Giải Khoa Học Tự nhiên 7 trang 171

Hai trang này thuộc Bài 41 – "Một số yếu tố ảnh hưởng và điều hòa, điều khiển sinh sản ở sinh vật". Nội dung gồm phần lý thuyết về điều khiển sinh sản ở thực vật (trong trồng trọt) và phần câu hỏi vận dụng. Mình sẽ giải đầy đủ 4 câu hỏi trong hộp câu hỏi ở trang 171.

---

Câu 1

Đề bài: Trình bày các biện pháp điều khiển sinh sản ở thực vật. Lấy ví dụ trong thực tế.

Cách giải

Trong trồng trọt, con người dựa vào ảnh hưởng của hormone và các yếu tố môi trường để chủ động điều khiển sinh sản ở cây trồng. Các biện pháp chính gồm:

a) Dùng hormone hoặc điều chỉnh yếu tố môi trường để kích thích ra hoa, tạo quả trái vụ

• Điều chỉnh nhiệt độ, chế độ chiếu sáng, chế độ dinh dưỡng hoặc dùng hormone để kích thích cây ra hoa, tạo quả ngoài mùa vụ tự nhiên.
• Ví dụ: Cây thanh long bình thường chỉ ra hoa, tạo quả vào mùa hè. Muốn cây ra hoa vào mùa đông, người ta thắp đèn chiếu sáng cho cây vào ban đêm, nhờ đó thu hoạch được quả trái vụ, bán được giá cao hơn.

b) Chủ động thụ phấn cho cây

• Con người trực tiếp thụ phấn cho hoa, đồng thời bảo vệ và phát triển các loài côn trùng thụ phấn trong tự nhiên để nâng cao hiệu quả thụ phấn, tăng năng suất quả và hạt.
• Ví dụ: Dùng cọ (bút lông) lấy phấn từ hoa đực quét lên hoa cái của cây bí, bầu, dưa để giúp cây đậu quả tốt hơn.

c) Tác động để cây ra nhiều hoa, nhiều quả

• Ngắt ngọn bầu, bí trước thời điểm ra hoa giúp cây phát triển nhiều chồi, nhánh, từ đó ra nhiều quả hơn.
• Dùng khói hun cho cây dưa chuột để kích thích cây ra nhiều hoa cái.

d) Tạo quả không hạt

• Ngăn không cho hoa thụ phấn và kích thích để bầu nhụy phát triển thành quả không hạt.
• Ví dụ: Tạo các loại quả không hạt như nho, dưa hấu, cam, bưởi, chanh không hạt.

Đáp án: Các biện pháp điều khiển sinh sản ở thực vật gồm: dùng hormone hoặc điều chỉnh nhiệt độ, ánh sáng, dinh dưỡng để cây ra hoa trái vụ; chủ động thụ phấn; ngắt ngọn, hun khói để tăng số hoa, số quả; và tạo quả không hạt.

---

Câu 2

Đề bài: Giải thích tại sao cần phải bảo vệ một số loài côn trùng như ong mật, ong bắp cày.

Cách giải

Ta đi từ vai trò của các loài côn trùng này đối với cây trồng:

Bước 1 – Vai trò thụ phấn: Ong mật, ong bắp cày là những loài côn trùng thụ phấn quan trọng. Khi chúng bay từ hoa này sang hoa khác để hút mật, phấn hoa dính vào cơ thể chúng và được mang sang nhụy của hoa khác, giúp cây thụ phấn.

Bước 2 – Lợi ích từ việc thụ phấn: Nhờ được thụ phấn đầy đủ, cây sẽ đậu quả và tạo hạt tốt hơn, làm tăng năng suất quả và hạt cho nhiều loại cây trồng.

Bước 3 – Hậu quả nếu mất các loài này: Nếu các loài côn trùng thụ phấn giảm hoặc biến mất, nhiều cây sẽ không được thụ phấn, năng suất giảm mạnh, ảnh hưởng trực tiếp đến nguồn lương thực, thực phẩm của con người.

