Giải Khoa Học Tự nhiên 8 trang 145
Lời giải chi tiết SGK Lớp 8 · Môn Khoa Há»c Tá»± NhiĂªn · Trang 145–146
Bài 34: Hệ hô hấp ở người (tiếp theo)
Câu hỏi 1 (Trang 143)
Đề bài: Quan sát Hình 34.2, mô tả hoạt động của cơ, xương và sự thay đổi thể tích lồng ngực khi cử động hô hấp.
Cách giải
Mô tả hoạt động khi HÍT VÀO (Hình 34.2a):
- Cơ hoành: Co lại, hạ xuống phía dưới (dẹt ra)
- Xương sườn: Được nâng lên
- Xương ức: Di chuyển lên trên và ra phía trước
- Thể tích lồng ngực: TĂNG lên
- Kết quả: Không khí từ bên ngoài đi vào phổi
Mô tả hoạt động khi THỞ RA (Hình 34.2b):
- Cơ hoành: Dãn ra, nâng lên (vồng lên)
- Xương sườn: Hạ xuống
- Xương ức: Di chuyển xuống dưới và vào trong
- Thể tích lồng ngực: GIẢM xuống
- Kết quả: Không khí từ phổi đi ra ngoài
Đáp án: Khi hít vào, cơ hoành co và hạ xuống, xương sườn nâng lên làm thể tích lồng ngực tăng. Khi thở ra, cơ hoành dãn và nâng lên, xương sườn hạ xuống làm thể tích lồng ngực giảm.
💡 Mẹo nhớ: "Hít vào - cơ hoành CO - lồng ngực NỞ" và "Thở ra - cơ hoành DÃN - lồng ngực XẸP"
Câu hỏi 2 (Trang 143)
Đề bài:
- Quan sát Hình 34.3, mô tả sự trao đổi khí ở phổi và ở tế bào.
- Trình bày sự phối hợp chức năng của mỗi cơ quan thể hiện chức năng của cả hệ hô hấp.
Cách giải
Câu 1: Mô tả sự trao đổi khí
a) Trao đổi khí ở PHỔI (Hình 34.3a):
- Tại phế nang, xảy ra sự trao đổi khí theo cơ chế khuếch tán
- Khí O₂ từ phế nang khuếch tán vào máu (trong mao mạch phổi)
- Khí CO₂ từ máu khuếch tán ra phế nang
- Nguyên nhân: Nồng độ O₂ trong phế nang cao hơn trong máu; nồng độ CO₂ trong máu cao hơn trong phế nang
b) Trao đổi khí ở TẾ BÀO (Hình 34.3b):
- Tại các tế bào trong cơ thể, cũng xảy ra trao đổi khí theo cơ chế khuếch tán
- Khí O₂ từ máu khuếch tán vào tế bào (để tế bào sử dụng cho hô hấp tế bào)
- Khí CO₂ từ tế bào khuếch tán ra máu (sản phẩm của hô hấp tế bào)
Câu 2: Sự phối hợp chức năng của các cơ quan trong hệ hô hấp
| Cơ quan | Chức năng riêng | Phối hợp thực hiện |
|---|---|---|
| Đường dẫn khí (mũi, họng, thanh quản, khí quản, phế quản) | Dẫn khí, làm ấm, làm ẩm, lọc bụi, bảo vệ phổi | Đưa không khí sạch, ấm, ẩm vào phổi |
| Phổi (phế nang) | Trao đổi khí với máu | Nhận O₂ từ không khí, thải CO₂ ra ngoài |
| Cơ hô hấp (cơ hoành, cơ liên sườn) | Co dãn tạo cử động hô hấp | Thay đổi thể tích lồng ngực để hút/đẩy khí |
Đáp án: Các cơ quan phối hợp nhịp nhàng: Đường dẫn khí dẫn và xử lý không khí → Phổi thực hiện trao đổi khí → Cơ hô hấp tạo động lực cho quá trình thông khí. Nhờ sự phối hợp này, hệ hô hấp đảm bảo cung cấp O₂ và thải CO₂ cho cơ thể.
Câu hỏi 3 (Trang 144)
Đề bài:
- Đọc thông tin và thảo luận, nêu nguyên nhân gây bệnh về phổi và đường hô hấp; vận dụng những hiểu biết về các bệnh, nêu biện pháp phòng chống bệnh để bảo vệ sức khoẻ bản thân và gia đình.
- Điều tra một số bệnh về phổi và đường hô hấp trong trường học hoặc địa phương, số lượng người mắc và đề xuất biện pháp phòng chống bệnh rồi hoàn thành thông tin điều tra theo mẫu Bảng 34.1.
Cách giải
Câu 1: Nguyên nhân và biện pháp phòng chống bệnh hô hấp
NGUYÊN NHÂN GÂY BỆNH:
| Bệnh | Nguyên nhân |
|---|---|
| Viêm đường hô hấp (viêm mũi, viêm họng, viêm phế quản) | Vi khuẩn, virus; không khí ô nhiễm, bụi, chất có hại |
| Viêm phổi | Virus, vi khuẩn, nấm, hóa chất trong không khí xâm nhập vào phổi |
| Lao phổi | Vi khuẩn Mycobacterium tuberculosis; lây qua đường hô hấp |
BIỆN PHÁP PHÒNG CHỐNG:
- Giữ vệ sinh môi trường sống: Không khí trong lành, thoáng mát, sạch sẽ
- Đeo khẩu trang: Khi ra đường, nơi đông người, môi trường ô nhiễm
- Không hút thuốc lá: Tránh xa khói thuốc lá
- Tăng cường sức đề kháng: Ăn uống đủ chất, tập thể dục thường xuyên
- Tiêm phòng vaccine: Tiêm vaccine phòng lao (BCG), cúm,...
