Giải Khoa Học Tự Nhiên 6 trang 97
Lời giải chi tiết SGK Lớp 6 · Môn Khoa Há»c Tá»± NhiĂªn · Trang 97–98
Bài 28: Thực hành — Làm sữa chua và quan sát vi khuẩn
Phần Thu hoạch ở trang 97 có 3 câu hỏi. Dưới đây là lời giải chi tiết từng câu.
Câu 1
Đề bài: Vẽ vào vở hình ảnh vi khuẩn có trong sữa chua đã quan sát được bằng kính hiển vi ở các độ phóng đại khác nhau (vẽ thêm nếu quan sát mẫu vi khuẩn khác).
Cách giải — Hướng dẫn quan sát và vẽ hình
Bước 1: Quan sát ở vật kính 10x
Khi nhìn qua vật kính 10x, em sẽ thấy:
- Các vi khuẩn xuất hiện dưới dạng những chấm nhỏ li ti, phân bố rải rác hoặc thành từng đám.
- Chưa nhìn rõ hình dạng cụ thể của từng tế bào.
Bước 2: Quan sát ở vật kính 40x
Khi chuyển sang vật kính 40x, em sẽ thấy rõ hơn:
- Vi khuẩn lactic trong sữa chua thường có hình que (trực khuẩn) hoặc hình cầu (cầu khuẩn).
- Chúng đứng riêng lẻ, xếp thành chuỗi dài hoặc đám nhỏ.
Bước 3: Vẽ hình vào vở
Em vẽ lại 2 hình:
- Một hình ở độ phóng đại 10x: các chấm nhỏ rải rác.
- Một hình ở độ phóng đại 40x: thấy rõ hình que/hình cầu.
📝 Gợi ý vẽ: Vẽ trong một vòng tròn tượng trưng cho thị trường kính. Ghi chú rõ độ phóng đại bên dưới mỗi hình (ví dụ: "Vi khuẩn quan sát ở vật kính 40x").
💡 Mẹo nhớ: Vật kính càng lớn, hình ảnh càng rõ — "Số càng to, vi khuẩn càng tỏ".
Câu 2
Đề bài: Nhận xét về hình dạng và cách sắp xếp của các vi khuẩn quan sát được.
Cách giải — Quan sát và mô tả
Về hình dạng:
Vi khuẩn trong sữa chua chủ yếu là vi khuẩn lactic, có hai hình dạng phổ biến:
- Hình que (trực khuẩn): thân thuôn dài như que nhỏ. Ví dụ: Lactobacillus.
- Hình cầu (cầu khuẩn): tròn nhỏ như hạt. Ví dụ: Streptococcus.
Về cách sắp xếp:
Các vi khuẩn không nằm rải rác hoàn toàn mà thường:
- Đứng riêng lẻ từng tế bào.
- Xếp thành chuỗi dài (nhiều tế bào nối tiếp nhau).
- Tạo thành đám hoặc cụm nhỏ.
Nhận xét chung: Vi khuẩn trong sữa chua có hình dạng đa dạng (chủ yếu là hình que và hình cầu), kích thước rất nhỏ, sắp xếp thành chuỗi hoặc cụm là chính.
💡 Mẹo nhớ: "Que dài, cầu tròn — chuỗi dính, cụm gom" để nhớ hình dạng và cách sắp xếp của vi khuẩn lactic.
Câu 3
Đề bài: Vì sao trong khi làm sữa chua, không dùng nước sôi để pha hộp sữa chua dùng làm giống? Sau thời gian ủ ấm hỗn hợp làm sữa chua, nếu để sản phẩm ở ngoài (không cho vào tủ lạnh) thì điều gì sẽ xảy ra?
Cách giải — Phân tích từng ý
Ý 1: Vì sao không dùng nước sôi để pha hộp sữa chua giống?
- Hộp sữa chua dùng làm "giống" chứa vi khuẩn lactic còn sống. Chính những vi khuẩn này sẽ lên men sữa và biến hỗn hợp thành sữa chua.
- Nước sôi có nhiệt độ 100°C, quá nóng so với mức vi khuẩn lactic chịu được.
- Nếu dùng nước sôi pha vào, vi khuẩn lactic sẽ bị tiêu diệt, không còn khả năng lên men.
- Khi đó, hỗn hợp sẽ không lên men thành sữa chua, mẻ sữa coi như hỏng.
Vì vậy: Phải để nước nguội xuống khoảng 50°C rồi mới pha sữa chua giống vào. Nhiệt độ này đủ ấm để vi khuẩn hoạt động mạnh nhưng không làm chết chúng.
Ý 2: Nếu để sản phẩm sữa chua ở ngoài (không cho vào tủ lạnh) thì sao?
- Sau khi ủ, sữa chua đã đạt độ chua mong muốn. Lúc này cần làm lạnh để hãm bớt hoạt động của vi khuẩn.
- Nếu để ở nhiệt độ phòng, vi khuẩn lactic vẫn tiếp tục lên men sinh ra nhiều axit lactic hơn.
- Hậu quả:
- Sữa chua trở nên chua gắt, khó ăn.
- Sản phẩm bị tách nước, mất kết cấu mịn.
- Lâu hơn nữa, các vi khuẩn có hại trong không khí có thể xâm nhập, làm sữa chua hỏng, ôi thiu, không ăn được.
Kết luận: Sau khi ủ xong, phải bảo quản sữa chua trong tủ lạnh để giữ độ chua vừa phải, kết cấu mịn và dùng được lâu.
💡 Mẹo nhớ: "Ấm để lên men — Lạnh để giữ ngon". Vi khuẩn lactic ưa ấm khoảng 40 – 50°C, sợ nóng (>60°C chết) và ngủ đông khi gặp lạnh.
Phần "Em có biết?" — Bổ sung kiến thức
Sách giới thiệu phương pháp nhuộm Gram do nhà khoa học Hans Christian Joachim Gram phát minh:
| Nhóm vi khuẩn | Màu sau khi nhuộm | Đặc điểm |
|---|---|---|
| Gram âm | Đỏ hồng | Phần lớn vi khuẩn gây bệnh thuộc nhóm này |
| Gram dương | Tím | Ít gây bệnh hơn |
Ý nghĩa: Biết được vi khuẩn gây bệnh thuộc nhóm Gram âm hay Gram dương sẽ giúp bác sĩ chọn đúng loại thuốc kháng sinh để điều trị hiệu quả.
🎯 Ghi nhớ chung của bài 28: - Vi khuẩn trong sữa chua là vi khuẩn lactic có lợi, hình que hoặc hình cầu, sắp xếp thành chuỗi/cụm. - Khi làm sữa chua: pha sữa giống ở ~50°C, ủ ấm 10 – 12 giờ, rồi bảo quản trong tủ lạnh. - Quan sát vi khuẩn cần dùng kính hiển vi với vật kính 10x (tìm vùng có vi khuẩn) rồi chuyển sang 40x (xem rõ hình dạng). - Phương pháp nhuộm Gram giúp phân biệt 2 nhóm vi khuẩn để chọn thuốc kháng sinh phù hợp.