Giải Ngữ Văn 8 - Tập 2 trang 93

Lời giải chi tiết SGK Lớp 8 · Môn Ngá»¯ VÄƒn · Trang 93–94

Tóm tắt nội dung văn bản

Đây là một văn bản thông tin giải thích hiện tượng tự nhiên: hiện tượng lũ ở miền châu thổ sông Cửu Long. Những ý chính:

Với người dân miền sông nước, lũ lớn lại là điều mong đợi vì mang lại nhiều cá, chim, sản vật và phù sa màu mỡ, giúp được mùa, giảm chi phí phân bón.
Ngập lụt tạo nên ba kết nối quan trọng cho hệ sinh thái Đồng bằng sông Cửu Long:

Kết nối dòng chảy giữa thượng lưu và hạ lưu (chuyển nước, cá, phù sa).
Kết nối giữa sông và hai bên bờ (cuốn chất hữu cơ, khoáng chất, mang phù sa và tôm cá tràn lên bờ).
Kết nối thủy vực từ dòng sông, cửa sông ra ven biển (nuôi dưỡng sinh vật cửa sông và rừng ngập mặn).

Người dân từ xưa đã quen "sống chung với lũ", nay cần chuyển sang tâm thế "chào đón lũ".
Tác giả khẳng định: lũ không phải mối lo mà là niềm tin tâm linh đem lại sự sung túc cho vùng đất.

Phần SAU KHI ĐỌC – Trả lời câu hỏi

Câu 1

Đề: Thông tin chính mà tác giả muốn chuyển tải qua văn bản này là gì?

Trả lời: Thông tin chính là: lũ ở miền châu thổ sông Cửu Long không phải là tai họa mà là một hiện tượng tự nhiên mang lại nhiều lợi ích to lớn (phù sa màu mỡ, nguồn cá tôm, sự đa dạng sinh học, các kết nối quan trọng cho hệ sinh thái). Vì thế, người dân cần thay đổi nhận thức: từ "sống chung với lũ" (chịu đựng, đối phó) chuyển sang "chào đón lũ" (chủ động đón nhận, tận dụng lợi ích của lũ).

Câu 2

Đề: Có thể xếp Miền châu thổ sông Cửu Long cần chuyển đổi từ sống chung sang chào đón lũ vào kiểu văn bản giải thích một hiện tượng tự nhiên được không? Vì sao?

Trả lời: Có thể, vì văn bản mang đầy đủ đặc điểm của kiểu văn bản giải thích một hiện tượng tự nhiên:

Đối tượng giải thích là hiện tượng tự nhiên: hiện tượng lũ (mùa nước nổi) ở miền châu thổ sông Cửu Long.
Nội dung tập trung lý giải nguyên nhân, cơ chế và tác động của lũ: lũ hình thành thế nào, tạo ra những kết nối sinh thái gì, mang lại phù sa, tôm cá ra sao.
Ngôn ngữ khách quan, chính xác, sử dụng nhiều thuật ngữ khoa học (thủy vực, hệ sinh thái, xâm nhập mặn…) và số liệu cụ thể.
Có các đề mục, cước chú giải thích từ ngữ – đặc trưng của văn bản thông tin.

Câu 3

Đề: Thông tin trong văn bản được trình bày theo trật tự hay quan hệ nào? Nêu nhận xét về hiệu quả của cách trình bày đó.

Trả lời: Thông tin được trình bày kết hợp quan hệ nguyên nhân – kết quả và trật tự thời gian, không gian:

Quan hệ nguyên nhân – kết quả: vì có lũ lớn → nên có nhiều cá, chim, phù sa, được mùa; vì có ngập lụt → nên hình thành ba kết nối sinh thái.
Trật tự không gian: từ thượng lưu xuống hạ lưu, từ sông ra hai bờ, rồi ra cửa sông và ven biển.
Trật tự thời gian: ngược dòng lịch sử về những trận lũ xưa rồi nói đến hiện tại và xu thế tương lai.

Hiệu quả: Cách trình bày này giúp người đọc hiểu rõ bản chất, cơ chế và lợi ích của lũ một cách logic, mạch lạc, dễ theo dõi; làm nổi bật mối liên hệ chặt chẽ giữa lũ và hệ sinh thái, từ đó thuyết phục người đọc thay đổi nhận thức về lũ.

Câu 4

Đề: Trong văn bản, hiện tượng lũ ở miền châu thổ sông Cửu Long đã được soi chiếu từ những góc nhìn nào? Sự phối hợp các góc nhìn như vậy có ý nghĩa gì?

Trả lời: Hiện tượng lũ được soi chiếu từ nhiều góc nhìn:

Góc nhìn của người nông dân (kinh nghiệm dân gian): lũ lớn báo hiệu năm được mùa, nhiều cá tôm.
Góc nhìn khoa học, sinh thái: lũ tạo ra ba kết nối quan trọng, bồi đắp phù sa, nuôi dưỡng đa dạng sinh học.
Góc nhìn lịch sử: ngược dòng lịch sử với những trận lũ lớn, các hòn đá trôi từ thượng nguồn.
Góc nhìn văn hóa – tâm linh: lũ gắn với tín ngưỡng, là "niềm tin tâm linh" đem lại sung túc.

