Giải Ngữ Văn 6 - Tập 1 trang 75
Lời giải chi tiết SGK Lớp 6 · Môn Ngữ Văn · Trang 75–76
(Lưu ý nhỏ: số trang in trên ảnh là 74 và 75, cô vẫn giữ tiêu đề theo yêu cầu của em.)
Tóm tắt lý thuyết
Nhận biết cụm động từ
- Ở dạng đầy đủ, cụm động từ gồm ba phần: phần trung tâm (ở giữa, là động từ), phần phụ trước và phần phụ sau.
- Phần phụ trước thường bổ sung ý nghĩa: thời gian, khẳng định, phủ định, tiếp diễn…
- Phần phụ sau thường bổ sung ý nghĩa: đối tượng, địa điểm, thời gian…
- Ví dụ: trong câu Nó không mặc áo rét, cụm động từ là không mặc áo rét (trung tâm là mặc; không = phủ định; áo rét = đối tượng).
Nhận biết cụm tính từ
- Ở dạng đầy đủ, cụm tính từ gồm ba phần: phần trung tâm (là tính từ), phần phụ trước và phần phụ sau.
- Phần phụ trước bổ sung ý nghĩa: mức độ, thời gian, sự tiếp diễn…
- Phần phụ sau bổ sung ý nghĩa: phạm vi, mức độ…
- Ví dụ: trong câu Trời vẫn rét quá, cụm tính từ là vẫn rét quá (trung tâm là rét; vẫn = tiếp diễn; quá = mức độ).
Bài 1: Tạo cụm động từ từ một động từ trung tâm
Đề: Tìm một cụm động từ trong truyện Gió lạnh đầu mùa. Từ động từ trung tâm của cụm từ đó, hãy tạo ra ba cụm động từ khác.
Gợi ý giải:
- Cụm động từ trong truyện: nhìn ra ngoài sân → động từ trung tâm là nhìn.
- Tạo ba cụm động từ khác từ động từ nhìn:
- đang nhìn lên bầu trời
- nhìn theo bóng mẹ
- chưa nhìn thấy gì cả
Em có thể chọn động từ trung tâm khác (chạy, lấy, mặc…) rồi làm tương tự.
Bài 2: Tìm cụm động từ, xác định động từ trung tâm và ý nghĩa được bổ sung
Đề: Tìm cụm động từ trong những câu sau. Xác định động từ trung tâm và những ý nghĩa mà động từ đó được bổ sung.
| Câu | Cụm động từ | Động từ trung tâm | Ý nghĩa được bổ sung |
|---|---|---|---|
| a. Nhìn ra ngoài sân, Sơn thấy đất khô trắng. | nhìn ra ngoài sân | nhìn | ra ngoài sân: chỉ hướng/địa điểm của hành động |
| thấy đất khô trắng | thấy | đất khô trắng: chỉ đối tượng của hành động | |
| b. Mẹ Sơn lật cái vỉ buồm, lục đống quần áo rét. | lật cái vỉ buồm | lật | cái vỉ buồm: đối tượng |
| lục đống quần áo rét | lục | đống quần áo rét: đối tượng | |
| c. Với lòng ngây thơ của tuổi trẻ, chị Lan hăm hở chạy về nhà lấy áo. | hăm hở chạy về nhà | chạy | hăm hở: cách thức/trạng thái; về nhà: hướng, địa điểm |
| lấy áo | lấy | áo: đối tượng |
Như vậy, các từ đứng trước động từ trung tâm bổ sung cách thức, còn từ đứng sau bổ sung đối tượng hoặc địa điểm.
Bài 3: Câu có vị ngữ là một chuỗi cụm động từ
Đề: Trong truyện Gió lạnh đầu mùa, Thạch Lam thường dùng kiểu câu có vị ngữ là một chuỗi cụm động từ, ví dụ: "Mẹ Sơn nghe thấy, đặt chén nước chè xuống, bảo chị Lan.". Hãy tìm thêm hai câu văn có vị ngữ là một chuỗi cụm động từ và cho biết tác dụng của cách diễn đạt đó.
Gợi ý giải:
- Câu 1: "Sơn lo quá, sắp ăn, bỏ đũa đứng dậy, van."
