Giải Ngữ Văn 8 - Tập 2 trang 91
Lời giải chi tiết SGK Lớp 8 · Môn Ngữ Văn · Trang 91–92
Trước khi vào bài, mình muốn lưu ý nhỏ: hai trang sách trong ảnh được đánh số 89 và 90, không phải 91–92 như đề bài ghi. Mình sẽ giải theo đúng nội dung và số trang thực tế trong ảnh nhé.
Tóm tắt nội dung
Hai trang này thuộc phần đầu của văn bản nghị luận "Miền châu thổ sông Cửu Long cần chuyển đổi từ sống chung sang chào đón lũ" của tác giả Lê Anh Tuấn. Đây là dạng văn bản thông tin/nghị luận khoa học, gồm các phần:
- Phần TRƯỚC KHI ĐỌC: hai câu hỏi khởi động về hiện tượng lũ lụt.
- Phần ĐỌC VĂN BẢN: bắt đầu với một đoạn sa-pô in nghiêng, sau đó trình bày quá trình kiến tạo đồng bằng và đặc điểm trù phú của vùng châu thổ sông Cửu Long.
- Bên lề là các hộp chỉ dẫn đọc (Theo dõi, Chú ý, Hình dung) giúp người đọc tập trung vào ý chính.
Luận điểm trung tâm: Việt Nam cần thay đổi tư duy từ "sống chung với lũ" (mang hàm ý chấp nhận, chịu đựng) sang "chào đón lũ" (chủ động đón nhận như một điều có lợi).
Phần TRƯỚC KHI ĐỌC
Câu 1
Hãy nêu tên một sáng tác dân gian có nói đến hiện tượng lũ lụt. Theo em, trong sáng tác đó, lũ lụt đã để lại ấn tượng nổi bật gì?
Gợi ý trả lời:
Một sáng tác dân gian tiêu biểu là truyền thuyết "Sơn Tinh, Thủy Tinh".
- Truyện kể về cuộc giao tranh giữa Sơn Tinh (thần Núi) và Thủy Tinh (thần Nước) để giành Mị Nương. Thua cuộc, Thủy Tinh hằng năm dâng nước đánh Sơn Tinh, gây ra lũ lụt.
- Ấn tượng nổi bật: lũ lụt hiện lên như một thế lực thiên nhiên dữ dội, đáng sợ, gây tàn phá nặng nề. Truyện phản ánh khát vọng của người Việt cổ muốn chế ngự, chiến thắng thiên tai để bảo vệ mùa màng và cuộc sống.
(Em có thể chọn các sáng tác khác như sự tích "Quả bầu mẹ", ca dao về mưa lũ... miễn là nêu được ấn tượng về lũ lụt.)
Câu 2
Em hiểu thế nào về nội dung của thành ngữ sống chung với lũ? Thử suy đoán về nguồn gốc của thành ngữ này.
Gợi ý trả lời:
- Nội dung: "Sống chung với lũ" chỉ thái độ chấp nhận và thích nghi với hiện tượng lũ lụt như một phần tất yếu của cuộc sống, thay vì cố chống lại hoàn toàn. Người dân học cách tổ chức sinh hoạt, sản xuất sao cho phù hợp với mùa lũ.
- Nguồn gốc (suy đoán): Thành ngữ này nhiều khả năng ra đời từ thực tế cuộc sống của người dân vùng Đồng bằng sông Cửu Long – nơi mỗi năm đều có "mùa nước nổi". Vì không thể ngăn được lũ, người dân buộc phải tìm cách thích ứng và xem việc chung sống với lũ là điều bình thường, lâu dần thành câu nói quen thuộc.
Các hộp chỉ dẫn đọc
Theo dõi (1): Phần sa-pô báo hiệu điều gì sẽ được triển khai trong văn bản?
