Giải Ngữ Văn 7 - Tập 1 trang 98

Tóm tắt phần lý thuyết (cuối bài bình thơ – tr. 97)

Đoạn này Vũ Quần Phương phân tích vẻ đẹp bài thơ "Đường núi" của Nguyễn Đình Thi:

• Âm điệu câu thơ là âm điệu của nội tâm, không lệ thuộc vần điệu thể loại. Câu 5 chữ hay 6 chữ là do tâm tình tác giả quyết định, không phải do quy định thể thơ.
• Hai câu kết dài tới 7 âm tiết tạo cảm giác ngân nga, lắng đọng như sự "ngân nga của tâm trí".
• Cảnh trong bài chỉ được vẽ vài nét, thiên về gợi hơn tả. Người đọc không thấy mạch liền của cảnh nhưng thấy mạch liền của cảm xúc.
• Nội dung bài thơ nằm cả ở "bên ngoài các dòng chữ": chính tình yêu say đắm với núi rừng, làng mạc đã thu hút, sắp xếp các hình ảnh lại với nhau.
• Cái tài của Nguyễn Đình Thi là tạo được một luồng không khí thân yêu, trong trẻo, run rẩy phủ lấy phong cảnh, khiến phong cảnh mang vị tâm hồn của tác giả.

Nguồn trích: Nhiều tác giả, Thơ hay có lời bình 100 bài, Vân Long tuyển chọn, NXB Thanh niên, Hà Nội, 2001, tr. 79–81.

Bài: Sau khi đọc – Trả lời câu hỏi (tr. 98)

Câu 1

Đề: Nêu cảm nhận chung của em về bài thơ Đường núi trước và sau khi đọc bài viết của Vũ Quần Phương.

Gợi ý trả lời:

• Trước khi đọc bài bình: Em chỉ cảm nhận được bài thơ vẽ một buổi chiều vùng núi đẹp, yên bình với lối mòn, bản nhỏ, khói bếp, áo chàm, tiếng hát… nhưng chưa hiểu hết cái hay sâu xa, dễ thấy bài thơ "rời rạc", thiếu mạch liên kết.
• Sau khi đọc bài bình: Em hiểu rằng cái đẹp của bài thơ nằm ở mạch cảm xúc chứ không phải mạch tả cảnh; chính tình yêu thiết tha với quê hương núi rừng của tác giả đã gắn kết các hình ảnh. Em cảm nhận bài thơ sâu sắc, tinh tế hơn và thêm yêu mến tài năng Nguyễn Đình Thi.

Câu 2

Đề: Bài bình thơ gây được ấn tượng như thế nào đối với em? Câu nào, ý nào trong đó khiến em phải suy nghĩ sâu hơn về bài thơ đã đọc?

Gợi ý trả lời:

• Ấn tượng: Bài bình ngắn gọn nhưng tinh tế, người viết cảm nhận rất sâu, chỉ ra được những điều ẩn sau con chữ mà người đọc bình thường khó nhận ra.
• Câu/ý khiến em suy nghĩ sâu hơn: Câu "Người đọc không thấy mạch liền của cảnh nhưng lại có mạch liền của cảm xúc. Nội dung của bài thơ nằm cả ở bên ngoài các dòng chữ." Ý này giúp em hiểu cách đọc thơ phải chú ý đến cảm xúc ẩn chứa, không chỉ đọc bề mặt câu chữ.

Câu 3

Đề: Người bình thơ đã thể hiện sự đồng cảm của mình với bài thơ như thế nào? Theo em, sự đồng cảm này có ý nghĩa gì?

Gợi ý trả lời:

• Cách thể hiện đồng cảm: Vũ Quần Phương như hòa mình vào cảm xúc của Nguyễn Đình Thi, cảm nhận được cả "âm điệu của nội tâm", thấy được tình yêu say đắm với núi rừng làng mạc, sự rung rinh xao xuyến trong từng hình ảnh. Người bình viết bằng giọng văn giàu cảm xúc, thấu hiểu từng nét đẹp tinh vi nhất của bài thơ.
• Ý nghĩa: Sự đồng cảm cho thấy người bình thơ thật sự yêu mến, trân trọng tác phẩm; nhờ đó bài bình mới sâu sắc, thuyết phục, giúp người đọc hiểu và yêu bài thơ hơn. Đồng cảm là cầu nối giữa tác giả – người bình – người đọc.

Câu 4

Đề: Theo em, vì sao Vũ Quần Phương lại khẳng định: "Cái tài của Nguyễn Đình Thi ở bài thơ này là tạo được một luồng không khí thân yêu trong trẻo run rẩy phủ lấy phong cảnh. Phong cảnh bỗng mang vị tâm hồn của tác giả."?

Gợi ý trả lời:

Vũ Quần Phương khẳng định như vậy vì:

• Trong bài thơ, cảnh vật không chỉ được tả khách quan mà luôn thấm đẫm tình cảm, cảm xúc của tác giả. Nhìn đâu cũng thấy rung rinh, xao xuyến, bay múa, ca hát.
• Tài năng của Nguyễn Đình Thi là biến phong cảnh thiên nhiên thành phong cảnh tâm hồn: "Đường vắng mà lòng vui. Đi một mình mà lòng như ca hát." Cảnh vật mang theo tình yêu, niềm vui, sự gắn bó của tác giả với quê hương.
• Chính "luồng không khí thân yêu, trong trẻo" ấy mới là cái làm người đọc xúc động, chứ không phải bản thân từng chi tiết cảnh vật.

Câu 5

Đề: Nếu được phép bổ sung cho bài viết của Vũ Quần Phương, em sẽ bổ sung những gì?

Gợi ý trả lời (đây là câu mở, em nêu ý kiến riêng, cô gợi vài hướng):

• Bổ sung phân tích kĩ hơn về nghệ thuật dùng từ ngữ, biện pháp tu từ (nhân hóa, ẩn dụ) trong bài thơ.
• Liên hệ với hoàn cảnh sáng tác, cuộc đời và phong cách thơ Nguyễn Đình Thi để hiểu sâu hơn nguồn cảm xúc.
• Bổ sung cảm nhận về nhạc điệu, nhịp thơ cụ thể của một vài câu.
• Có thể đưa thêm so sánh với những bài thơ khác cùng viết về thiên nhiên, quê hương để làm nổi bật nét riêng của "Đường núi".

(Em chọn 2–3 ý và trình bày theo suy nghĩ của mình là được nhé.)

Phần Viết: Viết bài văn biểu cảm về con người hoặc sự việc

Đây là phần dẫn nhập kiến thức (chưa có bài tập), cô tóm tắt yêu cầu để em ghi nhớ:

Mục tiêu: Luyện tập viết bài văn biểu cảm bày tỏ tình cảm, suy nghĩ về một con người hoặc sự việc đã để lại ấn tượng sâu sắc.

Yêu cầu đối với bài văn biểu cảm về con người hoặc sự việc:

Em nắm chắc 4 yêu cầu này thì khi viết bài sẽ không bị thiếu ý. Nếu em muốn, cô có thể hướng dẫn em lập dàn ý hoặc viết một bài văn biểu cảm mẫu nhé.