Giải Ngữ Văn 7 - Tập 1 trang 134
Lời giải chi tiết SGK Lớp 7 · Môn Ngữ Văn · Trang 134–135
Lưu ý: Trang 134 chứa các bài tập về đoạn trích thơ "Bài thơ của một người yêu nước mình" của Trần Vàng Sao. Trang 135 là Phụ lục 1 - Bảng tra cứu thuật ngữ (không có bài tập, chỉ là bảng tra cứu).
PHẦN 1: THỰC HIỆN CÁC YÊU CẦU
● Chọn phương án đúng
Câu 1
Đề bài: Cách trình bày các dòng thơ trong đoạn trích có gì đặc biệt?
- A. Không sử dụng dấu chấm, dấu phẩy trong các dòng thơ
- B. Không viết hoa tên riêng trong các dòng thơ
- C. Không viết hoa tiếng mở đầu, không sử dụng dấu câu
- D. Không sử dụng dấu chấm, dấu phẩy cuối dòng thơ
Cách giải
Bước 1: Quan sát đoạn thơ trong văn bản.
Các dòng thơ được viết như sau:
- Không viết hoa chữ cái đầu dòng
- Không có dấu chấm, dấu phẩy ở cuối mỗi dòng
- Tuy nhiên, vẫn có thể có dấu câu ở giữa dòng
Bước 2: Loại trừ các phương án sai.
- Phương án A: Sai vì trong dòng thơ vẫn có thể có dấu câu
- Phương án B: Chưa đầy đủ, chỉ nói về tên riêng
- Phương án D: Đúng với đặc điểm không dùng dấu câu cuối dòng
Bước 3: Xác định đáp án chính xác nhất.
Đặc điểm nổi bật nhất là: không viết hoa tiếng mở đầu và không sử dụng dấu câu.
Đáp án: C. Không viết hoa tiếng mở đầu, không sử dụng dấu câu
Câu 2
Đề bài: Biện pháp tu từ nào được sử dụng trong dòng thơ sau đây: "tôi yêu đất nước này áo rách"?
- A. Nhân hoá
- B. Hoán dụ
- C. Nói giảm nói tránh
- D. So sánh
Cách giải
Bước 1: Phân tích dòng thơ "tôi yêu đất nước này áo rách".
- "Áo rách" là hình ảnh cụ thể, gần gũi
- "Áo rách" không phải nghĩa đen mà mang nghĩa biểu tượng
Bước 2: Xác định biện pháp tu từ.
- Hoán dụ là biện pháp gọi tên sự vật, hiện tượng này bằng tên sự vật, hiện tượng khác có quan hệ gần gũi.
- "Áo rách" → chỉ sự nghèo khó, khốn khổ của đất nước, con người Việt Nam
- Đây là lấy dấu hiệu của sự vật (áo rách) để chỉ sự vật (cuộc sống nghèo khổ)
Bước 3: Loại trừ các phương án khác.
- Nhân hoá: Không có việc gán đặc điểm người cho vật
- Nói giảm nói tránh: Không có việc làm giảm nhẹ mức độ
- So sánh: Không có từ so sánh (như, là, bằng...)
Đáp án: B. Hoán dụ
💡 Mẹo nhớ: Hoán dụ = "Hoán" (đổi) + "Dụ" (ví) → Đổi tên gọi dựa trên mối quan hệ gần gũi, liên tưởng.
PHẦN 2: TRẢ LỜI CÂU HỎI
Câu 1
Đề bài: Tình cảm của nhà thơ với đất nước được thể hiện đậm nét ở những từ ngữ, hình ảnh, dòng thơ nào?
Cách giải
Bước 1: Xác định từ ngữ thể hiện tình cảm trực tiếp.
- Từ "yêu" được lặp lại nhiều lần: "tôi yêu", "như yêu"
- Từ "thương": "lòng vẫn thương"
Bước 2: Xác định các hình ảnh thể hiện tình yêu đất nước.
Nhà thơ yêu những điều bình dị, gần gũi:
- "cây cỏ ở trong vườn"
- "mẹ tôi chịu khó chịu thương"
- "một giọng hát hay"
- "bãi mái dầy thơm hoa dại"
- "sáu câu vọng cổ chứa chan"
- "ba ông táo thờ trong bếp"
Bước 3: Xác định dòng thơ đặc sắc nhất.
- "tôi yêu đất nước này áo rách" → Yêu cả khi đất nước còn nghèo khó
- "nuôi tôi thành người hôm nay" → Biết ơn đất nước đã nuôi dưỡng mình
Đáp án: - Từ ngữ: "yêu", "thương", "chịu khó chịu thương", "chứa chan" - Hình ảnh: cây cỏ trong vườn, mẹ, giọng hát hay, bãi mái dầy thơm hoa dại, sáu câu vọng cổ, ba ông táo - Dòng thơ đặc sắc: "tôi yêu đất nước này áo rách", "như yêu mẹ tôi chịu khó chịu thương / nuôi tôi thành người hôm nay"
Câu 2
Đề bài: Hình ảnh đất nước hiện lên như thế nào trong cảm nhận của nhà thơ?
