Giải Ngữ Văn 6 - Tập 1 trang 19
Lời giải chi tiết SGK Lớp 6 · Môn Ngữ Văn · Trang 19–20
TRẢ LỜI CÂU HỎI
Câu 1
Đề bài: Câu chuyện được kể bằng lời của nhân vật nào? Kể theo ngôi thứ mấy?
Cách giải
Bước 1: Xác định người kể chuyện
Đọc đoạn trích, ta thấy câu chuyện được kể bằng lời của nhân vật Dế Mèn (người "tôi" trong câu chuyện).
Bước 2: Xác định ngôi kể
Câu chuyện sử dụng đại từ "tôi" xuyên suốt → Kể theo ngôi thứ nhất.
Đáp án: Câu chuyện được kể bằng lời của nhân vật Dế Mèn, kể theo ngôi thứ nhất (ngôi "tôi").
Câu 2
Đề bài: Đọc phần một đoạn trích, nếu một số chi tiết miêu tả Dế Mèn khiến em liên tưởng tới đặc điểm của con người. Lời miêu tả này thường được sử dụng ở loại truyện nào?
Cách giải
Bước 1: Tìm chi tiết miêu tả Dế Mèn như con người
Trong đoạn trích, Dế Mèn được miêu tả:
- "Cóc lại giảng một mở xuống" → có hành động như người
- "Rúc trong hang mà bị trúng hai mỏ" → có cảm xúc sợ hãi
- "Nằm im thít" → có tâm lý lo lắng
- "Đứng ria lông cánh một lát nữa rồi lại bay là xuống đầm nước" → có hành động suy nghĩ, quyết định
Bước 2: Xác định loại truyện
Lối miêu tả này gọi là nhân cách hóa (cho con vật có tính cách, hành động, suy nghĩ như người).
Loại truyện thường dùng: Truyện ngụ ngôn hoặc truyện đồng thoại.
Đáp án: Các chi tiết miêu tả Dế Mèn có hành động, suy nghĩ, cảm xúc như con người (sợ hãi, lo lắng, thương cảm...). Lối miêu tả này thường được sử dụng trong truyện ngụ ngôn hoặc truyện đồng thoại.
Câu 3
Đề bài: Em thích hoặc không thích điều gì trong cách Dế Mèn tự miêu tả và đánh giá về bản thân ở phần một? Vì sao?
Cách giải
Bước 1: Tìm cách Dế Mèn tự miêu tả và đánh giá bản thân
- "Nào tôi đâu biết cơ sự lại ra nông nổi này!"
- "Tôi hỏi làm. Tôi hỏi hẳn làm!"
- "Anh mà chết là chỉ tại cái tội ngông cuồng đại đốt của tôi"
- "Tôi biết làm thế nào bây giờ?"
Bước 2: Nhận xét và giải thích
Điều thích:
- Dế Mèn thành thật nhận lỗi của mình
- Tự trách mình vì đã gây ra chuyện xấu
- Có lương tâm, biết hối hận
Điều chưa thích:
- Dế Mèn hơi yếu đuối, thiếu quyết đoán
- Chỉ biết tự trách mà chưa tìm cách khắc phục
Đáp án (gợi ý): Em thích cách Dế Mèn thành thật nhận lỗi và tự trách mình vì đã gây ra chuyện xấu cho Dế Choắt. Điều này cho thấy Dế Mèn có lương tâm, biết phân biệt đúng sai. Tuy nhiên, em cũng thấy Dế Mèn hơi yếu đuối khi chỉ biết hối hận mà chưa nghĩ cách giúp đỡ bạn ngay lập tức.
Câu 4
Đề bài: Dế Mèn đã nói gì khi sang thăm nhà Dế Choắt và khi Dế Choắt nhờ giúp đỡ? Những lời nói đó thể hiện thái độ gì của Dế Mèn?
