Giải Khoa Học Tự nhiên 8 trang 99
Lời giải chi tiết SGK Lớp 8 · Môn Khoa Há»c Tá»± NhiĂªn · Trang 99–100
Bài 23: Tác dụng của dòng điện
Câu hỏi thí nghiệm (Hình 23.4 – Trang 97)
Đề bài: Lắp mạch điện như Hình 23.4. Đóng công tắc K, quan sát hiện tượng xảy ra. Đèn Đ có sáng không? Sau vài phút, nhấc thỏi than nối với cực âm của nguồn điện ra ngoài, thỏi than có màu gì?
Cách giải
Bước 1: Khi đóng công tắc K, dòng điện chạy trong mạch → đèn Đ sáng. Điều này chứng tỏ mạch kín và có dòng điện.
Bước 2: Dòng điện chạy qua dung dịch CuSO₄ (copper(II) sulfate). Dưới tác dụng của dòng điện, đồng (Cu) trong dung dịch bị tách ra và bám vào thỏi than nối với cực âm.
Bước 3: Sau vài phút, nhấc thỏi than nối với cực âm ra ngoài → thỏi than có màu đỏ (màu của kim loại đồng).
Đáp án: - Đèn Đ sáng khi đóng công tắc K. - Thỏi than nối với cực âm có màu đỏ (do đồng bám vào). - Hiện tượng này chứng tỏ dòng điện có tác dụng hoá học.
Câu 1 (Trang 98)
Đề bài: Nêu ví dụ ứng dụng tác dụng phát sáng của dòng điện trong thực tế.
Cách 1 — Liệt kê ví dụ thực tế
Tác dụng phát sáng của dòng điện là hiện tượng dòng điện chạy qua chất khí trong đèn làm chất khí phát sáng (không cần đốt nóng dây tóc).
Các ví dụ:
- Đèn LED dùng trong chiếu sáng gia đình, đèn đường, đèn trang trí.
- Đèn huỳnh quang (đèn tuýp) dùng trong lớp học, văn phòng.
- Đèn compact dùng chiếu sáng trong nhà.
- Bảng quảng cáo đèn LED trên đường phố.
- Đèn báo (đèn tín hiệu) trên các thiết bị điện tử như ti vi, máy tính.
Cách 2 — Phân loại theo lĩnh vực
| Lĩnh vực | Ví dụ |
|---|---|
| Sinh hoạt | Đèn LED, đèn huỳnh quang trong nhà |
| Giao thông | Đèn tín hiệu giao thông, đèn đường |
| Quảng cáo | Biển hiệu đèn LED, đèn neon |
| Y tế | Đèn phẫu thuật, đèn soi |
Đáp án: Ví dụ ứng dụng tác dụng phát sáng: đèn LED chiếu sáng, đèn huỳnh quang, đèn tín hiệu giao thông, biển quảng cáo đèn LED, đèn báo trên thiết bị điện tử.
Câu 2 (Trang 98)
Đề bài: Vì sao khi trời mưa gió, không được lại gần dây điện rơi xuống mặt đường?
Cách 1 — Giải thích theo tác dụng sinh lí
Bước 1: Khi trời mưa, mặt đường bị ướt. Nước mưa (đặc biệt khi có lẫn tạp chất) là chất dẫn điện.
Bước 2: Nếu dây điện bị đứt rơi xuống mặt đường ướt, dòng điện sẽ truyền qua nước ra xung quanh.
Bước 3: Khi người đến gần, dòng điện có thể truyền qua nước và đi vào cơ thể người. Do dòng điện có tác dụng sinh lí, nó sẽ gây co cơ, làm tim ngừng đập, ngạt thở, thần kinh bị tê liệt, thậm chí gây chết người.
Cách 2 — Giải thích ngắn gọn
- Nước mưa trên đường dẫn điện được.
- Dây điện rơi → dòng điện lan truyền qua vùng nước trên mặt đường.
- Người đến gần → dòng điện đi qua cơ thể → tác dụng sinh lí gây nguy hiểm tính mạng.