Cách giải
Bước 1: Phân tích các hình ảnh trong đoạn thơ.
Đất nước hiện lên qua những hình ảnh:
- Thiên nhiên bình dị: cây cỏ trong vườn, bãi mái dầy thơm hoa dại
- Con người: mẹ chịu khó chịu thương
- Văn hóa dân gian: giọng hát hay, sáu câu vọng cổ, ba ông táo thờ trong bếp
Bước 2: Nhận xét về đặc điểm chung.
- Đất nước không phải là những gì xa xôi, to lớn
- Đất nước là những điều gần gũi, thân thuộc, bình dị nhất
- Đất nước còn nghèo khó ("áo rách") nhưng vẫn đáng yêu, đáng quý
Đáp án: Trong cảm nhận của nhà thơ, đất nước hiện lên thật bình dị, gần gũi và thân thương. Đó là hình ảnh đất nước gắn với: - Thiên nhiên mộc mạc: cây cỏ trong vườn, bãi mái dầy thơm hoa dại - Con người lam lũ, giàu đức hy sinh: người mẹ chịu khó chịu thương - Văn hóa truyền thống: câu vọng cổ, ba ông táo trong bếp Đất nước tuy còn nghèo khó ("áo rách") nhưng vẫn đẹp đẽ, đáng yêu trong tình cảm của nhà thơ.
Câu 3
Đề bài: Xác định và nêu tác dụng của biện pháp tu từ được sử dụng trong dòng thơ "lòng vẫn thương cây nhớ cội hoài".
Cách giải
Bước 1: Xác định biện pháp tu từ.
- "Cây nhớ cội" là hình ảnh ẩn dụ
- "Cây" và "cội" có mối quan hệ gắn bó (cội là gốc của cây)
- Ở đây, "cây nhớ cội" ẩn dụ cho con người nhớ về nguồn cội, quê hương
Bước 2: Nêu tác dụng.
- Biện pháp ẩn dụ giúp diễn đạt tình cảm một cách hình ảnh, sinh động
- Gợi liên tưởng đến đạo lý "uống nước nhớ nguồn" của dân tộc
- Thể hiện tình cảm gắn bó sâu nặng với quê hương, đất nước
Đáp án: Biện pháp tu từ: Ẩn dụ Tác dụng: - Hình ảnh "cây nhớ cội" ẩn dụ cho con người luôn nhớ về nguồn cội, quê hương - Diễn tả tình cảm gắn bó sâu nặng, thủy chung với đất nước - Gợi nhắc đạo lý truyền thống "uống nước nhớ nguồn" của dân tộc Việt Nam - Làm cho câu thơ giàu hình ảnh, giàu sức gợi cảm
Câu 4
Đề bài: Các dòng thơ "căn nhà dột phên không ngăn nổi gió/ vẫn yêu nhau trong từng hơi thở" gợi cho em những liên tưởng gì về đất nước, con người Việt Nam?
Cách giải
Bước 1: Phân tích hình ảnh trong dòng thơ.
- "Căn nhà dột phên không ngăn nổi gió" → Cuộc sống nghèo khó, thiếu thốn
- "Vẫn yêu nhau trong từng hơi thở" → Tình yêu thương vẫn tràn đầy
Bước 2: Liên tưởng về đất nước, con người Việt Nam.
Đáp án: Các dòng thơ gợi cho em những liên tưởng sau về đất nước, con người Việt Nam: 1. Về hoàn cảnh sống: - Đất nước từng trải qua nhiều gian khó, nghèo khổ - Cuộc sống vật chất còn thiếu thốn (nhà dột, phên không ngăn được gió) 2. Về phẩm chất con người: - Dù nghèo khó nhưng con người Việt Nam vẫn giàu tình yêu thương - Tình cảm gia đình, tình làng nghĩa xóm luôn bền chặt - Tinh thần lạc quan, không để hoàn cảnh khó khăn làm mất đi tình người 3. Về truyền thống dân tộc: - "Lá lành đùm lá rách" - tinh thần đoàn kết, yêu thương - Vượt qua mọi khó khăn bằng tình yêu và sự gắn bó
PHẦN 3: VIẾT
Đề bài: Viết đoạn văn (khoảng 10 – 15 câu) nêu cảm nhận của em về tình cảm của nhà thơ với đất nước, con người được bộc lộ trong đoạn trích trên.
