Giải Ngữ Văn 8 - Tập 2 trang 113
Lời giải chi tiết SGK Lớp 8 · Môn Ngữ Văn · Trang 113–114
Trang này gồm hai phần: mục Củng cố, mở rộng (các bài tập tổng kết) và mục Thực hành đọc với văn bản "Dấu chân sinh thái" của mỗi người và thông điệp từ Trái Đất của Dương Xuân Thảo.
Tóm tắt lý thuyết
Phần này thuộc bài học về văn bản thông tin với ba kiểu chính:
- Giải thích một hiện tượng tự nhiên
- Giới thiệu một bộ phim đã xem
- Kiến nghị về một vấn đề đời sống
Mục Củng cố, mở rộng giúp em hệ thống lại kiến thức và rèn kỹ năng viết, nói. Mục Thực hành đọc yêu cầu em tự đọc và phân tích một văn bản mới về chủ đề môi trường.
Bài 1: Xác định điểm chung về nội dung các văn bản đã đọc
Đề: Xác định những điểm chung về nội dung của các văn bản đọc trong bài và rút ra những kết luận bổ ích cho bản thân.
Gợi ý làm bài:
Các văn bản trong bài đều là văn bản thông tin xoay quanh chủ đề con người và môi trường, tự nhiên. Điểm chung:
- Cung cấp tri thức khách quan, xác thực về hiện tượng tự nhiên hoặc vấn đề đời sống.
- Thể hiện thái độ quan tâm tới môi trường, kêu gọi con người sống có trách nhiệm với Trái Đất.
- Trình bày thông tin mạch lạc, có dẫn chứng, số liệu cụ thể.
Kết luận cho bản thân:
- Hiểu rõ hơn mối quan hệ giữa con người và tự nhiên.
- Có ý thức bảo vệ môi trường qua những hành động nhỏ hằng ngày.
- Biết cách tiếp nhận và đánh giá thông tin một cách có chọn lọc.
Bài 2: Lập bảng tổng hợp các kiểu văn bản thông tin
Đề: Tóm tắt bằng một bảng tổng hợp những yêu cầu về nội dung, cách triển khai và hình thức trình bày của các kiểu văn bản thông tin đã đọc và thực hành viết.
Bảng gợi ý hoàn chỉnh:
| STT | Kiểu văn bản | Nội dung | Cách triển khai và hình thức trình bày |
|---|---|---|---|
| 1 | Giải thích một hiện tượng tự nhiên | Trình bày nguyên nhân, diễn biến, kết quả của một hiện tượng trong tự nhiên | Triển khai theo quan hệ nhân quả hoặc trình tự thời gian; dùng số liệu, hình ảnh, sơ đồ minh họa; ngôn ngữ khách quan, chính xác |
| 2 | Giới thiệu một bộ phim đã xem | Cung cấp thông tin về tên phim, đạo diễn, nội dung, ý nghĩa của bộ phim | Triển khai theo trình tự: giới thiệu chung → tóm tắt nội dung → đánh giá; kết hợp lời bình và nhận xét cá nhân |
| 3 | Kiến nghị về một vấn đề đời sống | Nêu vấn đề bức thiết và đề xuất giải pháp, kiến nghị cụ thể | Triển khai theo cấu trúc: nêu vấn đề → phân tích → đề xuất kiến nghị; trình bày rõ ràng, có lập luận chặt chẽ |
Bài 3: Viết đoạn văn giải thích một hiện tượng tự nhiên
Đề: Viết đoạn văn (khoảng 7 – 10 câu) giải thích về một hiện tượng tự nhiên đáng quan tâm mà em từng gặp.
Đoạn văn mẫu (giải thích hiện tượng cầu vồng):
Cầu vồng là một trong những hiện tượng tự nhiên đẹp và kỳ thú nhất mà em từng được chứng kiến. Đó là dải sáng nhiều màu hình vòng cung xuất hiện trên bầu trời, thường thấy sau những cơn mưa. Nguyên nhân tạo nên cầu vồng là sự khúc xạ và phản xạ ánh sáng mặt trời qua các giọt nước nhỏ lơ lửng trong không khí. Khi ánh sáng trắng đi vào giọt nước, nó bị tách thành bảy màu sắc khác nhau: đỏ, cam, vàng, lục, lam, chàm, tím. Mỗi màu có một góc khúc xạ riêng nên ta thấy chúng được sắp xếp thành dải liên tiếp. Cầu vồng thường xuất hiện ở phía đối diện với mặt trời. Vì vậy, muốn ngắm cầu vồng, ta phải đứng quay lưng về phía mặt trời. Hiện tượng này không chỉ đẹp mà còn giúp em hiểu thêm về cách ánh sáng vận động trong tự nhiên. Mỗi lần thấy cầu vồng, em lại cảm nhận được sự kỳ diệu của thế giới quanh mình.
(Em có thể thay bằng hiện tượng khác như sấm sét, nhật thực, sương mù... và giải thích theo cấu trúc tương tự nhé.)
Bài 4: Viết đoạn văn giới thiệu một bộ phim về môi trường
Đề: Viết đoạn văn (khoảng 7 – 10 câu) giới thiệu về một bộ phim đã xem có nội dung đề cập những vấn đề bức thiết của môi trường sống trên Trái Đất hiện nay.
