Giải Ngữ Văn 8 - Tập 2 trang 115

Trang 113 và phần đầu trang 114 là phần tiếp theo của văn bản đọc (bài viết về sự thay đổi của môi trường trong thời kỳ đại dịch COVID-19). Đây là phần nội dung văn bản, không phải câu hỏi bài tập.

Tóm tắt nội dung văn bản:

Bài viết nói về những thay đổi tích cực của môi trường trong thời gian giãn cách xã hội do COVID-19:

• Các chỉ số môi trường được cải thiện đáng kể
• Lượng khí thải nhà kính giảm mạnh
• Không khí trong lành hơn, bầu trời xanh hơn
• Thiên nhiên có cơ hội phục hồi: động vật hoang dã xuất hiện trở lại, nước sông trong hơn
• Ở Việt Nam, chỉ số chất lượng không khí AQI cải thiện rõ rệt
• Bài viết kêu gọi con người thức tỉnh, sống thân thiện hơn với môi trường

---

Phần ĐỌC MỞ RỘNG (trang 114)

Đây là phần hướng dẫn hoạt động tự học, gồm 2 yêu cầu:

---

Câu 1

Đề bài: Tìm đọc một số văn bản nghị luận văn học viết về nhà văn và tác phẩm; văn bản thông tin giải thích một hiện tượng tự nhiên, văn bản giới thiệu một bộ phim đã xem. Ghi vào nhật kí đọc sách những thông tin quan trọng của các văn bản đã đọc.

Hướng dẫn thực hiện

Bước 1: Tìm đọc các loại văn bản

Em có thể tìm đọc ở các nguồn sau:

• Sách, báo, tạp chí trong thư viện trường
• Các trang web uy tín như: báo Tuổi Trẻ, VnExpress, Văn học và Tuổi trẻ...
• Sách tham khảo về văn học

Bước 2: Ghi nhật kí đọc sách

Mẫu ghi nhật kí đọc sách:

Ví dụ minh họa:

Văn bản nghị luận văn học:

• Tên: "Vẻ đẹp của Truyện Kiều"
• Nội dung: Phân tích giá trị nghệ thuật và nhân đạo của tác phẩm

Văn bản giải thích hiện tượng tự nhiên:

• Tên: "Vì sao có hiện tượng cầu vồng?"
• Nội dung: Giải thích nguyên lý khúc xạ ánh sáng tạo ra cầu vồng

Văn bản giới thiệu phim:

• Tên: "Review phim Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh"
• Nội dung: Giới thiệu nội dung, diễn viên, đánh giá bộ phim

---

Câu 2

Đề bài: Trao đổi với các bạn về:

• Nội dung chính của mỗi văn bản.
• Luận đề, luận điểm, lí lẽ và bằng chứng tiêu biểu trong văn bản nghị luận văn học; vai trò của luận điểm, lí lẽ và bằng chứng trong việc thể hiện luận đề; những cách tiếp nhận khác nhau đối với một văn bản văn học.
• Đặc điểm của văn bản giải thích một hiện tượng tự nhiên, văn bản giới thiệu một bộ phim; cách triển khai nội dung trong văn bản thông tin; hiệu quả biểu đạt của phương tiện phi ngôn ngữ; mối liên hệ giữa thông tin trong văn bản với những vấn đề của xã hội đương đại.

Hướng dẫn thực hiện

Phần a: Nội dung chính của mỗi văn bản

Khi trao đổi, em cần trả lời các câu hỏi:

• Văn bản viết về vấn đề gì?
• Thông điệp chính tác giả muốn truyền tải là gì?
• Văn bản có ý nghĩa gì với người đọc?

---

Phần b: Về văn bản nghị luận văn học

Các khái niệm cần nắm:

Khi trao đổi, em cần chỉ ra:

• Luận đề của bài nghị luận là gì?
• Tác giả đưa ra những luận điểm nào?
• Lí lẽ và bằng chứng có thuyết phục không?
• Có thể tiếp nhận tác phẩm văn học theo cách khác không?