Hướng dẫn làm bài
Bước 1: Mở đoạn (1-2 câu)
- Giới thiệu tác giả, tác phẩm
- Nêu khái quát tình cảm của nhà thơ
Bước 2: Thân đoạn (8-11 câu)
- Tình yêu đất nước qua những hình ảnh bình dị
- Tình yêu với con người (người mẹ)
- Tình yêu với văn hóa truyền thống
- Yêu cả khi đất nước còn nghèo khó
- Phân tích một số hình ảnh, biện pháp tu từ đặc sắc
Bước 3: Kết đoạn (1-2 câu)
- Đánh giá chung về tình cảm của nhà thơ
- Liên hệ bản thân
Đoạn văn tham khảo: Đoạn trích trong "Bài thơ của một người yêu nước mình" của Trần Vàng Sao đã thể hiện tình yêu đất nước sâu sắc và chân thành của nhà thơ. Tình cảm ấy không hướng đến những điều xa xôi, to lớn mà gắn liền với những gì bình dị, gần gũi nhất. Đó là "cây cỏ ở trong vườn", là "bãi mái dầy thơm hoa dại", là "ba ông táo thờ trong bếp". Đặc biệt, nhà thơ yêu đất nước qua hình ảnh người mẹ "chịu khó chịu thương", tần tảo nuôi con khôn lớn. Tình yêu ấy còn gắn với văn hóa dân tộc qua "một giọng hát hay", qua "sáu câu vọng cổ chứa chan". Điều đáng quý nhất là nhà thơ yêu đất nước ngay cả khi còn nghèo khó: "tôi yêu đất nước này áo rách". Hình ảnh hoán dụ "áo rách" gợi lên cuộc sống thiếu thốn nhưng không hề làm giảm đi tình yêu của tác giả. Dòng thơ "lòng vẫn thương cây nhớ cội hoài" với biện pháp ẩn dụ đã thể hiện tấm lòng thủy chung, gắn bó với nguồn cội. Cách viết không viết hoa đầu dòng, không dùng dấu câu tạo nên mạch cảm xúc liền mạch, tự nhiên như hơi thở. Qua đoạn thơ, em càng thêm yêu quý đất nước Việt Nam và trân trọng những giá trị bình dị trong cuộc sống.
PHẦN 4: NÓI VÀ NGHE
Đề bài: Trình bày cảm xúc của em sau khi đọc một bài thơ hoặc đoạn thơ yêu thích.
Hướng dẫn làm bài
Bước 1: Chuẩn bị
- Chọn một bài thơ/đoạn thơ em yêu thích
- Ghi lại những cảm xúc, suy nghĩ của bản thân
Bước 2: Dàn ý trình bày
Mở đầu:
- Giới thiệu bài thơ/đoạn thơ (tên, tác giả)
- Lý do em chọn bài thơ này
Nội dung chính:
- Nội dung chính của bài thơ/đoạn thơ
- Những hình ảnh, câu thơ em ấn tượng nhất
- Cảm xúc của em khi đọc (vui, buồn, xúc động, tự hào...)
- Bài thơ gợi cho em suy nghĩ gì
Kết thúc:
- Khẳng định lại tình cảm với bài thơ
- Bài học rút ra cho bản thân
Bước 3: Lưu ý khi trình bày
- Nói rõ ràng, tự nhiên
- Thể hiện cảm xúc chân thành
- Có thể đọc một vài câu thơ yêu thích
- Nhìn vào người nghe, không đọc nguyên văn bài viết
Bài nói tham khảo (về đoạn thơ vừa học): "Xin chào cô và các bạn. Hôm nay em xin trình bày cảm xúc của mình về đoạn trích trong 'Bài thơ của một người yêu nước mình' của nhà thơ Trần Vàng Sao. Em chọn đoạn thơ này vì nó khiến em xúc động bởi cách yêu nước thật giản dị. Nhà thơ không yêu những gì to lớn mà yêu cây cỏ trong vườn, yêu người mẹ tần tảo, yêu câu vọng cổ, yêu ba ông táo trong bếp. Câu thơ em ấn tượng nhất là 'tôi yêu đất nước này áo rách'. Đất nước dù còn nghèo khó nhưng vẫn đáng yêu biết bao. Điều đó khiến em nghĩ rằng yêu nước không cần phải làm điều gì lớn lao, mà có thể bắt đầu từ việc yêu những điều nhỏ bé quanh mình. Em cảm ơn cô và các bạn đã lắng nghe."
TRANG 135: PHỤ LỤC 1 - BẢNG TRA CỨU THUẬT NGỮ
Trang này không có bài tập.
Đây là bảng tra cứu thuật ngữ văn học, liệt kê 29 thuật ngữ theo thứ tự ABC kèm số trang tham khảo trong sách. Một số thuật ngữ quan trọng:
- Ẩn dụ (trang 50, 51, 134)
- Biện pháp tu từ (trang 38, 39, 42, 47...)
- Hoán dụ (trang 50, 51, 134)
- Điệp ngữ (trang 42, 50, 101)
- Nói giảm nói tránh (trang 38, 39, 42)
🎯 Ghi nhớ: - Hoán dụ: Gọi tên sự vật bằng tên sự vật khác có quan hệ gần gũi (áo rách → nghèo khó) - Ẩn dụ: Gọi tên sự vật bằng tên sự vật khác có nét tương đồng (cây nhớ cội → con người nhớ nguồn cội) - Tình yêu nước có thể bắt đầu từ những điều bình dị, gần gũi nhất trong cuộc sống