Giải Khoa Học Tự nhiên 7 trang 90

Bài 19: TỪ TRƯỜNG

---

Câu hỏi mở đầu bài (trang 90)

Đề bài: Đặt kim nam châm tự do, xa nam châm hoặc vật liệu có tính chất từ khác, kim nam châm luôn nằm cân bằng theo hướng Bắc – Nam. Vì sao? Đặt kim nam châm tại các vị trí khác nhau xung quanh một nam châm thẳng như hình trên, kim nam châm nằm theo các hướng khác nhau. Vì sao?

Cách giải

Phần 1: Vì sao kim nam châm tự do luôn nằm theo hướng Bắc – Nam?

• Trái Đất là một nam châm khổng lồ, có từ trường bao quanh.
• Từ trường của Trái Đất tác dụng lực từ lên kim nam châm.
• Lực từ này làm kim nam châm định hướng theo đường sức từ của Trái Đất.
• Kết quả: Kim nam châm luôn chỉ hướng Bắc – Nam địa lí.

Phần 2: Vì sao kim nam châm ở các vị trí khác nhau lại nằm theo hướng khác nhau?

• Xung quanh nam châm thẳng có từ trường.
• Tại mỗi vị trí khác nhau, hướng của từ trường (đường sức từ) là khác nhau.
• Kim nam châm luôn định hướng theo đường sức từ tại vị trí đó.
• Do đó, ở các vị trí khác nhau, kim nam châm nằm theo các hướng khác nhau.

Đáp án: - Kim nam châm tự do nằm theo hướng Bắc – Nam vì chịu tác dụng của từ trường Trái Đất. - Kim nam châm ở các vị trí khác nhau quanh nam châm thẳng nằm theo hướng khác nhau vì hướng từ trường tại mỗi điểm là khác nhau.

---

Câu hỏi giữa bài – Phần I (trang 91)

Đề bài: Có thể phát hiện sự tồn tại của từ trường bằng cách nào?

Cách giải

Bước 1: Hiểu từ trường là gì

• Từ trường là vùng không gian xung quanh nam châm hoặc dây dẫn mang dòng điện.
• Trong vùng này, vật liệu có tính chất từ sẽ chịu tác dụng lực từ.

Bước 2: Cách phát hiện từ trường

• Dùng kim nam châm thử (kim nam châm nhỏ có thể quay tự do).
• Đặt kim nam châm vào vùng cần kiểm tra.
• Nếu kim nam châm bị lệch khỏi hướng Bắc – Nam ban đầu → có từ trường.
• Nếu kim nam châm vẫn giữ nguyên hướng Bắc – Nam → không có từ trường (hoặc chỉ có từ trường Trái Đất).

Đáp án: Có thể phát hiện sự tồn tại của từ trường bằng cách dùng kim nam châm thử. Nếu đặt kim nam châm vào một vùng không gian mà kim bị lệch hướng hoặc quay, chứng tỏ vùng đó có từ trường.

💡 Mẹo nhớ: "Kim nam châm – người dò từ trường" – Cứ thấy kim quay là biết có từ trường!

---

Câu hỏi giữa bài – Phần II: Từ phổ (trang 91)

Đề bài:

1. Các mạt sắt xung quanh nam châm (Hình 19.2) được sắp xếp thành những đường như thế nào?
2. Ở vùng nào các đường mạt sắt sắp xếp dày, vùng nào sắp xếp thưa?

Cách giải

Câu 1: Mạt sắt sắp xếp như thế nào?

• Quan sát Hình 19.2: Mạt sắt được rắc trên tấm nhựa đặt trên nam châm.
• Sau khi gõ nhẹ, mạt sắt tự sắp xếp thành các đường cong.
• Các đường cong này nối từ cực này sang cực kia của nam châm.
• Đường cong càng gần nam châm thì càng cong nhiều.

Đáp án câu 1: Các mạt sắt xung quanh nam châm được sắp xếp thành những đường cong nối từ cực N sang cực S của nam châm.

Câu 2: Vùng nào dày, vùng nào thưa?

• Vùng gần hai cực (đầu N và đầu S): Mạt sắt sắp xếp dày đặc → Từ trường mạnh.
• Vùng xa nam châm: Mạt sắt sắp xếp thưa → Từ trường yếu.

Đáp án câu 2: - Vùng gần hai cực của nam châm: các đường mạt sắt sắp xếp dày. - Vùng xa nam châm: các đường mạt sắt sắp xếp thưa.

💡 Mẹo nhớ: "Gần cực thì dày, xa cực thì thưa" – Từ trường mạnh ở gần cực, yếu dần khi ra xa!

---

🎯 Ghi nhớ: - Từ trường là vùng không gian xung quanh nam châm hoặc dây dẫn mang dòng điện, nơi có lực từ tác dụng lên vật liệu có tính chất từ. - Từ phổ là hình ảnh các đường mạt sắt xung quanh nam châm, giúp ta quan sát được từ trường. - Vùng mạt sắt dày → từ trường mạnh; vùng mạt sắt thưa → từ trường yếu. - Dùng kim nam châm thử để phát hiện từ trường.