💡 Mẹo nhớ: "Đề - Điểm - Lẽ - Chứng" (Luận đề → Luận điểm → Lí lẽ → Bằng chứng)

---

Phần c: Về văn bản thông tin

Đặc điểm văn bản giải thích hiện tượng tự nhiên:

• Trình bày khách quan, khoa học
• Có số liệu, dẫn chứng cụ thể
• Ngôn ngữ chính xác, dễ hiểu
• Thường có hình ảnh, sơ đồ minh họa

Đặc điểm văn bản giới thiệu phim:

• Cung cấp thông tin cơ bản về phim (đạo diễn, diễn viên, thể loại...)
• Tóm tắt nội dung không tiết lộ kết thúc
• Có nhận xét, đánh giá của người viết
• Thường kèm hình ảnh, trailer

Phương tiện phi ngôn ngữ:

• Hình ảnh, biểu đồ, sơ đồ
• Bảng số liệu
• Video, âm thanh (với văn bản điện tử)

Mối liên hệ với xã hội đương đại:

• Văn bản phản ánh vấn đề gì của xã hội hiện nay?
• Thông tin trong văn bản giúp ích gì cho cuộc sống?

---

🎯 Ghi nhớ: - Đọc mở rộng giúp em mở rộng kiến thức và rèn kĩ năng đọc hiểu - Ghi nhật kí đọc sách là cách tốt để lưu giữ và hệ thống hóa kiến thức - Trao đổi với bạn bè giúp em nhìn nhận vấn đề từ nhiều góc độ khác nhau

---

📝 Bài văn mẫu

Đề bài: Nghị luận văn học / Văn bản thông tin / Giới thiệu phim |

| Nội dung chính | Tóm tắt ngắn gọn |

| Điều em học được | .

Bài mẫu 1 — Nam sinh kể chuyện

GIỚI THIỆU BỘ PHIM "INSIDE OUT" - NHỮNG MẢNH GHÉP CẢM XÚC

Mở bài

Có ai từng tự hỏi trong đầu mình đang diễn ra gì chưa? Kiểu như đang đi học mà bỗng dưng muốn khóc, hoặc đang ăn cơm mà tự dưng cười phá lên ấy. Tui thì có. Và bộ phim "Inside Out" của Pixar đã giải thích cho tui hiểu cái mớ hỗn độn đó là gì.

Tóm tắt phim

Phim kể về cô bé Riley, 11 tuổi, phải chuyển từ Minnesota lên San Francisco sống vì ba xin được việc mới. Nghe thì bình thường, nhưng vấn đề là ở trong đầu Riley có hẳn một "trung tâm điều khiển" với 5 nhân vật đại diện cho cảm xúc: Joy (Vui), Sadness (Buồn), Anger (Giận), Fear (Sợ) và Disgust (Chán). Joy luôn cố gắng kiểm soát mọi thứ để Riley luôn hạnh phúc. Nhưng rồi một tai nạn xảy ra, Joy và Sadness bị cuốn ra khỏi trung tâm điều khiển, rơi vào vùng ký ức sâu thẳm. Ở bên ngoài, Riley dần trở nên vô cảm, không cười cũng không khóc. Joy và Sadness phải vượt qua biết bao thử thách để quay trở về, đưa Riley về lại bình thường.

Nhận xét về phim

Phim hoạt hình nhưng không "trẻ con" tí nào. Kiểu Pixar ấy, họ giấu bài học sâu lắm mà xem không thấy giáo điều. Phần hình ảnh thì khỏi bàn, cái "vùng ký ức" đẹp mê ly, mấy hòn đảo tính cách sáng tạo cực. Nhân vật Sadness lúc đầu tui thấy vô dụng, nhưng cuối phim lại là người quan trọng nhất. Plot twist đó, bất ngờ lắm.

Cái hay của phim là nó biến những thứ trừu tượng như cảm xúc thành thứ mình nhìn thấy được. Kiểu như "vết thương lòng" thì trong phim nó là những hòn đảo vỡ ra, nghe buồn cười nhưng lại rất thật.