Cách giải
Bước 1: Tìm lời nói của Dế Mèn
Khi sang thăm:
- "Sao? Sao?"
- "Thôi, tôi ôm yêu quá rồi, chết cũng được"
Khi Dế Choắt nhờ giúp:
- "Nhưng trước khi nhắm mắt, tôi khuyên anh: ở đời mà có thói hung hăng bày ba, có ốc mà không biết nghĩ, sớm muộn rồi cũng mang vạ vào mình đấy"
Bước 2: Phân tích thái độ
- Quan tâm, lo lắng cho bạn
- Sẵn sàng hy sinh ("chết cũng được")
- Nhưng vẫn khuyên bảo, dạy đời Dế Choắt về khuyết điểm
Đáp án: Dế Mèn hỏi thăm "Sao? Sao?" và nói "Thôi, tôi ôm yêu quá rồi, chết cũng được". Những lời này thể hiện thái độ quan tâm, thương yêu bạn bè, sẵn sàng hy sinh của Dế Mèn. Tuy nhiên, Dế Mèn cũng khuyên bảo Dế Choắt về tính hung hăng, cho thấy sự chân thành, thẳng thắn.
Câu 5
Đề bài: Chứng kiến cái chết của Dế Choắt, Dế Mèn đã có những cảm xúc, suy nghĩ gì? Những cảm xúc, suy nghĩ đó cho thấy sự thay đổi nào ở Dế Mèn?
Cách giải
Bước 1: Tìm cảm xúc, suy nghĩ của Dế Mèn
- "Thế rồi Dế Choắt tắt thở. Tôi thương lắm"
- "Vừa thương vừa ăn năn tội mình"
- "Giá tôi không trêu chỉ Cóc thì đâu đến nỗi Choắt việc gì"
- "Cả tôi nữa, nếu không nhanh chân chạy vào hang thì tôi cũng chết toi rồi"
Bước 2: Xác định sự thay đổi
Trước: Dế Mèn ngông cuồng, hay trêu chọc
Sau: Dế Mèn biết suy nghĩ, ăn năn, rút kinh nghiệm
Đáp án: Dế Mèn có cảm xúc thương xót, ăn năn tội lỗi của mình. Dế Mèn suy nghĩ rằng nếu không trêu Cóc thì Dế Choắt đã không chết. Những cảm xúc này cho thấy Dế Mèn đã trưởng thành hơn, biết suy nghĩ về hậu quả của hành động, biết tự trách và rút kinh nghiệm.
Câu 6
Đề bài: Theo em, từ những trải nghiệm đáng nhớ, Dế Mèn đã rút ra được bài học gì?
Cách giải
Bước 1: Tìm bài học trong đoạn cuối
"Tôi đem xác Dế Choắt đến chôn vào một vùng có bụm tum. Tôi đắp thành nấm mồ to. Tôi đứng lặng giờ lâu, nghĩ về bài học đường đời đầu tiên."
Bước 2: Suy luận bài học
Từ sự việc, Dế Mèn rút ra:
- Không nên ngông cuồng, hấp tấp
- Phải suy nghĩ trước khi hành động
- Hành động thiếu suy nghĩ có thể gây hậu quả nghiêm trọng
- Phải biết tôn trọng người khác, không trêu chọc bừa bãi
Đáp án: Dế Mèn rút ra bài học: Không nên ngông cuồng, hấp tấp, phải suy nghĩ kỹ trước khi hành động. Những hành vi thiếu suy nghĩ, trêu chọc người khác có thể gây ra hậu quả nghiêm trọng, thậm chí mất mạng.
💡 Mẹo nhớ: Đây là "bài học đường đời đầu tiên" của Dế Mèn - bài học về trách nhiệm và hậu quả của hành động.
Câu 7
Đề bài: Nêu hình dung của em về nhân vật Dế Choắt. Nếu gặp một người bạn có đặc điểm giống như Dế Choắt, em sẽ đối xử với bạn như thế nào?
