Giải Ngữ Văn 7 - Tập 1 trang 47

Tóm tắt phần lý thuyết

Văn bản "Trở gió" là một tản văn viết về cảm xúc của nhân vật "tôi" khi mùa gió chướng về quê hương. Gió chướng gắn với mùa thu hoạch, với những hình ảnh thân thuộc của miền Tây Nam Bộ. Qua đó, tác giả bộc lộ nỗi nhớ quê da diết và tình yêu sâu nặng với mảnh đất quê nhà.

Phần "Thực hành tiếng Việt" tập trung vào hai nội dung:

• Nghĩa của từ ngữ (cách hiểu nghĩa từ trong ngữ cảnh).
• Biện pháp tu từ (so sánh, điệp ngữ, liệt kê, nhân hóa).

---

Phần SAU KHI ĐỌC – Trả lời câu hỏi

Bài 1: Những chi tiết, hình ảnh miêu tả gió chướng

Đề: Gió chướng được tác giả miêu tả qua những chi tiết, hình ảnh nào?

Lời giải:

Gió chướng được miêu tả qua nhiều giác quan, rất sống động:

• Âm thanh: lúc đầu "âm thanh ấy sẽ sàng từng giọt tinh tang, thoảng và e dè", hơi thở gió "rất gần".
• Thị giác: "lúa cũng vừa chín tới", màu lúa rực lên; trời "mát liu riu", nắng "không ra vàng không ra trắng", mây "cụm lại rồi rã từng chùm".
• Khứu giác: "mùi rơm thơm ràn rụa thổi ngang đồng".
• Hình ảnh quê hương: nùi rơm, giồng bạc hà cháy lá, con nước rong, má đứng rê lúa, trấu bay, buồng cau, tiếng chày quết bánh phồng...

→ Gió chướng hiện lên vừa cụ thể vừa giàu sức gợi, gắn liền với cảnh sắc và đời sống quê hương.

Bài 2: Tâm trạng "lộn xộn, ngổn ngang" của nhân vật "tôi"

Đề: Hãy chỉ ra những biểu hiện của tâm trạng "lộn xộn, ngổn ngang" ở nhân vật "tôi" khi gió chướng về. Theo em, lí do nào khiến nhân vật "tôi" luôn mong ngóng, chờ đợi gió chướng?

Lời giải:

Biểu hiện tâm trạng "lộn xộn, ngổn ngang":

• Vừa mừng vừa buồn, vừa mong chờ vừa lo sợ.
• Cảm giác "mình mất một cái gì đó không rõ ràng, không giải thích được".
• "Gấp rãi ăn, gấp rãi nói, gấp rãi cười" như bị thúc giục.
• Vừa yêu mến gió chướng vừa thấy nó "gợi" nỗi nhớ "khủng khiếp".

Lí do nhân vật luôn mong ngóng gió chướng:

• Gió chướng báo hiệu mùa thu hoạch, mùa Tết, gắn với niềm vui, hi vọng.
• Gió chướng đánh thức những kỉ niệm, hình ảnh quê hương thân thuộc.
• Đó là một phần kí ức tuổi thơ, là sợi dây gắn kết tình cảm với quê nhà.

Bài 3: "Mùa gió chướng cũng là mùa thu hoạch"

Đề: Vì sao tác giả khẳng định "mùa gió chướng cũng là mùa thu hoạch"?

Lời giải:

Vì gió chướng về cũng là lúc mọi sản vật quê hương chín rộ, đến kì thu hái:

• Lúa "vừa chín tới", hi vọng rực lên theo màu lúa.
• Liếp mía "nước ngọt và trĩu", mía già có thể chặt.
• Vú sữa "chín cây lúc lỉu, căng bóng".
• Còn có dưa hấu và nhiều loại trái khác.

→ Mùa gió chướng trùng với mùa cây trái, lúa thóc chín → cũng chính là mùa gặt hái, thu hoạch.