Phần sa-pô (đoạn in nghiêng đầu bài) báo hiệu rằng văn bản sẽ triển khai ý: Đồng bằng sông Cửu Long không thể "sống" thiếu lũ, và lũ chính là điều người nông dân nơi đây đã nhận ra từ hàng trăm năm nay, gọi đó là "mùa nước nổi". Tức là văn bản sẽ chứng minh vai trò tích cực, cần thiết của lũ đối với vùng đất này.
Theo dõi (2): Tác giả giải thích như thế nào về quá trình kiến tạo đồng bằng nói chung?
Theo tác giả, các vùng châu thổ ở hạ lưu sông được hình thành nhờ các trận lũ hằng năm – quá trình này khoa học gọi là "quá trình kiến tạo đồng bằng". Cụ thể:
- Nước mưa rơi xuống, thấm vào lòng đất, được cây rừng và thảm thực vật hấp thu rồi chảy theo trọng lực tạo thành mạch nước, dòng suối, nhánh sông, đổ ra sông lớn rồi ra biển (chu trình thủy văn).
- Dòng nước hòa tan chất vi lượng, cuốn theo đất, cát, sỏi đưa dần về nơi thấp hơn.
- Ở vùng cao, dòng chảy có lưu tốc lớn nên mang vật liệu đi xa; khi xuống vùng thấp, địa hình thoải, dòng chảy chậm lại, cùng tác động của thủy triều, các chất bùn cát lắng đọng, tích tụ tạo nên đồng bằng trù phú và châu thổ điển hình.
Chú ý: Những điểm đặc biệt trong sự hình thành vùng châu thổ sông Cửu Long là gì?
Vùng châu thổ sông Cửu Long có những điểm đặc biệt sau:
- Là vùng địa mạo có tuổi địa chất trẻ, nằm tận cùng của một lưu vực sông rộng nhất Đông Nam Á.
- Dòng sông chảy qua nhiều vùng địa chất khác nhau: bắt nguồn từ dãy Hi-ma-lay-a cao nhất thế giới, băng qua cao nguyên Tây Tạng, được bổ sung nước từ hai phía của các khu rừng mưa nhiệt đới dãy Trường Sơn, nối với cao nguyên trung phần Việt Nam, qua đất nước Chùa Tháp (Campuchia), kết nối với Biển Hồ rồi mới đổ về châu thổ thấp, phẳng của Việt Nam và hòa vào Biển Đông.
- Quá trình trầm tích diễn ra liên tục hơn 5 000 – 7 000 năm, theo quy luật phân bố bùn cát: hạt lớn (đá, sỏi cuội, cát thô) lắng ở phía trên; hạt nhỏ (cát mịn, phù sa lơ lửng) xuôi về vùng tiếp giáp biển, giúp châu thổ nâng cao độ và mở rộng dần ra phía nam thềm lục địa.
Hình dung: Sự trù phú của vùng Đồng bằng sông Cửu Long được biểu hiện như thế nào?
Sự trù phú thể hiện qua năng suất sinh học vô cùng lớn, với những con số ấn tượng:
| Sản phẩm | Sản lượng |
|---|---|
| Lúa | 7 – 8 triệu tấn (chỉ trong vòng 100 ngày) |
| Rau củ, trái cây | xấp xỉ 5 triệu tấn (một vụ mùa mưa 3 – 4 tháng) |
| Cá tôm, thủy sản (những năm lũ lớn) | 1,2 – 1,5 triệu tấn |
Ngoài ra, dù nghèo về vật liệu xây dựng và khoáng sản kim loại, nền địa chất yếu, nhưng vùng này bù lại bằng thổ nhưỡng và sinh thái: lớp đất mặt giàu dinh dưỡng (chủ yếu là đất sét và đất thịt), nguồn nước dồi dào, rất thuận lợi cho nông nghiệp và thủy sản phát triển mạnh.
Nếu em có ảnh các trang tiếp theo (phần sau của văn bản và câu hỏi "Sau khi đọc"), gửi cho mình để mình giải tiếp nhé.