Giải Ngữ Văn 7 - Tập 1 trang 96

BIỆN PHÁP TU TỪ

Câu 4

Đề bài: Chỉ ra các biện pháp tu từ trong những dòng thơ sau và nêu tác dụng của chúng:

---

Câu 4a

Dòng thơ:

Ao làng trăng tắm, mây bơi Nước trong như nước mắt người tôi yêu.

Cách giải

Bước 1: Xác định biện pháp tu từ

• Nhân hóa: "trăng tắm, mây bơi" – Trăng và mây được gán cho hành động của con người (tắm, bơi).
• So sánh: "Nước trong như nước mắt người tôi yêu" – So sánh nước ao với nước mắt người yêu.

Bước 2: Nêu tác dụng

• Nhân hóa: Làm cho hình ảnh ao làng trở nên sinh động, có hồn. Trăng và mây như những sinh vật đang vui đùa, tạo không khí thanh bình, thơ mộng.
• So sánh: Nhấn mạnh độ trong vắt, tinh khiết của nước ao. Đồng thời thể hiện tình cảm trân trọng, yêu thương của tác giả với cảnh quê hương.

Đáp án: - Biện pháp nhân hóa: "trăng tắm, mây bơi" → Tác dụng: Làm cảnh vật sinh động, có hồn, gợi không khí thanh bình. - Biện pháp so sánh: "Nước trong như nước mắt người tôi yêu" → Tác dụng: Nhấn mạnh vẻ đẹp trong trẻo của nước ao, thể hiện tình yêu quê hương.

---

Câu 4b

Dòng thơ:

Nằm dưới hàng me, nghe tre thổi sáo.

Cách giải

Bước 1: Xác định biện pháp tu từ

• Nhân hóa: "tre thổi sáo" – Tre được gán cho hành động của con người (thổi sáo).

Bước 2: Nêu tác dụng

• Biến tiếng tre kẽo kẹt, xào xạc trong gió thành tiếng sáo du dương.
• Làm cho cảnh vật trở nên sống động, gần gũi, có tâm hồn.
• Gợi không gian yên bình, thơ mộng của làng quê Việt Nam.

Đáp án: - Biện pháp nhân hóa: "tre thổi sáo" → Tác dụng: Làm cho âm thanh của tre trong gió trở nên sinh động như tiếng nhạc, gợi không gian làng quê yên bình, thơ mộng.

---

Câu 4c

Dòng thơ:

Me non cong vắt lưỡi liềm Lá xanh như dải lụa mềm lửng lơ.

Cách giải

Bước 1: Xác định biện pháp tu từ

• So sánh (lần 1): "Me non cong vắt lưỡi liềm" – So sánh quả me non với lưỡi liềm (dựa vào hình dáng cong).
• So sánh (lần 2): "Lá xanh như dải lụa mềm" – So sánh lá me với dải lụa mềm mại.

Bước 2: Nêu tác dụng

• So sánh "me non – lưỡi liềm": Gợi tả chính xác hình dáng cong cong, nhỏ xinh của quả me non. Hình ảnh lưỡi liềm gần gũi với đời sống nông thôn.
• So sánh "lá xanh – dải lụa mềm": Nhấn mạnh vẻ đẹp mềm mại, uyển chuyển của lá me. Từ "lửng lơ" gợi sự nhẹ nhàng, thanh thoát.

Đáp án: - Biện pháp so sánh: "Me non cong vắt lưỡi liềm" → Tác dụng: Gợi tả hình dáng cong xinh của quả me, hình ảnh gần gũi với làng quê. - Biện pháp so sánh: "Lá xanh như dải lụa mềm lửng lơ" → Tác dụng: Nhấn mạnh vẻ đẹp mềm mại, uyển chuyển, thanh thoát của lá me.

---

Câu 4d

Dòng thơ:

Tre thôi khúc khích, mây chìm lắng nghe.

Cách giải

Bước 1: Xác định biện pháp tu từ

• Nhân hóa:
• "Tre thôi khúc khích" – Tre được gán hành động cười khúc khích như con người.
• "Mây chìm lắng nghe" – Mây được gán hành động lắng nghe như con người.

Bước 2: Nêu tác dụng

• Làm cho tre và mây trở nên có tâm hồn, có cảm xúc như con người.
• Gợi không gian yên tĩnh, mọi vật như đang chú ý lắng nghe điều gì đó.
• Tạo nên bức tranh thiên nhiên sống động, gần gũi, thân thiết.

Đáp án: - Biện pháp nhân hóa: "Tre thôi khúc khích, mây chìm lắng nghe" → Tác dụng: Làm cho thiên nhiên có tâm hồn, cảm xúc như con người; gợi không gian yên tĩnh, mọi vật như đang chăm chú lắng nghe.

---

VĂN BẢN 3: ĐỌC VĂN BẢN

Lưu ý: Trang 96-97 chủ yếu trình bày:

• Bài thơ "Đường núi" của Nguyễn Đình Thi (1948)
• Bài phê bình "Bài thơ Đường núi của Nguyễn Đình Thi" của Vũ Quần Phương

Đây là phần đọc văn bản (không phải bài tập). Học sinh cần đọc kỹ để chuẩn bị trả lời các câu hỏi ở phần sau.

---

💡 Mẹo nhớ về biện pháp tu từ: - Nhân hóa: Vật vô tri → có hành động/cảm xúc như người (tre thổi sáo, mây lắng nghe) - So sánh: Có từ so sánh "như, tựa, giống, là..." (nước trong như nước mắt)

🎯 Ghi nhớ: - Khi phân tích biện pháp tu từ, cần làm 2 bước: (1) Xác định biện pháp + chỉ rõ từ ngữ, (2) Nêu tác dụng cụ thể. - Nhân hóa giúp cảnh vật có hồn, sinh động. - So sánh giúp hình ảnh cụ thể, dễ hình dung hơn.