Bài 4: Suy nghĩ về câu văn cuối

Đề: Câu văn cuối cùng của văn bản gợi cho em suy nghĩ gì?

Lời giải:

Câu cuối: "Ở đó, siêu thị chất đầy những dưa hấu, dưa kiệu, dưa hành, bánh chưng, bánh tét, liệu ở đó, có ai bán một mùa gió cho tôi?"

Suy nghĩ gợi ra:

• Câu hỏi tu từ thể hiện nỗi nhớ quê da diết của người con xa xứ.
• Vật chất nơi phố thị (siêu thị đầy đủ) không thể thay thế được những giá trị tinh thần, kí ức quê hương.
• "Mùa gió" là biểu tượng của quê nhà, của những điều thiêng liêng không thể mua bán.

→ Câu văn khẳng định tình yêu quê hương sâu nặng và nhắc nhở ta trân trọng cội nguồn.

Bài 5: Cảm nhận về tình cảm, cảm xúc của tác giả

Đề: Nêu cảm nhận của em về tình cảm, cảm xúc của tác giả được thể hiện trong văn bản.

Gợi ý làm bài:

Qua "Trở gió", em cảm nhận được tình yêu quê hương tha thiết, sâu lắng của tác giả:

• Tác giả gắn bó, am hiểu từng chi tiết nhỏ của cảnh sắc, sản vật quê nhà.
• Nỗi nhớ quê được thể hiện qua những cảm xúc "ngổn ngang", vừa vui vừa buồn.
• Tình cảm ấy còn là sự trân trọng những giá trị tinh thần, kí ức tuổi thơ.

→ Tản văn cho thấy một tâm hồn nhạy cảm, yêu quê hương đến từng ngọn gió, từng hương vị, từng âm thanh thân thuộc.

---

Phần THỰC HÀNH TIẾNG VIỆT

NGHĨA CỦA TỪ NGỮ

Bài 1: Cách dùng từ "gặp" trong nhan đề "Gặp lá cơm nếp"

Đề: Em có nhận xét gì về cách dùng từ gặp trong nhan đề bài thơ Gặp lá cơm nếp?

Lời giải:

• Thông thường "gặp" dùng cho người với người (gặp bạn, gặp thầy).
• Ở đây "gặp" được dùng với "lá cơm nếp" – một sự vật.
• Cách dùng này khiến lá cơm nếp như một người bạn cũ, một kỉ niệm bất ngờ ùa về.

→ Từ "gặp" gợi cảm giác xúc động, thân thiết, làm nổi bật nỗi nhớ mẹ, nhớ quê được khơi dậy bất ngờ từ hình ảnh chiếc lá quen thuộc.

Bài 2: Cách hiểu cụm từ "thơm suốt đường con"

Đề: Nêu cách hiểu của em về cụm từ thơm suốt đường con trong khổ thơ:
"Mẹ ở đâu, chiều nay / Nhặt lá về đun bếp / Phải mẹ thổi cơm nếp / Mà thơm suốt đường con."

Lời giải:

• "Thơm suốt đường con" không chỉ là mùi thơm thực của cơm nếp.
• Đó là mùi thơm của kí ức, của tình mẹ theo bước chân người con đi suốt chặng đường dài.
• "Suốt đường con" gợi cả không gian (con đường hành quân) lẫn thời gian (theo người con mãi mãi).

→ Cụm từ thể hiện nỗi nhớ mẹ, nhớ quê thường trực, da diết trong lòng người chiến sĩ.

Bài 3: Nghĩa của "mùi vị" trong "mùi vị quê hương"

Đề: Nghĩa của mùi vị trong "mùi vị thức ăn", "mùi vị trái chín"... có giống nghĩa của mùi vị trong cụm từ mùi vị quê hương hay không? Vì sao?