Điều em học được

Hồi trước tui hay nghĩ cảm xúc tiêu cực là xấu, là phải loại bỏ. Buồn thì phải vui lên ngay, khóc là yếu đuối. Nhưng sau khi xem phim này, tui hiểu ra một điều quan trọng: buồn không có nghĩa là yếu, mà là cách để mình được chữa lành.

Có lần tui thi rớt, về nhà ngồi im không nói gì. Mẹ hỏi thì tui nói "con không sao". Nhưng thật ra là có sao rất nhiều. Nếu lúc đó tui cho phép mình buồn một chút, có khi mọi thứ đã dễ thở hơn. Giống như trong phim, Joy cứ cố đẩy Sadness ra, nhưng cuối cùng chính Sadness mới là người giúp Riley nhận ra mình cần được yêu thương và quan tâm.

Phim cũng dạy tui rằng cảm xúc nào cũng có vai trò. Giận không phải lúc nào cũng xấu, đôi khi nó cho mình sức mạnh để bảo vệ bản thân. Sợ không phải nhát gan, mà là cách mình tự giữ an toàn. Mỗi cảm xúc là một mảnh ghép, thiếu đi một mảnh thì bức tranh không hoàn chỉnh.

Kết

"Inside Out" không phải là bộ phim để giải trí đơn thuần. Nó là tấm gương soi để mình nhìn vào bên trong chính mình. Nếu ai chưa xem, tui khuyên thật lòng: hãy thử một lần. Đảm bảo xem xong sẽ muốn ôm mẹ ngay lập tức, hoặc ít nhất là cho phép bản thân được khóc một trận cho đã đời.

Bài mẫu 2 — Nữ sinh trữ tình

Giới thiệu phim "Khu vườn ngôn từ" – Makoto Shinkai

---

Chiều thứ bảy tuần trước, em nằm co ro trên giường, tai đeo headphone, lướt mãi chẳng biết xem gì. Rồi em bấm đại vào một bộ phim có cái poster đẹp lắm – trời xanh, mây trắng, và một cô gái đứng giữa khu vườn rực nắng. Tên phim là Khu vườn ngôn từ. Em không ngờ, chỉ vỏn vẹn 46 phút mà nó khiến em ngồi thừ ra rất lâu sau khi phim kết thúc.

Nội dung phim đơn giản lắm.

Câu chuyện kể về Takao – một cậu bé 15 tuổi, mơ ước trở thành thợ đóng giày. Mỗi buổi sáng mưa, cậu lại trốn tiết đến ngồi ở một khu vườn nhỏ trong công viên. Ở đó, cậu gặp Yukino – một phụ nữ lớn hơn cậu nhiều tuổi, luôn đến vườn một mình, ăn chocolate và uống bia. Hai người không biết tên nhau, chẳng hỏi tuổi nhau, chỉ đơn giản là ngồi cạnh, nói những câu chuyện vu vơ. Cậu vẽ giày, chị ấy ngắm mưa. Họ dần trở thành chỗ dựa tinh thần cho nhau, giữa những bộn bề mà mỗi người đang gánh. Yukino thì mệt mỏi với công việc giảng dạy bị chỉ trích, Takao thì loay hoay với ước mơ bị mẹ phản đối. Mùa mưa qua đi, hai người lạc mất nhau. Nhưng khi Takao tìm được chị ấy, cậu đã nói một câu mà em nghe xong thấy nghẹn ở cổ: "Anh… à không, em đã thích chị. Em thích chị rất nhiều."

Phim không có happy ending rực rỡ. Yukino chuyển đi nơi khác. Nhưng cuối phim, Takao đứng trước cửa nhà cô, tay cầm đôi giày đầu tiên cậu đóng tặng riêng cho chị. Cậu nói: "Em sẽ tìm được chị mà." Không hứa hẹn, không bi lụy. Chỉ là một cậu con trai 15 tuổi, đứng đó, kiên nhẫn và đầy hi vọng.

Điều em học được từ bộ phim nhỏ bé này thì nhiều hơn em tưởng.