Cách giải
Bước 1: Hình dung nhân vật Dế Choắt
Từ đoạn trích:
- Hung hăng, hay gây gổ ("thói hung hăng bày ba")
- Thiếu suy nghĩ ("có ốc mà không biết nghĩ")
- Dũng cảm nhưng liều lĩnh (lao vào đánh Cóc)
- Có nghĩa khí (nhờ Dế Mèn chăm sóc gia đình)
Bước 2: Cách đối xử
- Khuyên bảo bạn bỏ tính nóng nảy
- Nhắc nhở khi bạn hành động thiếu suy nghĩ
- Vẫn giúp đỡ khi bạn gặp khó khăn
- Không bỏ rơi bạn
Đáp án (gợi ý): Dế Choắt là người dũng cảm nhưng nóng nảy, thiếu suy nghĩ, hay gây gổ. Tuy nhiên, Dế Choắt cũng có nghĩa khí với bạn bè. Nếu gặp bạn như Dế Choắt, em sẽ khuyên bạn bớt nóng nảy, suy nghĩ kỹ trước khi hành động. Em vẫn sẽ giúp đỡ bạn khi cần thiết nhưng sẽ nhắc nhở bạn về những hành vi sai trái để bạn sửa đổi.
VIẾT KẾT NỐI VỚI ĐỌC
Đề bài: Viết đoạn văn (khoảng 5 – 7 câu) kể lại một sự việc trong đoạn trích Bài học đường đời đầu tiên bằng lời của một nhân vật do em tự chọn.
Hướng dẫn viết
Bước 1: Chọn nhân vật kể
Có thể chọn: Cóc, Dế Choắt (trước khi chết), hoặc một con vật khác chứng kiến sự việc.
Bước 2: Chọn sự việc kể lại
Ví dụ: Cảnh Dế Mèn trêu Cóc, Cóc đuổi bắt và giết Dế Choắt.
Bước 3: Viết theo ngôi thứ nhất của nhân vật đã chọn
Bước 4: Đảm bảo đủ 5-7 câu, có mở bài, thân bài, kết bài
Bài mẫu 1 — Kể bằng lời của Cóc
Đoạn văn: Hôm nay tôi đang nằm nghỉ trong hang thì bị hai con dế trêu chọc. Chúng la hét inh ỏi, làm tôi khó chịu vô cùng. Tôi giận quá, lao ra đuổi bắt. Con Dế Mèn chạy nhanh như bay, còn con Dế Choắt thì hung hăng lao vào đánh tôi. Tôi dùng mỏ chọc trúng nó hai phát. Con dế đó ngã xuống, không cựa quậy được nữa. Tôi thấy hả giận rồi quay về hang nghỉ ngơi.
Bài mẫu 2 — Kể bằng lời của Dế Choắt
Đoạn văn: Tôi và Dế Mèn đang vui vẻ trêu chọc Cóc thì bỗng nhiên nó lao ra. Tôi không sợ, tôi quyết đánh cho nó thua. Tôi xông lên đánh nhau với Cóc. Nhưng Cóc quá mạnh, mỏ nó chọc trúng tôi hai phát. Tôi cảm thấy đau đớn, không cựa quậy được. Tôi biết mình sắp chết rồi. Tôi gọi Dế Mèn đến, nhờ bạn chăm sóc gia đình tôi. Tôi hối hận vì đã quá nóng nảy, không nghe lời khuyên của ai.
🎯 Ghi nhớ: - Khi viết kể lại sự việc, cần chọn rõ nhân vật kể và ngôi kể (thường là ngôi thứ nhất - "tôi") - Kể theo trình tự thời gian: trước → trong lúc → sau sự việc - Thể hiện cảm xúc, suy nghĩ của nhân vật đang kể chuyện - Đoạn văn cần có đủ: mở bài (giới thiệu), thân bài (kể sự việc), kết bài (cảm nghĩ)