*Đoạn văn mẫu (giới thiệu phim hoạt hình WALL-E):*
WALL-E là bộ phim hoạt hình của hãng Pixar mà em rất yêu thích bởi thông điệp sâu sắc về môi trường. Phim kể về chú robot WALL-E sống cô đơn trên Trái Đất trong tương lai, khi hành tinh đã ngập tràn rác thải và con người buộc phải rời đi sống trên một con tàu vũ trụ. Suốt nhiều năm, WALL-E cần mẫn dọn dẹp những núi rác khổng lồ mà loài người để lại. Một ngày, chú gặp robot EVE và cùng nhau tìm ra mầm cây xanh – dấu hiệu cho thấy sự sống có thể hồi sinh. Qua hành trình ấy, bộ phim cảnh báo về hậu quả của việc xả rác bừa bãi và tiêu dùng quá mức. Phim cũng phê phán lối sống lười biếng, phụ thuộc công nghệ khiến con người xa rời thiên nhiên. Điều khiến em xúc động là dù không có nhiều lời thoại, WALL-E vẫn truyền tải thông điệp đầy ý nghĩa. Bộ phim nhắc nhở mỗi chúng ta phải biết trân trọng và bảo vệ Trái Đất ngay từ hôm nay.
(Em có thể thay bằng các phim khác như Avatar, Princess Mononoke, hay phim tài liệu Home...)
Bài 5: Tổ chức trao đổi nhóm về một vấn đề đời sống
Đề: Tổ chức trao đổi trong nhóm học tập về một vấn đề đời sống đang thu hút sự quan tâm của em và các bạn.
Gợi ý cách thực hiện:
- Chọn vấn đề: Lựa chọn một chủ đề gần gũi, đang được quan tâm như: ô nhiễm rác thải nhựa, áp lực học tập, sử dụng mạng xã hội an toàn, bạo lực học đường...
- Chuẩn bị: Mỗi thành viên tìm thông tin, số liệu, ví dụ thực tế liên quan đến vấn đề.
- Phân công vai trò: Một người điều hành, một người ghi chép, các thành viên còn lại phát biểu ý kiến.
- Trao đổi: Lần lượt nêu quan điểm, lắng nghe và tôn trọng ý kiến khác nhau; tranh luận trên tinh thần xây dựng.
- Tổng kết: Rút ra kết luận chung và đề xuất giải pháp cho vấn đề.
Ví dụ chủ đề thảo luận: "Học sinh nên làm gì để giảm thiểu rác thải nhựa trong trường học?" – Nhóm có thể đề xuất: mang bình nước cá nhân, hạn chế dùng túi nilon, phân loại rác, tổ chức ngày hội tái chế...
Thực hành đọc: "Dấu chân sinh thái" của mỗi người và thông điệp từ Trái Đất
Đây là phần em tự đọc dựa theo các định hướng cho sẵn. Cô hướng dẫn em trả lời ba câu hỏi định hướng nhé.
Định hướng 1: Xác định thông điệp chính của văn bản
Thông điệp chính: Mỗi người cần ý thức về "dấu chân sinh thái" của mình và sống có trách nhiệm hơn với Trái Đất. Lối sống tiêu thụ quá mức đang đẩy hành tinh vào nguy cơ diệt vong. Đại dịch COVID-19 được tác giả ví như "kháng thể của Trái Đất" – một lời cảnh báo buộc con người phải thay đổi cách sống.
Định hướng 2: Làm rõ cách triển khai thông tin
Tác giả triển khai thông tin theo lối kể chuyện kết hợp số liệu:
- Mở đầu bằng trải nghiệm thực tế (buổi thảo luận ở Đan Mạch, tự đo "dấu chân sinh thái").
- Đưa ra số liệu cụ thể, gây ấn tượng: chỉ số của tác giả là 7,5 (cần 7,5 quả địa cầu), trong khi kết quả lý tưởng phải ≤ 1.
- Liên hệ tới đại dịch COVID-19 như một hệ quả/lời cảnh báo.
- Cách kể chân thực, có cảm xúc cá nhân ("Thật xấu hổ") nên giàu sức thuyết phục.
Định hướng 3: Tìm hiểu khái niệm "dấu chân sinh thái"
"Dấu chân sinh thái" (Ecological Footprint) là thước đo mức độ tác động của một người (hoặc cộng đồng) lên môi trường, dựa trên lượng tài nguyên thiên nhiên mà họ tiêu thụ và lượng chất thải họ tạo ra.
- Nếu kết quả ≤ 1: lối sống bền vững, không vượt quá khả năng cung cấp của Trái Đất.
- Nếu kết quả > 1: đang tiêu thụ vượt mức, gây hại cho hành tinh.
Em có thể tự đo "dấu chân sinh thái" của mình trên trang Footprint Calculator (Máy đo dấu chân) như tác giả đề cập, bằng cách trả lời các câu hỏi về cách sống, ăn uống, đi lại và sinh hoạt hằng ngày.
Em có muốn cô hướng dẫn kỹ hơn cách viết hoàn chỉnh đoạn văn ở Bài 3 hay Bài 4 không? Cô sẵn sàng góp ý từng câu cho em.