Em học được rằng yêu thương không nhất thiết phải có lời đáp. Takao thích Yukino, thích từ những buổi mưa đầu tiên, nhưng cậu chưa bao giờ đòi hỏi gì. Cậu chỉ lặng lẽ đóng một đôi giày, đặt vào đó cả tâm tư. Em nghĩ, tình cảm đẹp nhất đôi khi là thứ tình cảm không vội vàng, không đòi hỏi, chỉ đơn giản là muốn người kia được hạnh phúc.

Em cũng học được về ước mơ. Takao bị mẹ cậu mắng: "Đóng giày thì kiếm được tiền sao?" Câu hỏi ấy nghe quen lắm, kiểu như nhiều người lớn vẫn hay hỏi bọn em: "Học vẽ thì làm được gì?" "Viết văn thì ai nuôi?" Nhưng Takao vẫn đi. Cậu vẫn đến xưởng giày, vẫn phác thảo từng đường nét. Em không biết sau này cậu có thành công không, nhưng em biết cậu đang sống đúng với điều trái tim mình mách bảo.

Và em học được một điều nữa, giản dị hơn cả: những mối quan hệ đẹp nhất thường đến vào lúc mình ít ngờ nhất. Takao đi trốn tiết, Yukino chạy trốn công việc, cả hai tình cờ gặp nhau ở một khu vườn nhỏ xíu giữa thành phố rộng lớn. Không ai lên kế hoạch cho điều đó cả. Nhưng chính sự tình cờ ấy lại trở thành điều đẹp đẽ nhất tuổi 15 của cậu.

Phim chỉ có 46 phút. Không dài. Không kịch tính. Nhưng em xem xong thì thấy lòng mình nhẹ đi, kiểu như vừa được ai đó vỗ về vậy. Em tin rằng giữa cuộc sống xô bồ này, vẫn có những khoảnh khắc rất yên, rất đẹp – nếu mình chịu dừng lại và nhìn.

Em muốn giới thiệu bộ phim này cho những ai đang cần một chút dịu dàng. Không cần phải tìm kiếm điều gì to lớn đâu. Đôi khi, chỉ cần một khu vườn, một cơn mưa, và một người chịu ngồi cạnh mình – thế là đủ.

---

Đôi giày mà Takao đóng cho Yukino trong phim, em nghĩ, là đôi giày đẹp nhất mà em từng thấy trên màn ảnh. Không phải vì nó lộng lẫy, mà vì mỗi mũi chỉ đều mang theo một lời chưa nói thành câu.

Bài mẫu 3 — Kể chuyện bất ngờ

Giới thiệu phim "Coco" – Bài học về tình yêu và ký ức

---

Hồi lớp 6, em ghét bà ngoại.

Nói ra thì xấu hổ lắm, nhưng mà thật. Bà hay bắt em ăn cơm đúng giờ, không cho em chơi game sau 8 giờ tối, rồi suốt ngày nhắc: "Học bài chưa? Học bài chưa?" Em bực lắm. Em nghĩ bà cổ hủ, bà không hiểu em. Có lần em còn nói toẹt ra: "Bà đừng có quản cháu nữa, mẹ cháu còn chẳng khắt khe thế!" Bà im thin thít. Em thấy hả hê, nhưng không hiểu sao tối đó bà không ra gọi em ăn cơm như mọi khi.

Rồi một buổi chiều, em lười biếng nằm lướt điện thoại, bấm bừa vào phim "Coco" trên Disney+. Chẳng biết phim gì, chỉ thấy poster có cái đầu lâu vui vui. Em nghĩ: "Phim hoạt hình trẻ con, xem cho vui."

Nhưng em đã nhầm to.

Phim kể về Miguel – một cậu bé 12 tuổi ở Mexico, mê chơi guitar đến cháy lòng. Gia đình cậu lại cấm tuyệt mọi thứ liên quan đến âm nhạc, từ đời cụ cố. Lý do là vì ngày xưa, bố của cụ cố đã bỏ gia đình đi theo tiếng gọi của âm nhạc, để lại vợ con khóc cay đắng.