Đáp án: Khi trời mưa, mặt đường ướt có khả năng dẫn điện. Nếu dây điện rơi xuống, dòng điện lan truyền qua nước. Người đến gần sẽ bị điện giật do tác dụng sinh lí của dòng điện, có thể gây co cơ, ngừng tim và tử vong. Vì vậy tuyệt đối không được lại gần.
Phần "Em có thể" (Trang 98)
Câu a: Giải thích vì sao nên sử dụng đèn LED thay thế cho các đèn sợi đốt.
Giải thích:
- Đèn sợi đốt: Dòng điện chạy qua dây tóc → dây tóc nóng lên (tác dụng nhiệt) → phát sáng. Phần lớn điện năng chuyển thành nhiệt năng (lãng phí), chỉ khoảng 5% thành ánh sáng.
- Đèn LED: Dòng điện chạy qua → phát sáng trực tiếp (tác dụng phát sáng), ít toả nhiệt. Khoảng 80–90% điện năng chuyển thành ánh sáng.
Lý do nên dùng đèn LED:
- Tiết kiệm điện năng hơn nhiều (ít toả nhiệt vô ích).
- Tuổi thọ cao hơn (hàng chục nghìn giờ so với khoảng 1000 giờ của đèn sợi đốt).
- An toàn hơn vì ít nóng, giảm nguy cơ cháy nổ.
- Thân thiện với môi trường hơn.
Đáp án: Đèn LED phát sáng nhờ tác dụng phát sáng của dòng điện, ít toả nhiệt nên tiết kiệm điện hơn đèn sợi đốt (đèn sợi đốt lãng phí phần lớn điện năng thành nhiệt). Ngoài ra đèn LED có tuổi thọ cao hơn và an toàn hơn.
Câu b: Đưa ra giải pháp để tránh nguy hiểm cho bản thân khi sử dụng các dụng cụ tiêu thụ điện ở gia đình như: bàn là, bếp điện, quạt điện, ti vi, máy tính, tủ lạnh,...
Các giải pháp an toàn:
- Không chạm tay ướt vào ổ cắm, công tắc, hoặc thiết bị điện.
- Rút phích cắm khi không sử dụng thiết bị hoặc khi lau chùi, sửa chữa.
- Không để dây điện gần nguồn nhiệt (bàn là, bếp điện) tránh cháy vỏ cách điện.
- Kiểm tra dây điện thường xuyên, thay ngay nếu thấy hở, nứt vỏ bọc.
- Sử dụng ổ cắm có nắp đậy để trẻ nhỏ không chọc tay vào.
- Không dùng nhiều thiết bị công suất lớn cùng lúc trên một ổ cắm (tránh quá tải, cháy).
- Đặt bàn là, bếp điện trên bề mặt chịu nhiệt, cách xa vật dễ cháy.
- Lắp aptomat (cầu dao tự động) để ngắt điện khi có sự cố.
- Không tự ý sửa chữa thiết bị điện khi chưa ngắt nguồn điện.
Đáp án: Để tránh nguy hiểm: không chạm thiết bị điện khi tay ướt, rút phích cắm khi không dùng, kiểm tra dây điện thường xuyên, không cắm quá nhiều thiết bị vào một ổ, đặt thiết bị toả nhiệt xa vật dễ cháy, lắp aptomat bảo vệ, và không tự sửa chữa khi chưa ngắt nguồn.
🎯 Ghi nhớ: - Dòng điện có 4 tác dụng chính: tác dụng nhiệt, tác dụng phát sáng, tác dụng hoá học, tác dụng sinh lí. - Tác dụng hoá học: dòng điện tách chất ra khỏi dung dịch (ví dụ: mạ điện, tách đồng từ CuSO₄). - Tác dụng sinh lí: dòng điện đi qua cơ thể gây co cơ, nguy hiểm tính mạng → luôn cẩn thận khi dùng điện.
💡 Mẹo nhớ: "Nhiệt – Sáng – Hoá – Sinh" → 4 tác dụng của dòng điện. Nhớ câu: "Nhiệt tình Sáng tạo, Hoá giải Sinh tồn" để nhớ đủ 4 tác dụng!