Giải Ngữ Văn 7 - Tập 1 trang 69
Lời giải chi tiết SGK Lớp 7 · Môn Ngữ Văn · Trang 69–70
Giới thiệu chung
Trang 68 và 69 là phần trích đoạn văn bản "Người thầy đầu tiên" của nhà văn Trin-ghi-dơ Ai-tơ-ma-tốp. Đoạn trích kể về thầy giáo Đuy-sen và cô học trò nhỏ An-tư-nai ở một vùng quê nghèo. Trong các trang này, sách giáo khoa không có câu hỏi bài tập mà chỉ có các hộp chỉ dẫn đọc (Theo dõi, Hình dung) giúp học sinh đọc hiểu văn bản.
Dưới đây mình sẽ giải đáp đầy đủ các hộp chỉ dẫn đọc xuất hiện trong hai trang này.
Hộp 1 — Theo dõi (trang 68)
Yêu cầu: Suy nghĩ, cảm xúc của An-tư-nai về mọi người, về thầy Đuy-sen.
Cách 1 — Bám sát chi tiết trong văn bản
Bước 1: Tìm chi tiết về thái độ với "mọi người" (bọn nhà giàu cưỡi ngựa).
- An-tư-nai gọi họ là "những con người ngu xuẩn", "những bộ mặt láo xược".
- Cô bé muốn "đuổi theo", "nắm lấy cương ngựa và quát thẳng vào" mặt họ.
- Cô bé mắng: "Các người không được nói thầy giáo của chúng tôi như thế! Các người ngu lắm, các người tồi lắm.".
- An-tư-nai "nuốt những giọt lệ căm uất đang trào lên, nóng hổi".
Bước 2: Tìm chi tiết về tình cảm với thầy Đuy-sen.
- Thương thầy vì thầy bị xúc phạm mà vẫn lặng im, không để bụng.
- Khâm phục, biết ơn vì thầy luôn nghĩ ra chuyện vui để học trò quên đi lời lăng mạ.
Bước 3: Khái quát cảm xúc.
✏️ Trả lời: An-tư-nai vô cùng căm phẫn, tức giận trước thái độ vô lễ, hỗn xược của bọn nhà giàu cưỡi ngựa khi chúng dám lăng mạ thầy giáo của mình. Ngược lại, cô bé dành cho thầy Đuy-sen tình cảm yêu thương, kính trọng và biết ơn sâu sắc vì thầy hiền hậu, bao dung, không chấp nhặt mà luôn tìm cách an ủi, mang lại niềm vui cho học trò.
Cách 2 — Trình bày theo hai nét cảm xúc đối lập
| Đối tượng | Cảm xúc của An-tư-nai | Biểu hiện |
|---|---|---|
| Bọn nhà giàu | Căm ghét, phẫn nộ | Muốn quát mắng, nuốt giọt lệ căm uất |
| Thầy Đuy-sen | Yêu thương, kính trọng | Bênh vực thầy, xót xa khi thầy bị lăng mạ |
✏️ Trả lời ngắn gọn: Hai luồng cảm xúc đối lập nhưng cùng xuất phát từ một trái tim trong sáng: căm ghét cái xấu, yêu quý cái thiện. Qua đó, ta thấy An-tư-nai là cô bé giàu tình cảm và biết phân biệt phải trái.
Hộp 2 — Hình dung (trang 68)
Yêu cầu: Hình ảnh thầy Đuy-sen trong kí ức của An-tư-nai.
Cách 1 — Liệt kê chi tiết theo trình tự câu chuyện
Bước 1: Hình ảnh thầy khi xếp đá qua suối.
- Thầy đi chân không, làm không ngơi tay giữa trời tuyết phủ và nước buốt cóng.
- Thầy chịu đựng cái lạnh khủng khiếp để học trò bước qua suối khỏi ướt chân.
Bước 2: Hình ảnh thầy khi An-tư-nai bị chuột rút.
- Thầy lẳng tảng đá đi, nhảy ngay lại bên cô bé.
- Thầy đỡ, bế cô lên bờ, lót áo choàng cho ngồi.
- Thầy xoa hai chân tím bầm, bóp đôi tay lạnh cóng, hà hơi ấm cho cô.
Bước 3: Hình ảnh thầy khi trò chuyện.