- Vị ngữ là chuỗi cụm động từ: lo quá → sắp ăn → bỏ đũa đứng dậy → van.
- Câu 2: "Chị Lan cũng giật mình, đứng sững ra cả người."
- Vị ngữ là chuỗi cụm động từ: giật mình → đứng sững ra cả người.
Tác dụng: Việc dùng một chuỗi cụm động từ trong vị ngữ giúp diễn tả liên tiếp nhiều hành động, cử chỉ của nhân vật chỉ trong một câu. Nhờ đó, câu văn vừa gọn gàng vừa sinh động, gợi rõ diễn biến tâm trạng và phản ứng nhanh, dồn dập của nhân vật.
Bài 4: Tạo cụm tính từ từ một tính từ trung tâm
Đề: Tìm một cụm tính từ trong truyện Gió lạnh đầu mùa. Từ tính từ trung tâm của cụm từ đó, hãy tạo ra ba cụm tính từ khác.
Gợi ý giải:
- Cụm tính từ trong truyện: rất nghèo → tính từ trung tâm là nghèo.
- Tạo ba cụm tính từ khác từ tính từ nghèo:
- nghèo lắm
- vẫn còn nghèo
- nghèo hơn trước
Bài 5: Tìm cụm tính từ, xác định tính từ trung tâm và ý nghĩa được bổ sung
Đề: Tìm cụm tính từ trong những câu sau. Xác định tính từ trung tâm và những ý nghĩa mà tính từ đó được bổ sung.
| Câu | Cụm tính từ | Tính từ trung tâm | Ý nghĩa được bổ sung |
|---|---|---|---|
| a. Nhưng chân trời trong hơn mọi hôm, những làng ở xa, Sơn thấy rõ như gần. | trong hơn mọi hôm | trong | hơn mọi hôm: chỉ mức độ (so sánh) |
| rõ như gần | rõ | như gần: chỉ mức độ | |
| b. Sơn bấy giờ mới nhớ ra là mẹ cái Hiên rất nghèo, chỉ có nghề đi mò cua bắt ốc thì còn lấy đâu ra tiền mà sắm áo cho con nữa. | rất nghèo | nghèo | rất: chỉ mức độ |
Bài 6: Mở rộng vị ngữ thành cụm tính từ
Đề: Các câu sau có vị ngữ là một tính từ. Hãy mở rộng vị ngữ thành cụm tính từ.
- a. Trời rét. → Trời rét quá. / Trời vẫn còn rét lắm.
- b. Toà nhà cao. → Toà nhà cao chót vót. / Toà nhà rất cao.
- c. Cô ấy đẹp. → Cô ấy đẹp lắm. / Cô ấy rất đẹp dịu dàng.
Khi mở rộng, em thêm phần phụ trước (rất, vẫn, còn… chỉ mức độ, tiếp diễn) và phần phụ sau (quá, lắm, chót vót… chỉ mức độ) cho tính từ trung tâm.
Phần đầu Văn bản 3: Con chào mào (Mai Văn Phấn)
Trang 75 mở đầu bài thơ Con chào mào.
Trích thơ:
Con chào mào đốm trắng mũ đỏ Hót trên cây cao chót vót triu… uýt… huýt… tu hìu… Tôi vội vẽ chiếc lồng trong ý nghĩ Sợ chim bay đi
Chú thích:
- (1) Mai Văn Phấn sinh năm 1955 tại Ninh Bình. Ông sáng tác thơ và viết tiểu luận phê bình. Thơ ông phong phú về đề tài, có nhiều cách tân về nội dung và nghệ thuật; một số bài được dịch ra nhiều thứ tiếng.
- (2) Chào mào: loài chim đầu có chỏm lông nhọn, tiếng hót trong, cao.
Phần này chỉ là khởi đầu văn bản nên chưa có câu hỏi để giải. Khi sang trang sau có hệ thống câu hỏi đọc hiểu, em gửi cô sẽ giải tiếp nhé.
Em muốn cô viết mẫu đoạn văn cho bài 8 và phần Viết kết nối với đọc (ở đầu trang 74) không? Cô có thể bổ sung thêm.