Giải Khoa Học Tự nhiên 8 trang 165

Bài 39: Da và điều hòa thân nhiệt (tiếp theo)

---

Câu 1

Đề bài: Duy trì ổn định thân nhiệt ở người có vai trò gì? Nêu các cơ chế duy trì thân nhiệt ở người.

Cách giải

Bước 1: Xác định vai trò của việc duy trì ổn định thân nhiệt

Duy trì ổn định thân nhiệt ở người có vai trò rất quan trọng vì:

• Đảm bảo các phản ứng trao đổi chất trong cơ thể diễn ra bình thường
• Giúp các enzyme (chất xúc tác sinh học) hoạt động hiệu quả
• Bảo vệ các cơ quan, tế bào không bị tổn thương do nhiệt độ quá cao hoặc quá thấp
• Giúp cơ thể thích nghi với môi trường sống

Bước 2: Nêu các cơ chế duy trì thân nhiệt ở người

Đáp án: - Vai trò: Duy trì ổn định thân nhiệt giúp các hoạt động sống của cơ thể diễn ra bình thường, đảm bảo enzyme hoạt động hiệu quả và bảo vệ cơ thể. - Các cơ chế: Co/dãn mao mạch dưới da, tăng/giảm tiết mồ hôi, co/dãn cơ chân lông, phản xạ run, tăng/giảm quá trình phân giải chất ở tế bào.

💡 Mẹo nhớ: "Nóng thì DÃN - toát mồ hôi, Lạnh thì CO - run người sinh nhiệt"

---

Câu 2

Đề bài: Trình bày vai trò của da và hệ thần kinh trong điều hòa thân nhiệt.

Cách giải

Bước 1: Vai trò của da trong điều hòa thân nhiệt

Da là cơ quan thực hiện trực tiếp việc điều hòa thân nhiệt thông qua:

• Mao mạch dưới da:
• Trời nóng → mao mạch dãn → máu đến da nhiều → tăng tỏa nhiệt
• Trời lạnh → mao mạch co → máu đến da ít → giảm tỏa nhiệt

• Tuyến mồ hôi:
• Trời nóng → tiết nhiều mồ hôi → mồ hôi bay hơi → lấy nhiệt từ cơ thể → làm mát
• Trời lạnh → giảm tiết mồ hôi → giữ nhiệt

• Cơ chân lông:
• Trời nóng → cơ chân lông dãn
• Trời lạnh → cơ chân lông co → nổi da gà → giữ lớp không khí ấm sát da

Bước 2: Vai trò của hệ thần kinh trong điều hòa thân nhiệt

Hệ thần kinh đóng vai trò chỉ huy, điều khiển quá trình điều hòa thân nhiệt:

• Tiếp nhận thông tin về nhiệt độ môi trường qua các thụ quan ở da
• Trung tâm điều hòa thân nhiệt nằm ở vùng dưới đồi (não)
• Gửi tín hiệu đến các cơ quan thực hiện (mao mạch, tuyến mồ hôi, cơ chân lông, cơ xương)
• Điều khiển các phản xạ: run, nổi da gà, tiết mồ hôi...

Đáp án: - Da: Là cơ quan thực hiện điều hòa thân nhiệt thông qua co/dãn mao mạch, tiết mồ hôi, co/dãn cơ chân lông. - Hệ thần kinh: Là trung tâm chỉ huy, tiếp nhận thông tin nhiệt độ và điều khiển các phản xạ điều hòa thân nhiệt (run, tiết mồ hôi, co/dãn mạch máu...).

---

Câu 3 (Câu hỏi trong khung xanh - trang 163)

Đề bài: Cho những hoạt động sau: trồng cây xanh, chống nóng cho nhà ở, sử dụng quạt, mặc áo ấm, luyện tập thể dục, thể thao, sử dụng điều hòa hai chiều. Hoạt động nào có vai trò chống nóng, hoạt động nào có vai trò chống lạnh cho cơ thể?

Cách giải

Bước 1: Phân tích từng hoạt động

Đáp án: - Hoạt động chống nóng: Trồng cây xanh, chống nóng cho nhà ở, sử dụng quạt - Hoạt động chống lạnh: Mặc áo ấm - Hoạt động chống cả nóng và lạnh: Luyện tập thể dục thể thao (nâng cao khả năng thích nghi), sử dụng điều hòa hai chiều (có thể làm mát hoặc sưởi ấm)

---

Câu 4 (Câu hỏi thảo luận - trang 164)

Đề bài: Thảo luận theo nhóm về cách xử lí tình huống khi gặp một người bị say nắng (cảm nóng) và một người bị cảm lạnh.

Cách giải

Bước 1: Cách xử lí khi gặp người bị say nắng (cảm nóng)

Say nắng xảy ra khi cơ thể bị quá nóng, trung tâm điều hòa thân nhiệt bị rối loạn.

Các bước xử lí:

1. Đưa nạn nhân vào nơi mát mẻ, thoáng gió, có bóng râm
2. Nới lỏng quần áo hoặc cởi bớt quần áo
3. Làm mát cơ thể:

• Dùng khăn ướt mát lau người, đặc biệt ở trán, nách, bẹn
• Quạt mát cho nạn nhân
• Có thể dùng nước mát (không quá lạnh) lau người

1. Cho uống nước mát (nước lọc, nước oresol) nếu nạn nhân còn tỉnh
2. Gọi cấp cứu nếu nạn nhân bất tỉnh, sốt cao trên 40°C, hoặc không cải thiện sau 30 phút

Bước 2: Cách xử lí khi gặp người bị cảm lạnh

Cảm lạnh xảy ra khi cơ thể bị nhiễm lạnh, thường kèm theo nhiễm virus đường hô hấp.

Các bước xử lí:

1. Đưa nạn nhân vào nơi ấm áp, kín gió
2. Giữ ấm cơ thể:

• Mặc thêm quần áo ấm
• Đắp chăn, đặc biệt giữ ấm vùng ngực, cổ, chân, tay

1. Cho uống nước ấm (nước gừng, trà ấm, cháo nóng)
2. Xông hơi bằng lá thơm (sả, chanh, bưởi) nếu có điều kiện
3. Nghỉ ngơi đầy đủ
4. Đưa đến cơ sở y tế nếu sốt cao, khó thở, hoặc triệu chứng nặng

Đáp án: | Tình huống | Cách xử lí | |------------|------------| | Say nắng (cảm nóng) | Đưa vào nơi mát, nới lỏng quần áo, làm mát cơ thể bằng khăn ướt, quạt mát, cho uống nước mát, gọi cấp cứu nếu nặng | | Cảm lạnh | Đưa vào nơi ấm, mặc thêm áo ấm, đắp chăn, cho uống nước ấm, xông hơi, nghỉ ngơi, đến cơ sở y tế nếu nặng |

💡 Mẹo nhớ: - "Nóng thì LÀM MÁT - uống nước mát" - "Lạnh thì GIỮ ẤM - uống nước ấm"

---

Phần "EM ĐÃ HỌC" (Tóm tắt kiến thức)

Đây là phần tổng kết kiến thức, không phải câu hỏi. Nội dung chính:

1. Cấu tạo da: Gồm lớp biểu bì (tầng sừng và tầng tế bào sống) và lớp bì (có các bộ phận giúp da thực hiện chức năng cảm giác, bài tiết, điều hòa thân nhiệt), cùng lớp mỡ dưới da.

1. Vệ sinh da: Cần giữ vệ sinh cơ thể, tránh xây xát da, giữ gìn vệ sinh nơi ở để bảo vệ cơ thể khỏi bệnh về da và các bệnh do vi sinh vật xâm nhập.

1. Điều hòa thân nhiệt: Thân nhiệt được duy trì ổn định nhờ các cơ chế điều hòa, trong đó da và hệ thần kinh có vai trò quan trọng.

---

Phần "EM CÓ THỂ" (Mục tiêu đạt được)

Đây là phần nêu những điều học sinh có thể làm được sau khi học bài, không phải câu hỏi:

• Thực hiện các việc làm để bảo vệ, chăm sóc, làm đẹp cho da và trang điểm an toàn
• Thực hiện được một số phương pháp chống nóng, lạnh cho cơ thể; chống cảm nóng, cảm lạnh

---

🎯 Ghi nhớ: - Da và hệ thần kinh phối hợp điều hòa thân nhiệt: da là cơ quan thực hiện, hệ thần kinh là trung tâm chỉ huy - Khi nóng: mao mạch dãn, tiết mồ hôi, cơ chân lông dãn → tăng tỏa nhiệt - Khi lạnh: mao mạch co, giảm tiết mồ hôi, cơ chân lông co, run → giảm tỏa nhiệt và sinh nhiệt - Phòng chống nóng: ở nơi mát, uống đủ nước, tránh nắng trực tiếp - Phòng chống lạnh: giữ ấm cơ thể, đặc biệt vùng ngực, cổ, chân, tay