- Thầy gọi cô là "cô em giúp việc", "dòng suối trong trẻo của thầy".
- Thầy âu yếm, ước mơ gửi cô ra thành phố lớn để học hành.
Bước 4: Khái quát hình ảnh.
✏️ Trả lời: Trong kí ức của An-tư-nai, thầy Đuy-sen hiện lên là một người thầy tận tụy, giàu lòng yêu thương, hi sinh quên mình vì học trò. Thầy không quản gió rét, tuyết phủ, nước buốt để đắp đá làm lối qua suối cho các em. Thầy còn là chỗ dựa ấm áp, dịu dàng, luôn tin tưởng và nâng đỡ ước mơ của học trò.
Cách 2 — Khái quát theo phẩm chất
✏️ Trả lời ngắn gọn: - Yêu thương học trò: chăm sóc An-tư-nai khi cô bị chuột rút như một người anh ruột thịt. - Nhẫn nại, chịu đựng gian khổ: đi chân không xếp đá giữa trời tuyết. - Bao dung, độ lượng: không chấp nhặt lời lăng mạ của bọn nhà giàu. - Có tâm hồn cao đẹp: mơ ước gửi học trò ra thành phố lớn để đổi đời.
Hộp 3 — Theo dõi (trang 69)
Yêu cầu: Tình cảm của An-tư-nai và các học trò dành cho thầy Đuy-sen.
Cách 1 — Phân tích từng chi tiết
Bước 1: Tình cảm riêng của An-tư-nai.
- Khi được thầy khen "em thông minh lắm", cô bé "máu dồn lên má nóng ran", "sung sướng quá, lịm cả người đi".
- Cuộn tròn trong áo choàng của thầy, cô thầm ước: "Ước gì thầy là anh ruột của tôi! Ước gì tôi được bá cổ thầy, nhắm nghiền mắt lại và thủ thỉ với thầy những lời đẹp đẽ nhất!".
- Niềm ao ước được lặp lại như một tiếng kêu tha thiết: "Trời ơi, ước gì thầy Đuy-sen là anh ruột tôi!".
Bước 2: Tình cảm chung của cả nhóm học trò.
- "Tất cả đám học sinh chúng tôi đứa nào cũng yêu mến thầy."
- Yêu thầy vì tấm lòng nhân từ, những ý nghĩ tốt lành, những ước mơ về tương lai dành cho học trò.
- Các em tự nguyện ngày nào cũng đi xa, leo đồi lội suối, bạt hơi vì gió rét, chân ngập trong tuyết để đến trường.
Bước 3: Khái quát.
✏️ Trả lời: An-tư-nai và các bạn học trò dành cho thầy Đuy-sen tình cảm yêu mến, kính trọng và biết ơn vô hạn. Riêng An-tư-nai còn coi thầy như người thân ruột thịt, ao ước thầy là anh ruột của mình. Tình cảm ấy lớn đến mức trở thành động lực giúp các em vượt qua mọi gian khó để đến lớp với thầy.
Cách 2 — Trình bày bằng câu chủ đề
✏️ Trả lời ngắn gọn: Tình cảm của thầy trò đã vượt khỏi quan hệ thầy trò thông thường để trở thành tình thân ruột thịt. Đó là tình yêu mến chân thành, sự biết ơn sâu nặng và niềm tin tuyệt đối vào người thầy đầu tiên đã thắp lên ngọn lửa tri thức nơi vùng quê nghèo.
💡 Mẹo nhớ: Để nhớ hình ảnh thầy Đuy-sen, hãy ghi nhớ 3 chữ Y: - Yêu thương (chăm sóc An-tư-nai) - Ý chí (xếp đá giữa trời tuyết) - Ýơ (ước mơ — gửi học trò ra thành phố)
🎯 Ghi nhớ: Đoạn trích "Người thầy đầu tiên" ca ngợi tấm lòng cao đẹp của thầy Đuy-sen — người thầy nhân hậu, tận tâm, hi sinh quên mình vì học trò. Đồng thời tác phẩm cũng khắc họa tình cảm yêu thương, kính trọng và biết ơn sâu sắc của An-tư-nai cùng các bạn nhỏ dành cho thầy. Qua đó, ta thấy được sức mạnh kì diệu của tình thầy trò — thứ tình cảm có thể giúp con người vượt qua mọi gian khó để vươn tới ước mơ.