Giải Khoa Học Tự nhiên 7 trang 163
Lời giải chi tiết SGK Lớp 7 · Môn Khoa Há»c Tá»± NhiĂªn · Trang 163–164
Chủ đề: Bài 39 – Sinh sản vô tính ở sinh vật (phần các phương pháp nhân giống vô tính)
Câu 1
Đề bài: Đọc thông tin ở mục 4 và hoàn thành bảng theo mẫu Bảng 39.3.
Cách giải
Dựa vào nội dung mục 4 (các phương pháp nhân giống vô tính), ta điền bảng như sau:
| Phương pháp nhân giống | Áp dụng với các cây | Ưu điểm |
|---|---|---|
| Giâm cành | Mía, sắn (khoai mì), rau muống, khoai lang, hoa hồng, dâu tằm | Đơn giản, dễ thực hiện, tốn ít chi phí, nhân nhanh số lượng lớn |
| Chiết cành | Bưởi, cam, nhãn, vải, ổi, xoài | Cây con giữ được đặc tính tốt của cây mẹ, ra quả sớm hơn trồng từ hạt |
| Ghép | Mít với mít, bơ với bơ, xoài với xoài, cam với bưởi, chanh với bưởi, hoa quỳnh với thanh long | Kết hợp được ưu điểm của cành/mắt ghép và gốc ghép theo mong muốn |
| Nuôi cấy tế bào, mô | Hoa phong lan, sâm ngọc linh, trầm hương, cây thuốc, cây gỗ quý hiếm | Tạo số lượng lớn cây con đồng đều, sạch bệnh, giữ được đặc tính tốt của cây mẹ, hiệu quả kinh tế cao |
Đáp án: Bảng hoàn chỉnh như trên.
Câu 2
Đề bài: Tại sao cành được sử dụng để giâm cần phải có đủ mắt, chồi?
Cách 1 — Giải thích dựa trên vai trò của mắt và chồi
- Mắt (chồi) là nơi chứa các tế bào mô phân sinh có khả năng phân chia mạnh.
- Khi giâm cành xuống đất, các mắt/chồi sẽ phát triển thành chồi mới (phần thân, lá phía trên) và rễ mới (phần dưới).
- Nếu cành giâm không có mắt, chồi thì không có mô phân sinh → cành không thể mọc chồi mới và ra rễ → cành sẽ chết, không tạo được cây con.
Cách 2 — Giải thích ngắn gọn theo chức năng
- Mắt và chồi chính là "nguồn sống" của cành giâm.
- Chồi đảm bảo cành có thể phát triển thành cây mới hoàn chỉnh (có thân, lá, rễ).
- Không có chồi = không có khả năng sinh trưởng = giâm cành thất bại.
Đáp án: Cành giâm cần có đủ mắt, chồi vì mắt và chồi chứa mô phân sinh, có khả năng phân chia tế bào để phát triển thành chồi mới và rễ mới, giúp cành giâm sống và phát triển thành cây con hoàn chỉnh.
Câu 3
Đề bài: Để khôi phục các loài thực vật quý hiếm đang có nguy cơ tuyệt chủng, phương pháp nhân giống nào được sử dụng có hiệu quả nhất? Vì sao?
Cách 1 — Phân tích ưu điểm của nuôi cấy tế bào và mô
Phương pháp hiệu quả nhất: Nuôi cấy tế bào và mô thực vật.
Lý do:
- Chỉ cần lượng mẫu rất nhỏ: Chỉ cần một mảnh lá, ngọn, hoặc mô nhỏ từ cây mẹ → không cần thu thập nhiều mẫu từ tự nhiên, tránh làm tổn hại thêm cây quý hiếm.
- Tạo số lượng lớn cây con: Từ một mẫu mô nhỏ có thể nhân ra hàng nghìn, hàng triệu cây con trong thời gian ngắn.
- Cây con đồng đều, sạch bệnh: Nuôi cấy trong điều kiện vô trùng nên cây con không mang mầm bệnh.
- Giữ nguyên đặc tính di truyền: Cây con mang đầy đủ đặc tính của cây mẹ ban đầu.
Cách 2 — So sánh với các phương pháp khác
| Phương pháp | Có phù hợp với cây quý hiếm? | Lý do |
|---|---|---|
| Giâm cành | Không tối ưu | Cần nhiều cành, khó áp dụng khi số lượng cây mẹ ít |
| Chiết cành | Không tối ưu | Cần cây mẹ khỏe, mỗi lần chỉ chiết được ít cành |
| Ghép | Không tối ưu | Cần gốc ghép phù hợp, số lượng nhân giống hạn chế |
| Nuôi cấy tế bào, mô | Phù hợp nhất | Chỉ cần mẫu rất nhỏ, nhân nhanh số lượng lớn, sạch bệnh |
Đáp án: Phương pháp nuôi cấy tế bào và mô thực vật là hiệu quả nhất. Vì chỉ cần một phần rất nhỏ của cơ thể thực vật (lá, ngọn, mô) là có thể nhân ra số lượng cây con lớn, đồng đều, sạch bệnh, giữ nguyên đặc tính quý của cây mẹ, mà không gây tổn hại nhiều đến nguồn cây quý hiếm còn lại trong tự nhiên.
💡 Mẹo nhớ: Các phương pháp nhân giống vô tính, nhớ theo thứ tự từ đơn giản đến phức tạp: "Giâm – Chiết – Ghép – Nuôi cấy" (viết tắt: G-C-G-N). Phương pháp càng phức tạp thì hiệu quả nhân giống càng cao.
🎯 Ghi nhớ: - Sinh sản vô tính không có sự kết hợp giao tử đực và giao tử cái. - Ứng dụng sinh sản vô tính trong thực tiễn gồm: giâm cành, chiết cành, ghép cây, nuôi cấy tế bào và mô. - Nuôi cấy mô là phương pháp hiện đại nhất, cho hiệu quả cao nhất nhưng đòi hỏi trang thiết bị và kĩ thuật cao.