Giải Ngữ Văn 7 - Tập 2 trang 122

Lời giải chi tiết SGK Lớp 7 · Môn Ngá»¯ VÄƒn · Trang 122–123

Chào các em! Đây là phần ôn tập/đọc hiểu văn bản trích từ cuốn "8 kĩ năng mềm thiết yếu – chìa khoá đến thành công". Cô sẽ tóm tắt nội dung văn bản rồi giải chi tiết từng câu hỏi nhé.

Tóm tắt nội dung văn bản

Văn bản bàn về tinh thần dám tự chịu trách nhiệm với hành động và kết quả của bản thân. Tác giả khẳng định:

Người cầu tiến luôn biết tự chịu trách nhiệm với mọi hành động và kết quả.
Dám tự chịu trách nhiệm giúp ta chủ động, tự chủ. Trái lại, biện minh, đổ lỗi khiến ta bị động, yếu đuối, đánh mất quyền làm chủ cuộc đời ("Tiên trách kỉ, hậu trách nhân").
Sự thật vẫn tồn tại dù ta biện minh thế nào, nên cần nghiêm túc tự kiểm điểm thay vì đổ lỗi (vì đổ lỗi chỉ gây bất đồng, phá vỡ quan hệ).
Con người không thay đổi được hoàn cảnh khách quan nhưng có thể tự thay đổi bản thân nếu dám nhìn thẳng vào trách nhiệm của mình.

Phần "Chọn phương án đúng"

Câu 1: Văn bản trên thuộc loại văn bản gì?

A. Văn bản thông tin
B. Văn bản nghị luận
C. Văn bản văn học

Đáp án: B. Văn bản nghị luận

Giải thích: Văn bản nêu ra một vấn đề (tinh thần tự chịu trách nhiệm), dùng lí lẽ, dẫn chứng (câu nói của cổ nhân, Khổng Tử) để thuyết phục người đọc. Đây chính là đặc điểm của văn nghị luận, không phải văn bản thông tin (cung cấp thông tin khách quan) hay văn bản văn học (giàu hình tượng, cảm xúc nghệ thuật).

Câu 2: Theo tác giả, mỗi người cần "tự chịu trách nhiệm" về những sai lầm của bản thân để đạt được mục đích chính gì?

A. Từng bước hoàn thiện bản thân
B. Biết khoan dung với người khác
C. Đạt được thành công về sau
D. Thiết lập những quan hệ tốt

Đáp án: A. Từng bước hoàn thiện bản thân

Giải thích: Câu kết của văn bản nêu rõ: "Chỉ khi nhìn thẳng vào trách nhiệm của mình mới có thể tìm ra được giải pháp tích cực để không lặp lại điều bất lợi và không ngừng hoàn thiện bản thân". Mục đích cốt lõi là hoàn thiện chính mình.

Phần "Trả lời câu hỏi"

Câu 1: Vẽ sơ đồ thể hiện mối quan hệ giữa vấn đề và các ý kiến, lí lẽ, bằng chứng

        VẤN ĐỀ: DÁM TỰ CHỊU TRÁCH NHIỆM
              VỚI BẢN THÂN
                    │
   ┌────────────────┼────────────────────┐
   │                │                     │
Ý kiến 1:       Ý kiến 2:            Ý kiến 3:
Tự chịu trách   Biện minh, đổ lỗi    Cần nhìn thẳng
nhiệm → chủ     → bị động, yếu       vào trách nhiệm
động, tự chủ    đuối, mất quyền      để hoàn thiện
                làm chủ              bản thân
   │                │                     │
Lí lẽ/dẫn chứng Lí lẽ/dẫn chứng      Lí lẽ:
"Tiên trách kỉ, "Người khôn ngoan   Không thay đổi
hậu trách nhân" tự hỏi nguyên do    được hoàn cảnh
                lỗi ở bản thân"     nhưng thay đổi
                (Khổng Tử)          được bản thân

Câu 2: Phân tích cách triển khai, củng cố lí lẽ trong đoạn 3

Đoạn 3 (bắt đầu bằng "[…] Khi không dám nhìn nhận sự thật...") được triển khai như sau:

Nêu lí lẽ: Khi không dám nhìn nhận sự yếu kém, ta đổ trách nhiệm lên người/việc khác.
Củng cố bằng cách chỉ ra sự thật khách quan: "Sự thật có tệ hại thế nào chăng nữa thì nó vẫn tồn tại, không có lời biện minh hùng hồn nào có thể thay đổi nó".
Phân tích hệ quả của việc đổ lỗi: dù tìm ra bao nhiêu lỗi ở người khác thì kết quả không thay đổi, chỉ "gây ra thêm những mối bất đồng, dẫn đến phá huỷ mối quan hệ".
Rút ra lời khuyên: nên "nghiêm túc tự kiểm điểm bản thân mình trước".

→ Tác giả triển khai theo lối phản đề (chỉ ra cái sai của việc đổ lỗi) để làm nổi bật giải pháp đúng (tự kiểm điểm), lí lẽ chặt chẽ, có sức thuyết phục.

Câu 3: Suy nghĩ về nhận định của tác giả

Nhận định: "Chỉ khi nhìn thẳng vào thiếu sót của bản thân mới có cơ hội tự sửa mình và có thái độ khoan dung với lỗi lầm của người khác để thiết lập những mối quan hệ tốt, hướng tới điều tốt đẹp hơn."

