Giải Ngữ Văn 7 - Tập 1 trang 89
Lời giải chi tiết SGK Lớp 7 · Môn Ngữ Văn · Trang 89–90
Hai trang này là phần mở đầu Bài 4: Giai điệu đất nước và phần Tri thức Ngữ văn. Đây là nội dung giới thiệu và lý thuyết, không có bài tập hay câu hỏi cần giải. Cô tóm tắt lại nội dung để em nắm chắc kiến thức nền trước khi vào học các văn bản nhé.
Trang 88 — Giới thiệu bài học
Chủ đề Bài 4: Giai điệu đất nước
Bài học xoay quanh tình yêu quê hương, đất nước qua các tác phẩm văn học.
Giới thiệu bài học gồm hai ý chính:
- Đất nước Việt Nam có non sông tươi đẹp, lịch sử hào hùng, con người thân thiện, nghĩa tình. Dù ở miền nào, "giai điệu đất nước" vẫn luôn vang lên trong trái tim mỗi người.
- Tình yêu đất nước là nguồn cảm hứng lớn tạo nên nhiều tác phẩm văn học. Trong bài này, em sẽ học các bài thơ trữ tình hiện đại và một văn bản thể loại khác cùng chủ đề.
Yêu cầu cần đạt
Sau khi học xong bài này, em cần:
- Nhận biết và nhận xét được nét độc đáo của bài thơ qua từ ngữ, hình ảnh, vần, nhịp, biện pháp tu từ.
- Nhận biết được tình cảm, cảm xúc của người viết qua ngôn ngữ văn bản.
- Hiểu được khái niệm ngữ cảnh, nghĩa của từ ngữ trong ngữ cảnh và biết dùng từ đúng ngữ cảnh.
- Viết được bài văn biểu cảm về con người hoặc sự việc.
- Trình bày được ý kiến về một vấn đề đời sống; biết trao đổi xây dựng, tôn trọng ý kiến khác biệt.
- Yêu mến, tự hào về vẻ đẹp của quê hương, đất nước.
Trang 89 — Tri thức Ngữ văn
Phần này cung cấp bốn khái niệm quan trọng. Cô giải thích lại cho dễ hiểu:
1. Tình cảm, cảm xúc trong thơ
Tình cảm, cảm xúc chính là gốc rễ làm nên sức hấp dẫn của thơ trữ tình. Nội dung chính của thơ là tình cảm, cảm xúc của nhà thơ trước cuộc đời.
Tình cảm ấy tuy là của riêng nhà thơ nhưng lại đồng điệu với nhiều người. Vì vậy, khi đọc thơ, ta tìm thấy sự đồng cảm, thấy như nhà thơ đang nói hộ nỗi lòng mình.
💡 Mẹo nhớ: Thơ trữ tình = "trữ" (chứa đựng) + "tình" (tình cảm). Cứ nhớ thơ là nơi chứa đựng tình cảm là nắm ngay được bản chất.
2. Hình ảnh trong thơ
Hình ảnh là yếu tố quan trọng, là phương tiện để nhà thơ bộc lộ tình cảm, tư tưởng. Hình ảnh thơ bắt nguồn từ đời sống (con người, thiên nhiên...) nhưng luôn mang dấu ấn của sự hư cấu, tưởng tượng và in đậm cảm xúc riêng của nhà thơ.
3. Nhịp thơ
Nhịp thơ là phương tiện tạo nên hình thức nghệ thuật riêng của thơ. Ta nhận biết nhịp thơ qua những điểm ngắt, ngừng trên dòng thơ hoặc giữa các dòng thơ. Cách ngắt nhịp tùy thuộc vào nội dung cảm xúc và quy định của từng thể thơ.
💡 Mẹo nhớ: Nhịp thơ giống như "nhịp tim" của bài thơ — chỗ nào ngắt, ngừng chính là chỗ cảm xúc lên xuống.
4. Ngữ cảnh
Ngữ cảnh là bối cảnh ngôn ngữ trong đó một đơn vị ngôn ngữ được sử dụng. Có hai loại:
- Bối cảnh trong văn bản (còn gọi là văn cảnh): gồm các từ, cụm từ, câu đứng trước và sau một đơn vị ngôn ngữ.
- Bối cảnh ngoài văn bản: gồm người nói, người nghe, địa điểm, thời gian... khi đơn vị ngôn ngữ đó được dùng.
💡 Mẹo nhớ: "Ngữ" là lời nói, "cảnh" là hoàn cảnh. Ngữ cảnh = hoàn cảnh của lời nói — gồm cả chữ xung quanh lẫn tình huống bên ngoài.
Các văn bản sẽ đọc trong bài
- Văn bản 1: Mùa xuân nho nhỏ — Thanh Hải
- Văn bản 2: Gò Me (trích) — Hoàng Tố Nguyên
- Văn bản 3: Bài thơ "Đường núi" của Nguyễn Đình Thi — Vũ Quần Phương
🎯 Ghi nhớ: Hai trang này chỉ là phần giới thiệu và lý thuyết nền, chưa có bài tập. Em cần nắm vững 4 khái niệm: tình cảm – hình ảnh – nhịp thơ – ngữ cảnh, vì đây là chìa khóa để phân tích các bài thơ trong Bài 4. Khi đọc các văn bản tiếp theo, hãy luôn tự hỏi: "Nhà thơ đang gửi gắm tình cảm gì? Qua hình ảnh nào? Nhịp thơ ra sao?"