- Hạn chế tiếp xúc: Tránh tiếp xúc gần với người bệnh
- Khám bệnh định kỳ: Phát hiện và điều trị sớm
Đáp án Câu 1: Nguyên nhân chính gây bệnh hô hấp là vi sinh vật (vi khuẩn, virus, nấm) và không khí ô nhiễm. Biện pháp phòng chống: giữ vệ sinh, đeo khẩu trang, không hút thuốc, tăng cường sức đề kháng, tiêm vaccine, khám bệnh định kỳ.
Câu 2: Điều tra bệnh hô hấp (Bảng 34.1)
Đây là bài tập thực hành điều tra, học sinh cần tự thực hiện. Dưới đây là mẫu hướng dẫn:
Bảng 34.1. Mẫu điều tra bệnh về phổi và đường hô hấp
| Tên bệnh | Số lượng người mắc | Biện pháp phòng chống |
|---|---|---|
| Viêm họng | (Học sinh tự điều tra) | Giữ ấm cổ họng, súc miệng nước muối, đeo khẩu trang, uống nước ấm |
| Viêm phế quản | (Học sinh tự điều tra) | Tránh khói bụi, không hút thuốc, giữ ấm cơ thể, tiêm phòng cúm |
| Viêm phổi | (Học sinh tự điều tra) | Tiêm vaccine, giữ vệ sinh, tăng cường dinh dưỡng, điều trị sớm khi có triệu chứng |
| Lao phổi | (Học sinh tự điều tra) | Tiêm vaccine BCG, không tiếp xúc gần người bệnh, khám sức khỏe định kỳ |
Hướng dẫn thực hiện: Học sinh hỏi thầy cô y tế trường học hoặc trạm y tế địa phương để thu thập số liệu thực tế, sau đó điền vào bảng.
Câu hỏi 4 (Trang 144) - Phần III: Thuốc lá và tác hại của khói thuốc lá
Đề bài:
- Làm việc nhóm, đưa ra quan điểm của bản thân về việc nên hay không nên hút thuốc lá và kinh doanh thuốc lá.
- Thiết kế một áp phích (poster) tuyên truyền không hút thuốc lá.
Cách giải
Câu 1: Quan điểm về hút thuốc lá và kinh doanh thuốc lá
QUAN ĐIỂM: KHÔNG NÊN hút thuốc lá và hạn chế kinh doanh thuốc lá
Lý do:
Về sức khỏe:
- Khói thuốc chứa nhiều chất độc hại: CO, NOₓ, nicotine,...
- CO chiếm chỗ O₂ trong hồng cầu → cơ thể thiếu oxy
- NOₓ gây viêm, sưng niêm mạc, cản trở trao đổi khí
- Nicotine làm tê liệt lông rung trong phế quản, giảm khả năng lọc không khí
- Tăng nguy cơ ung thư phổi và nhiều bệnh nguy hiểm khác
Về xã hội:
- Ảnh hưởng đến người xung quanh (hút thuốc thụ động)
- Gây ô nhiễm môi trường
- Tốn kém chi phí điều trị bệnh
Về kinh tế gia đình:
- Lãng phí tiền bạc
- Giảm năng suất lao động khi mắc bệnh
Đáp án Câu 1: Không nên hút thuốc lá vì thuốc lá chứa nhiều chất độc hại (CO, NOₓ, nicotine) gây hại cho hệ hô hấp, tăng nguy cơ ung thư phổi, ảnh hưởng đến người xung quanh. Việc kinh doanh thuốc lá cần được kiểm soát chặt chẽ để bảo vệ sức khỏe cộng đồng.
Câu 2: Hướng dẫn thiết kế poster tuyên truyền không hút thuốc lá
Đây là bài tập sáng tạo, học sinh tự thiết kế. Dưới đây là gợi ý:
Nội dung cần có trên poster:
- Tiêu đề hấp dẫn:
- "Nói KHÔNG với thuốc lá!"
- "Thuốc lá - Kẻ giết người thầm lặng"
- "Hãy bảo vệ lá phổi của bạn!"
- Hình ảnh minh họa:
- So sánh phổi khỏe mạnh và phổi người hút thuốc
- Biểu tượng cấm hút thuốc
- Hình ảnh gia đình hạnh phúc không khói thuốc
- Thông điệp chính:
- Tác hại của thuốc lá đối với sức khỏe
- Lợi ích khi không hút thuốc
- Số liệu về bệnh do thuốc lá gây ra
- Lời kêu gọi hành động:
- "Hãy từ bỏ thuốc lá ngay hôm nay!"
- "Vì sức khỏe của bạn và người thân!"
Gợi ý: Sử dụng màu sắc tương phản, chữ to rõ ràng, hình ảnh ấn tượng để thu hút sự chú ý.
🎯 Ghi nhớ: - Hệ hô hấp gồm đường dẫn khí và phổi, phối hợp thực hiện chức năng trao đổi khí - Trao đổi khí ở phổi và tế bào đều theo cơ chế khuếch tán - Các bệnh hô hấp thường do vi sinh vật và ô nhiễm không khí gây ra - Thuốc lá rất có hại cho hệ hô hấp, cần tuyệt đối tránh xa!