Gợi ý suy nghĩ:

Cô hoàn toàn đồng tình với nhận định này. Khi dám nhìn thẳng vào thiếu sót của mình, ta mới hiểu rằng ai cũng có thể mắc lỗi, từ đó dễ cảm thông và khoan dung hơn với người khác. Người biết tự sửa mình thường không khắt khe, soi mói lỗi của người, nhờ vậy giữ được những mối quan hệ tốt đẹp. Ngược lại, kẻ chỉ biết đổ lỗi sẽ luôn thấy người khác sai, dễ gây mâu thuẫn và làm rạn nứt tình cảm. Vì thế, tự nhìn nhận bản thân không chỉ giúp ta tiến bộ mà còn là nền tảng để sống nhân ái, hướng tới điều tốt đẹp.

Câu 4: Thành ngữ, tục ngữ liên quan tới thông điệp văn bản

Các câu đã cho:

Cắn răng chịu đựng
Dám làm dám chịu
Mình làm mình chịu, kêu mà ai thương
Chân mình thì lấm bê bê / Lại cầm bó đuốc đi rê chân người

Trả lời:

Hai câu có nội dung liên quan tới thông điệp văn bản là:

Câu	Lí do
Dám làm dám chịu	Đề cao tinh thần tự chịu trách nhiệm với việc mình làm – đúng với thông điệp chính của văn bản.
Mình làm mình chịu, kêu mà ai thương	Nhắc nhở mỗi người phải tự gánh lấy hậu quả việc mình gây ra, không nên kêu ca, đổ lỗi.

Câu "Chân mình thì lấm bê bê / Lại cầm bó đuốc đi rê chân người" cũng có thể liên quan một phần, vì phê phán thói chỉ thấy lỗi người mà không thấy lỗi mình – ngược với tinh thần "tự kiểm điểm bản thân trước".

Cách xác định: Cô đối chiếu nội dung từng câu với thông điệp "dám tự chịu trách nhiệm, không đổ lỗi cho người khác" mà văn bản nêu ra. Câu nào nói về việc tự gánh trách nhiệm hoặc phê phán việc đổ lỗi thì có liên quan.

Câu 5: Giải thích yếu tố Hán Việt trong các từ "cầu tiến, vị thế, viện dẫn"

Từ	Yếu tố Hán Việt	Nghĩa yếu tố	Nghĩa của từ
Cầu tiến	cầu = mong muốn, tìm kiếm; tiến = tiến lên, tiến bộ	mong được tiến bộ	Mong muốn vươn lên, không ngừng tiến bộ
Vị thế	vị = vị trí, chỗ đứng; thế = thế lực, tư thế	vị trí và thế đứng	Vị trí, địa vị của một người/sự vật trong tương quan với những cái khác
Viện dẫn	viện = nêu ra, dựa vào; dẫn = đưa ra, dẫn ra	dựa vào và đưa ra	Nêu, dẫn ra lí lẽ hay dẫn chứng để chứng minh, giải thích cho điều gì đó

2. VIẾT

Đề: Viết đoạn văn (khoảng 5 – 7 câu) bày tỏ suy nghĩ về những con người dám nhận trách nhiệm trước sai lầm, thất bại do chính họ gây ra.

Đoạn văn tham khảo:

Trong cuộc sống, những người dám nhận trách nhiệm trước sai lầm của mình luôn khiến em khâm phục. Họ không trốn tránh, không đổ lỗi cho hoàn cảnh hay người khác mà bình tĩnh nhìn thẳng vào khuyết điểm của bản thân. Chính sự dũng cảm ấy giúp họ tìm ra nguyên nhân thất bại và rút ra bài học để tiến bộ hơn. Người dám nhận trách nhiệm cũng thường được mọi người tin tưởng, quý trọng, bởi họ trung thực và bản lĩnh. Ngược lại, kẻ luôn biện minh, đổ lỗi sẽ chẳng bao giờ trưởng thành, lại còn đánh mất niềm tin của những người xung quanh. Em hiểu rằng dám chịu trách nhiệm không phải là điều dễ dàng, nhưng đó là cách để mỗi người làm chủ cuộc đời mình. Vì vậy, em sẽ học cách thành thật với chính mình và can đảm sửa chữa mỗi khi mắc lỗi.

3. NÓI VÀ NGHE

Đề: Lập dàn ý cho bài nói về vấn đề "Điều em muốn chuẩn bị cho bước đường tương lai của mình".

Dàn ý gợi ý:

Mở đầu

Chào hỏi, giới thiệu vấn đề: Ai cũng cần chuẩn bị hành trang cho tương lai. Em xin chia sẻ những điều em muốn chuẩn bị.

Nội dung chính

Chuẩn bị về tri thức

Học tập chăm chỉ, trau dồi kiến thức các môn học.
Đọc sách, tìm hiểu thông tin để mở rộng hiểu biết.

Chuẩn bị về kĩ năng

Kĩ năng mềm: giao tiếp, làm việc nhóm, quản lí thời gian.
Rèn tinh thần tự chịu trách nhiệm (liên hệ văn bản đã học).

Chuẩn bị về phẩm chất, thái độ

Tính kiên trì, trung thực, dám đối mặt với khó khăn.
Định hướng ước mơ, mục tiêu nghề nghiệp.

Chuẩn bị về sức khoẻ

Rèn luyện thể chất, giữ tinh thần lạc quan.

Kết thúc

Khẳng định: Chuẩn bị tốt từ hôm nay là chìa khoá cho tương lai.
Cảm ơn và mời mọi người trao đổi.

Chúc các em học tốt! Nếu cần cô triển khai sâu hơn câu nào, cứ nói nhé.

Chế độ đọc sách →