Lời giải:

Không hoàn toàn giống nhau:

• Trong "mùi vị thức ăn", "mùi vị trái chín": chỉ mùi và vị cụ thể, cảm nhận bằng khứu giác và vị giác (nghĩa gốc).
• Trong "mùi vị quê hương": chỉ những đặc trưng, dấu ấn riêng, những cảm xúc, kí ức về quê hương (nghĩa chuyển, nghĩa bóng).

→ "Mùi vị quê hương" được dùng theo nghĩa ẩn dụ, gợi tình cảm, kỉ niệm chứ không phải mùi vị cảm nhận trực tiếp.

Bài 4: Cách kết hợp từ trong "Mẹ già và đất nước / Chia đều nỗi nhớ thương"

Đề: Nêu nhận xét về cách kết hợp giữa các từ trong hai dòng thơ Mẹ già và đất nước / Chia đều nỗi nhớ thương. Theo em, hiệu quả của cách kết hợp đó là gì?

Lời giải:

Nhận xét về cách kết hợp:

• Đặt "mẹ già" (cái cụ thể, riêng tư) ngang hàng với "đất nước" (cái lớn lao, thiêng liêng).
• "Chia đều nỗi nhớ thương" – cách kết hợp khác thường, dùng từ "chia đều" như chia một vật cụ thể.

Hiệu quả:

• Thể hiện tình yêu mẹ và tình yêu đất nước hòa quyện, song hành, đều sâu nặng như nhau.
• Khẳng định tình cảm gia đình gắn liền với tình yêu Tổ quốc trong lòng người chiến sĩ.

BIỆN PHÁP TU TỪ

Bài 5: Chỉ ra biện pháp tu từ và nêu tác dụng

Đề: Chỉ ra các biện pháp tu từ trong những câu sau và nêu tác dụng.

Câu a: "Mỗi lần gió về lại cảm giác mình mất một cái gì đó không rõ ràng, không giải thích được, như ai đó đuổi theo đằng sau, tôi gấp rãi ăn, gấp rãi nói, gấp rãi cười, gấp rãi khi ngày bắt đầu rụng xuống..."

Câu b: "Thoạt đầu, âm thanh ấy sẽ sàng từng giọt tinh tang, thoảng và e dè, như ai đó đứng đằng xa ngoắc tay nhẹ một cái, như đang ngại ngần không biết người xưa có còn nhớ ta không."

→ Các biện pháp giúp câu văn giàu hình ảnh, cảm xúc, thể hiện tâm hồn tinh tế của tác giả.

Bài 6: Hiệu quả của biện pháp tu từ nhân hóa

Đề: Trong những câu sau, biện pháp tu từ nhân hóa mang lại hiệu quả gì?

Câu a: "Trời lúc nào cũng mát liu riu, nắng thức rất trễ, tầm tám giờ sáng mới thấy mặt trời ngai ngái lơi lơi, nắng không ra vàng không ra trắng, mây cụm lại rồi rã từng chùm trên đầu."

• Hình ảnh nhân hóa: "nắng thức rất trễ", "mặt trời ngai ngái lơi lơi".
• Hiệu quả: Nắng, mặt trời được gán hành động, trạng thái như con người (thức dậy, uể oải, lười biếng). Cách viết khiến cảnh vật trở nên sinh động, gần gũi, gợi không khí dịu nhẹ, chậm rãi của buổi sớm mùa gió chướng.

Câu b: "Để rồi một sớm mai, bỗng nghe hơi thở gió rất gần."

• Hình ảnh nhân hóa: gió có "hơi thở".
• Hiệu quả: Gió được nhân hóa như một sinh thể sống, có hơi thở gần gũi. Làm cho cơn gió trở nên thân thiết, sống động, thể hiện sự gắn bó tha thiết giữa nhân vật và quê hương.

---

Em muốn cô viết mẫu chi tiết hơn cho câu 5 (cảm nhận) thành đoạn văn hoàn chỉnh không? Cô có thể giúp nhé!