Đáp án: Cần bảo vệ ong mật, ong bắp cày vì chúng là các loài côn trùng thụ phấn tự nhiên. Chúng giúp hoa thụ phấn, nhờ đó cây đậu nhiều quả, nhiều hạt, làm tăng năng suất cây trồng. Bảo vệ chúng cũng là giữ cân bằng sinh thái trong tự nhiên.

---

Câu 3

Đề bài: Giải thích cơ sở của việc tạo thành quả không hạt và kể tên một số loại quả không hạt mà em biết.

Cách giải

Bước 1 – Nhớ lại quá trình tạo hạt bình thường: Thông thường, hoa được thụ phấn → diễn ra thụ tinh → noãn (trong bầu nhụy) phát triển thành hạt, còn bầu nhụy phát triển thành quả. Như vậy, muốn có hạt thì phải có thụ tinh.

Bước 2 – Cơ sở tạo quả không hạt: Người ta ngăn không cho hoa thụ phấn (nên không xảy ra thụ tinh, không hình thành hạt), đồng thời dùng biện pháp kích thích bầu nhụy phát triển thành quả. Kết quả là bầu nhụy vẫn lớn lên thành quả, nhưng bên trong không có hạt.

Bước 3 – Kể tên ví dụ: Một số loại quả không hạt thường gặp: nho không hạt, dưa hấu không hạt, cam không hạt, bưởi không hạt, chanh không hạt, táo, ổi không hạt.

Đáp án: Cơ sở của việc tạo quả không hạt là ngăn không cho hoa thụ phấn (để không tạo hạt) và kích thích bầu nhụy tự phát triển thành quả. Một số quả không hạt: nho, dưa hấu, cam, bưởi, chanh, ổi không hạt.

---

Câu 4

Đề bài: Việc trồng cây đúng thời vụ có ý nghĩa gì đối với quá trình sinh sản ở thực vật? Giải thích.

Cách giải

Bước 1 – Hiểu "đúng thời vụ" là gì: Trồng cây đúng thời vụ nghĩa là gieo trồng vào thời điểm mà các yếu tố môi trường (nhiệt độ, ánh sáng, độ ẩm, lượng mưa…) phù hợp nhất với loại cây đó.

Bước 2 – Liên hệ với sinh sản của cây: Sinh sản ở thực vật (ra hoa, thụ phấn, thụ tinh, tạo quả, tạo hạt) chịu ảnh hưởng mạnh của các yếu tố môi trường. Khi điều kiện thuận lợi, cây ra hoa, thụ phấn và đậu quả tốt.

Bước 3 – Nêu ý nghĩa:

• Cây sinh trưởng, phát triển khỏe mạnh, gặp điều kiện thích hợp để ra hoa, kết quả đúng lúc.
• Tăng khả năng thụ phấn, thụ tinh thành công (vì đúng mùa thường có nhiều côn trùng thụ phấn, thời tiết thuận lợi).
• Nhờ đó cây cho năng suất cao, quả và hạt nhiều, chất lượng tốt; đồng thời cây ít bị sâu bệnh hơn.

Đáp án: Trồng cây đúng thời vụ giúp cây gặp điều kiện môi trường (nhiệt độ, ánh sáng, độ ẩm) thuận lợi nhất. Nhờ đó quá trình ra hoa, thụ phấn, thụ tinh và tạo quả, tạo hạt diễn ra thuận lợi, giúp cây cho năng suất cao và chất lượng tốt.

---

💡 Mẹo nhớ: Bốn cách "điều khiển" cây trồng – "Đèn – Phấn – Ngắt – Không hạt": - Đèn: chiếu sáng, điều chỉnh môi trường cho ra hoa trái vụ - Phấn: chủ động thụ phấn, bảo vệ côn trùng thụ phấn - Ngắt: ngắt ngọn, hun khói cho ra nhiều hoa, nhiều quả - Không hạt: ngăn thụ phấn để tạo quả không hạt

🎯 Ghi nhớ: Dựa vào ảnh hưởng của hormone và các yếu tố môi trường tới sinh sản, con người chủ động điều khiển sinh sản ở cây trồng để phục vụ mục đích trồng trọt: cho ra hoa, kết quả đúng ý muốn, tăng năng suất và tạo ra những sản phẩm như quả trái vụ, quả không hạt.