Ý nghĩa: Sự phối hợp nhiều góc nhìn giúp hiện tượng lũ được nhìn nhận toàn diện, sâu sắc, đa chiều; vừa khách quan khoa học, vừa gần gũi với đời sống và văn hóa của người dân, làm tăng sức thuyết phục và tính hấp dẫn cho văn bản.

Câu 5

Đề: Vì sao trong văn bản, tác giả hầu như không nói đến tác hại của lũ, dù không quên nhắc đến một số "trận lũ lớn lịch sử"?

Trả lời: Vì mục đích chính của tác giả là làm thay đổi cách nhìn tiêu cực về lũ. Lâu nay người ta thường chỉ thấy lũ là tai họa, nên tác giả muốn nhấn mạnh những lợi ích, giá trị to lớn mà lũ mang lại cho miền châu thổ. Nếu sa đà vào tác hại, văn bản sẽ đi ngược lại thông điệp "chào đón lũ". Việc nhắc đến vài "trận lũ lớn lịch sử" chỉ nhằm cung cấp dẫn chứng về sức mạnh tự nhiên của lũ (cuốn những hòn đá từ thượng nguồn), chứ không nhằm nói về thiệt hại.

Câu 6

Đề: Những thông tin được đưa đến trong văn bản có điểm gì mới so với điều em đã biết?

Trả lời: (Đây là câu nêu cảm nhận cá nhân, em có thể tham khảo gợi ý sau)

Trước đây em thường nghĩ lũ chỉ là thiên tai gây ngập lụt, thiệt hại mùa màng, nhà cửa. Qua văn bản, em biết thêm nhiều điều mới:

Lũ mang lại phù sa màu mỡ, giúp đất đai trù phú, được mùa, giảm phân bón.
Lũ tạo ra ba kết nối sinh thái quan trọng, giúp đa dạng sinh học và nuôi dưỡng rừng ngập mặn ven biển.
Người dân đồng bằng còn xem lũ như niềm tin tâm linh đem lại sung túc, nên "mong được đón lũ".
Tình trạng lũ thấp và xâm nhập mặn đang gia tăng, đòi hỏi phải điều chỉnh sản xuất nông nghiệp.

Câu 7

Đề: Theo em, những nhận định của tác giả về lũ ở miền châu thổ sông Cửu Long có thể được áp dụng để nói về lũ ở mọi lưu vực sông khác hay không? Vì sao?

Trả lời: Không thể áp dụng cho mọi lưu vực sông khác. Vì:

Những nhận định của tác giả gắn liền với điều kiện tự nhiên đặc thù của vùng đồng bằng sông Cửu Long: địa hình thấp, bằng phẳng, lũ lên xuống chậm và hiền hòa theo mùa, mang nhiều phù sa.
Ở nhiều lưu vực khác (ví dụ vùng núi, vùng trung du miền Trung), lũ thường lên nhanh, chảy xiết, lũ quét, sạt lở, gây thiệt hại nghiêm trọng về người và tài sản, ít mang lại lợi ích.
Vì vậy mỗi vùng có đặc điểm địa lý, khí hậu riêng nên cách ứng xử với lũ cũng phải phù hợp với từng địa phương, không thể áp dụng máy móc.

Phần VIẾT KẾT NỐI VỚI ĐỌC

Đề: Viết đoạn văn (khoảng 7 – 9 câu) nêu những thu nhận bổ ích của em qua đọc văn bản Miền châu thổ sông Cửu Long cần chuyển đổi từ sống chung sang chào đón lũ.

Đoạn văn tham khảo:

Văn bản Miền châu thổ sông Cửu Long cần chuyển đổi từ sống chung sang chào đón lũ đã mang đến cho em nhiều thu nhận thật bổ ích. Trước hết, em hiểu rằng lũ ở đồng bằng sông Cửu Long không hẳn là tai họa mà là một hiện tượng tự nhiên đem lại nhiều giá trị to lớn. Lũ mang theo phù sa màu mỡ bồi đắp ruộng đồng, đem lại nguồn cá tôm dồi dào và giúp người dân được mùa. Em còn biết được lũ tạo nên ba kết nối quan trọng cho hệ sinh thái, nuôi dưỡng sự đa dạng sinh học và những cánh rừng ngập mặn ven biển. Qua đó, em nhận ra cần phải thay đổi cách nhìn nhận về thiên nhiên, từ tâm thế "sống chung với lũ" sang chủ động "chào đón lũ". Văn bản cũng giúp em thấy được sự gắn bó hài hòa giữa con người và thiên nhiên trong đời sống của cư dân miền châu thổ. Đồng thời, em hiểu thêm rằng mỗi vùng đất có đặc điểm riêng nên cách ứng xử với tự nhiên cũng cần linh hoạt, phù hợp. Đây thực sự là một bài học quý giúp em thêm yêu quý và trân trọng thiên nhiên đất nước mình.

(Đoạn văn gồm 9 câu, đúng yêu cầu 7 – 9 câu)

Chúc em học tốt nhé! Nếu cần mình giải thích kỹ thêm câu nào, cứ nói với mình.

Chế độ đọc sách →