Nghe thì đơn giản, nhưng em bắt đầu thấy nghèn nghẹn khi Miguel lén đến mộ cụ cố trong ngày Lễ hội Người Chết. Cậu vô tình bị kéo sang thế giới bên kia – một thế giới rực rỡ, đầy màu sắc, nơi những người đã khuất vẫn sống vui vẻ, chỉ là họ sẽ biến mất thật sự nếu không còn ai ở dương gian nhớ đến mình.

Điều bất ngờ nhất là khi Miguel gặp được cụ cố của mình. Hóa ra cụ không phải người bỏ đi như cả nhà vẫn tưởng. Cụ bị người bạn phản bội, bị giết hại, bị cướp mất những bài hát. Cụ cố chỉ muốn về nhà. Chỉ muốn gặp lại con gái nhỏ của mình – bé Coco.

Em đã khóc. Không phải khóc nhẹ nhàng đâu, mà khóc nấc lên. Vì em chợt nhớ đến bà ngoại.

Em nhớ những lần bà dậy sớm nấu cháo cho em. Nhớ bà ngồi cạnh quạt cho em ngủ trưa. Nhớ bà kể chuyện ngày xưa, giọng trầm ấm, đều đều như lời ru. Và em nhận ra một điều khủng khiếp: em đã quên hỏi bà rất nhiều thứ. Tuổi thơ của bà ra sao? Bà thích gì nhất? Bà có ước mơ gì không? Suốt bao năm, em chỉ biết nhận từ bà, mà chẳng bao giờ thật sự lắng nghe bà.

Điều khiến em đau nhất trong phim là hình ảnh cụ Coco – giờ đã già lắm, trí nhớ gần như mất hết, ngồi trên xe lăng, mắt mơ màng. Miguel chạy về, đàn cho cụ nghe bài "Remember Me" – bài hát mà cụ cố đã viết riêng cho con gái bé bỏng. Và kì diệu thay, đôi mắt cụ Coco bỗng sáng lên. Cụ mấp máy hát theo. Cụ nhớ ra bố mình.

Em hiểu ra: ký ức là sợi dây mỏng manh nhưng mạnh nhất trên đời. Miễn ai đó còn nhớ ta, ta vẫn chưa thật sự ra đi.

Chiều hôm đó, em tắt điện thoại, chạy xuống bếp. Bà đang thái rau, tay run run. Em đứng đằng sau, nói khẽ: "Bà ơi, kể cho cháu nghe chuyện ngày xưa bà đi học đi." Bà quay lại, ngạc nhiên, rồi cười. Nụ cười mà em đã lâu lắm không để ý – nó hiền lắm, có cả nếp nhăn xếp thành hình quạt hai bên mắt.

Bà kể say sưa. Em lắng nghe. Và em thấy mình may mắn hơn Miguel rất nhiều. Vì em vẫn còn cơ hội. Em chưa mất bà.

---

Nội dung chính: Phim "Coco" kể về cậu bé Miguel lạc sang thế giới người chết và phát hiện sự thật về cụ cố mình. Qua chuyến hành trình đó, Miguel hiểu rằng gia đình và ký ức quý giá hơn bất cứ ước mơ nào.

Điều em học được: Đừng đợi đến khi mất ai đó mới nhớ đến họ. Hãy hỏi, hãy nghe, hãy ở bên cạnh những người yêu thương mình – trước khi quá muộn. Và một bài hát cũ, một câu chuyện cũ, đôi khi là sợi dây kéo ta về gần nhau nhất.

Bài mẫu 4 — Trữ tình giàu hình ảnh

Khi trang sách biết khóc

Chiều Chủ nhật buồn tênh, tôi buông mình vào chiếc ghế sô pha cũ kỹ, vô tình chạm phải “Kẻ đánh cắp sách” trong danh sách phim. Ban đầu chỉ định xem cho qua thời gian, nào ngờ, cuốn phim ấy đã kéo tôi vào một thế giới mà ở đó, những con chữ không chỉ nằm im trên trang giấy – chúng biết khóc, biết cười, biết nổi loạn, và cả cứu rỗi linh hồn.

Câu chuyện được kể qua giọng của “Thần Chết” – một người dẫn chuyện kỳ lạ, lạnh lùng nhưng đầy trắc ẩn. Phim đưa ta về một vùng ngoại ô Munich nghèo nàn thời Đức Quốc Xã. Liesel, cô bé gái mồ côi, được nhận nuôi bởi Hans Hubermann – một người thợ sơn accordion với đôi mắt biết cười, và Rosa – người mẹ nuôi có vẻ ngoài cục súc nhưng ẩn chứa trái tim ấm áp. Liesel đến ngôi nhà mới với hai nỗi sợ: sợ bị bỏ rơi và sợ thế giới bên ngoài kia, nơi những đứa trẻ phải hô vang những khẩu hiệu phát xít.

Khởi đầu cho mối lương duyên của Liesel với sách là một cuốn “Cẩm nang của người đào mộ” đánh rơi trong đám tang. Rồi từ đó, sách trở thành người bạn bí mật, là ánh sáng le lói trong thời kỳ tăm tối. Liesel đánh cắp sách từ thư viện của thị trưởng, từ những đống lửa thiêu sách ngùn ngụt của chế độ. Nhưng điều kỳ diệu nhất, là khi gia đình cô cất giấu Max – một người Do Thái chạy trốn trong tầng hầm. Giữa cái chết và sự sống, giữa hận thù và tình người, những trang sách đã trở thành sợi dây vô hình kết nối họ. Max vẽ tặng Liesel một câu chuyện trên những trang giấy sơn trắng của “Mein Kampf” – cuốn sách của thù hận đã được biến thành tác phẩm nghệ thuật của tình thương. Và Liesel, mỗi đêm, đọc cho Max nghe dưới ánh nến leo lét, như truyền cho anh sức mạnh để sống tiếp.

Xem phim, tôi như được sống lại trong một thời kỳ mà mỗi con chữ đều nặng trĩu sức nặng của sự sống và cái chết. Hình ảnh những cuốn sách bị ném vào lửa, trang giấy cháy xém bay trong không trung, vừa rực rỡ vừa tang tóc. Hình ảnh Hans Hubermann dạy Liesel đánh vần từng con chữ trên tầng hầm, nơi tiếng accordion vang lên nhẹ nhàng, an ủi cả một bầu trời đầy bom đạn. Và hình ảnh Liesel, giữa hoang tàn của chiến tranh, cặm cụi viết lại câu chuyện của đời mình trên những mảnh giấy vụn – một hành động của sự sống, của sự tái sinh.

Bộ phim để lại trong tôi một nỗi bâng khuâng rất lạ. Nó không kể về những anh hùng cứu thế, mà là về những con người bình thường, nhỏ bé, dùng chính lòng trắc ẩn và sức mạnh của ngôn từ để đối kháng lại cái ác. Tôi học được rằng, sách không chỉ là tri thức. Sách là nơi trú ẩn, là tiếng nói thay cho những ai bị bịt miệng, là ngọn lửa sưởi ấm tâm hồn trong đêm đông của lịch sử. Liesel đã không đánh cắp sách – cô ấy đánh cắp lại quyền được mơ ước, được cảm nhận, được là con người của chính mình.

Khi phim khép lại, tôi nhìn giá sách của mình. Những cuốn sách nằm im lìm, nhưng tôi biết, mỗi trang giấy đều ẩn chứa cả một vũ trụ. Có lẽ, trong thế giới đầy biến động này, đôi khi tất cả những gì ta cần, là một cuốn sách, một người bạn, và dũng cảm để kể lại câu chuyện của mình – như Liesel đã làm giữa đống tro tàn.

---

📝 Bài văn mẫu

Đề bài: Tìm đọc một số văn bản nghị luận văn học viết về nhà văn và tác phẩm; văn bản thông tin giải thích một hiện tượng tự nhiên, văn bản giới thiệu một bộ phim đã xem. Ghi vào nhật kí đọc sách những thông tin quan trọng của các văn bản đã đọc.

Bài mẫu 1 — Nam sinh kể chuyện

NHẬT KÍ ĐỌC SÁCH - NGÀY... THÁNG... NĂM...

Hôm nay, cô giáo giao cho cả lớp cái đề bài đọc sách mà nghe xong muốn xỉu: "Đọc văn bản nghị luận văn học, văn bản khoa học, rồi cả giới thiệu phim nữa. Xong thì ghi lại nhật kí cho cô." Nghe như cái thực đơn nhà hàng toàn món khó nuốt. Thằng Hiếu ngồi cạnh đã thì thầm: "Nói thật, đọc cái nghị luận văn học xong, tao còn chả hiểu nhà văn muốn nói gì, huống chi là mình." Tự dưng thấy đồng cảm ghê.

Về nhà, tớ quyết tâm làm cho xong. Tặc lưỡi, vớ đại cuốn sách giáo khoa Ngữ văn, lật trang có bài "Vợ nhặt" của Kim Lân. Đọc xong bài phân tích, tớ thấy... não mình như bị luộc chín. Toàn những câu như "bút pháp tả thực kết hợp với nhân đạo chủ nghĩa", "hình tượng người nông dân trong nạn đói". Nhưng lúc đọc đến đoạn anh Tràng dắt người vợ nhặt về, bụng đói meo mà vẫn cố mua cho cô ấy bát phở, tự dưng tớ thấy tim mình hơi nhói. Hóa ra nghị luận không phải toàn những từ ngữ khó hiểu không đâu, nó cũng đang nói về những con người thật, khổ thật. Tớ ghi vội vào sổ: "Tác phẩm: Vợ nhặt. Nhà văn: Kim Lân. Bài nghị luận nói về ước mơ giản dị về mái ấm gia đình của người nông dân nghèo, dù trong hoàn cảnh éo le nhất. Đọc xong thấy thương anh Tràng quá."

Chuyển sang phần khoa học. Tớ chọn đọc một bài giải thích về "hiện tượng sét". Bài viết dài lê thê, toàn công thức và nguyên lý. Nhưng có một đoạn tớ đọc đi đọc lại mà cười toe toét: "Sét có thể dài tới 8 km, nhiệt độ ở tia sét có thể gấp 5 lần nhiệt độ bề mặt Mặt Trời!" Trời ơi, vậy mà ngày bé tớ vẫn tin rằng sét là do ông Sấm ông Sét đang giận nhau. Tớ ghi ngay vào sổ: "Sét là hiện tượng phóng điện trong khí quyển. Có thể hiểu nhanh là mây tích điện 'đánh nhau' với mặt đất. Đáng sợ hơn là nó nóng hơn cả lò than ông bà hay nướng thịt!" Xong tự dưng thấy khoa học cũng "ngầu" phết.

Cuối cùng là phần "nhẹ nhàng" nhất: xem phim. Tớ chọn bộ phim mình mê đứ đừ: "Doraemon: Nobita và Mặt Trăng phiêu lưu kí". Không ngờ là có bài viết giới thiệu về nó. Đọc mà như gặp lại bạn cũ. Bài viết phân tích về ước mơ được bay lên mặt trăng, về tình bạn, và cả thông điệp "hãy tin vào chính mình". Nhưng tớ ấn tượng nhất là đoạn tả cảnh Nobita và Doraemon cưỡi trên phi thuyền "Giấc mơ", bay giữa muôn vì sao. Bài viết gọi đó là "hành trình tìm lại sự tự tin". Tớ ghi lại: "Phim hoạt hình hay, nhưng bài viết đã 'giải mã' được cái hay của nó. Nó không chỉ là phim con nít, mà còn nói về việc dám ước mơ và không bỏ cuộc."

Ghi xong ba mục vào cuốn sổ nhỏ, tớ ngã người ra ghế, duỗi chân duỗi tay. Tưởng là một "nhiệm vụ bất khả thi", ai ngờ đọc xong lại thấy vui vui. Thì ra mỗi loại văn bản đều có cái hay riêng. Nghị luận văn học khiến mình hiểu sâu hơn về người khác, văn bản khoa học giải thích những điều vi diệu xung quanh, và bài giới thiệu phim lại nhắc mình nhớ về những bộ phim yêu thích theo một cách mới mẻ hơn. Có khi, đây là bài tập về nhà "dễ thở" nhất từ đầu năm đến giờ, vì cuối cùng cũng được đọc những thứ mình tò mò, chứ không phải học thuộc lòng. Cô ơi, lần sau cho em đề bài kiểu này nữa nhé

Bài mẫu 2 — Nữ sinh trữ tình

NHẬT KÍ ĐỌC SÁCH

Ngày 15 tháng 10, năm học 2024 - 2025

Hôm nay cuối tuần, trời mưa nhỏ. Mình nằm trên giường, đọc xong mấy thứ linh tinh rồi quyết định ghi lại cho gọn. Biết đâu sau này lật lại, sẽ vui.

---

📖 VĂN BẢN NGHỊ LUẬN VĂN HỌC: "Nam Cao - người viết về người nghèo bằng trái tim giàu"

Mình đọc bài này trên một trang sách tham khảo mà chị Hai cho mượn. Bài viết phân tích truyện ngắn "Lão Hạc" của Nam Cao.

Điều mình nhớ nhất là tác giả bài viết nói rằng: Nam Cao không kể tội ai, không chửi bới ai, ông chỉ lặng lẽ viết ra sự thật. Lão Hạc bán con chó Vàng, bán chính niềm vui cuối cùng của mình, rồi chọn cái chết. Tác giả bài nghị luận gọi đó là "cái chết của lòng tự trọng" — một người nông dân nghèo đến thế nhưng vẫn giữ được nhân cách, không muốn làm phiền ai.

Bài viết còn phân tích cách Nam Cao dùng ngôi kể thứ nhất (qua ông Giáo) để kể chuyện. Mình để ý thấy, nhờ vậy mà câu chuyện có khoảng cách, có sự đồng cảm mà không bị sướt mướt quá. Tác giả bài nghị luận viết rằng: "Nam Cao để nhân vật tự nói, tự đau, người đọc tự cảm nhận — đó là nghệ thuật chân chính."

Mình thấy bài nghị luận này viết khá hay, không dài dòng mà vẫn đủ ý. Tác giả dẫn chứng cụ thể từ truyện, rồi phân tích từng chi tiết một. Mình học được cách viết nghị luận văn học: phải có luận điểm rõ ràng, dẫn chứng thuyết phục, và quan trọng nhất là phải có cái nhìn riêng, không chỉ tóm tắt lại tác phẩm.

---

📖 VĂN BẢN THÔNG TIN: "Vì sao bầu trời có màu xanh?"

Mình đọc bài này trong cuốn "Khoa học vui" mượn từ thư viện trường.

Hóa ra, ánh sáng mặt trời gồm nhiều màu, đi qua bầu khí quyển thì bị phân tán. Bụi và phân tử không khí tán xạ ánh sáng có bước sóng ngắn (xanh, tím) mạnh hơn ánh sáng bước sóng dài (đỏ, cam). Nên mắt mình nhìn lên trời sẽ thấy màu xanh.

Điều thú vị là bài viết còn giải thích: hoàng hôn màu đỏ cam vì lúc đó ánh sáng đi qua lớp khí quyển dày hơn, ánh sáng xanh bị tán xạ hết, chỉ còn ánh đỏ cam đến được mắt mình.

Bài viết dùng từ dễ hiểu, có hình minh họa đơn giản. Mình thích cách viết giải thích kiểu này — cứ từ từ, dần dần, giống như ai đó kiên nhẫn giảng cho mình nghe vậy. Từ giờ mỗi lần nhìn trời, mình sẽ biết vì sao nó xanh. Thú vị thật.

---

📖 GIