Giải Ngữ Văn 8 - Tập 2 trang 81
Lời giải chi tiết SGK Lớp 8 · Môn Ngữ Văn · Trang 81–82
Nhận xét chung
Hai trang này thuộc phần "Thực hành viết theo các bước" - hướng dẫn học sinh viết bài văn phân tích một tác phẩm truyện. Nội dung chủ yếu là lý thuyết và hướng dẫn, không phải bài tập yêu cầu giải cụ thể.
Tuy nhiên, sách đưa ra các câu hỏi gợi ý để học sinh tìm ý. Dưới đây là hướng dẫn trả lời chi tiết cho từng câu hỏi đó.
Phần 1: TRƯỚC KHI VIẾT
a. Lựa chọn đề tài
Nội dung: Sách gợi ý 3 đề tài tham khảo:
- Sức hấp dẫn của đoạn trích Xe đêm của Pau-xtốp-xki
- Những nét đặc sắc của truyện ngắn Những ngôi sao xa xôi của Lê Minh Khuê
- Giá trị nội dung và nghệ thuật của đoạn trích Đi lấy mật, trích Đất rừng phương Nam của Đoàn Giỏi
💡 Mẹo nhớ: Khi chọn đề tài, hãy chọn tác phẩm mà em hiểu rõ và có cảm xúc để bài viết có chiều sâu.
b. Tìm ý
Sách hướng dẫn tìm ý bằng cách đặt và trả lời các câu hỏi. Dưới đây là các câu hỏi gợi ý và cách trả lời:
Câu hỏi 1: Nội dung của truyện là gì? Nội dung ấy được thể hiện như thế nào qua hệ thống nhân vật, sự kiện?
Hướng dẫn trả lời:
Cách trả lời
Bước 1: Xác định nội dung chính của truyện (truyện kể về điều gì?)
Bước 2: Chỉ ra các nhân vật chính và vai trò của họ
Bước 3: Liệt kê các sự kiện quan trọng thể hiện nội dung
Ví dụ với truyện "Bức tranh của em gái tôi":
- Nội dung chính: Câu chuyện về tình cảm anh em, sự thức tỉnh của người anh trước tài năng và tấm lòng nhân hậu của em gái
- Nhân vật chính: Người anh ("tôi") và Kiều Phương
- Sự kiện chính:
- Chú họa sĩ đến chơi, phát hiện tài năng vẽ của Kiều Phương
- Kiều Phương đi thi vẽ tranh quốc tế và đoạt giải Nhất
- Người anh nhìn bức tranh em vẽ về mình và tự thức tỉnh
Câu hỏi 2: Chủ đề của truyện là gì?
Hướng dẫn trả lời:
Cách trả lời
Bước 1: Hiểu khái niệm "chủ đề" = vấn đề chính mà tác giả muốn gửi gắm
Bước 2: Từ nội dung, rút ra thông điệp sâu xa
Ví dụ với truyện "Bức tranh của em gái tôi":
Chủ đề: Ca ngợi tài năng, lòng nhân hậu, tâm hồn trong sáng của nhân vật Kiều Phương. Đồng thời đặt ra vấn đề về sự ăn năn thức tỉnh của nhân vật "tôi", về tâm lí tuổi mới lớn và mối quan hệ ứng xử trong gia đình.
Câu hỏi 3: Truyện có những đặc điểm nổi bật nào về hình thức nghệ thuật? Những đặc điểm ấy có tác dụng như thế nào trong việc thể hiện nội dung?
Hướng dẫn trả lời:
Cách trả lời
Bước 1: Xác định các yếu tố nghệ thuật đặc sắc (ngôi kể, cách xây dựng nhân vật, ngôn ngữ, cốt truyện...)
Bước 2: Phân tích tác dụng của từng yếu tố
Lưu ý quan trọng: Không cần phân tích hết tất cả, chỉ cần chọn một số yếu tố đặc sắc, tiêu biểu để đi sâu.
Ví dụ với truyện "Bức tranh của em gái tôi":
- Ngôi kể thứ nhất: Giúp thể hiện tâm lí nhân vật sâu sắc, chân thực
- Kết truyện bất ngờ: Tạo ấn tượng mạnh, gợi suy ngẫm
- Ngôn ngữ trong sáng, giản dị: Phù hợp với đối tượng thiếu nhi
Câu hỏi 4: Ý nghĩa của truyện là gì?
Hướng dẫn trả lời:
Cách trả lời
Bước 1: Xác định thông điệp tác giả muốn gửi gắm
Bước 2: Liên hệ với cuộc sống, con người
Ví dụ với truyện "Bức tranh của em gái tôi":
Ý nghĩa: Trong quan hệ giữa các thành viên trong gia đình, sự thấu hiểu, yêu thương, gắn bó là điều quan trọng nhất. Cần biết trân trọng người thân và vượt qua sự đố kị, ích kỉ.
c. Lập dàn ý
Nội dung: Sách cung cấp mẫu dàn ý cho bài văn phân tích tác phẩm truyện:
Dàn ý mẫu
Mở bài:
- Giới thiệu ngắn gọn về tác phẩm (nhan đề, tác giả)
- Nêu ý kiến khái quát về tác phẩm
Thân bài:
- Nêu nội dung chính của tác phẩm
- Nêu chủ đề của tác phẩm
- Chỉ ra và phân tích tác dụng của một số nét đặc sắc về hình thức nghệ thuật
Kết bài:
- Khẳng định ý nghĩa, giá trị của tác phẩm
Phần 2: VIẾT BÀI
Nội dung: Sách hướng dẫn cách triển khai bài viết:
Nguyên tắc quan trọng:
- Dựa vào dàn ý, triển khai theo hệ thống luận điểm đã xây dựng
- Không viết theo lối kể chuyện hay nêu cảm nghĩ về câu chuyện đã đọc
- Mỗi luận điểm cần làm sáng tỏ bằng lí lẽ và bằng chứng
- Bám sát sự kiện, nhân vật, ngôi kể, ngôn ngữ...
- Phân tích có điểm, có diện - chọn yếu tố đặc sắc để đi sâu khai thác
💡 Mẹo nhớ: "Phân tích có điểm, có diện" nghĩa là vừa nhìn tổng thể (diện), vừa đi sâu vào chi tiết tiêu biểu (điểm).
🎯 Ghi nhớ
Khi viết bài phân tích tác phẩm truyện, cần: 1. Chọn đề tài phù hợp với hiểu biết và cảm xúc của bản thân 2. Tìm ý bằng cách trả lời các câu hỏi về nội dung, chủ đề, nghệ thuật, ý nghĩa 3. Lập dàn ý rõ ràng với 3 phần: Mở bài - Thân bài - Kết bài 4. Viết bài theo lối phân tích (không kể lại truyện), có lí lẽ và bằng chứng cụ thể