoá lưỡng phân là khoá phân loại phổ biến nhất. Nguyên tắc của nó là dựa vào các đặc điểm đối lập để tách một tập hợp sinh vật thành hai nhóm nhỏ dần, giúp xác định nhanh vị trí phân loại của từng loài.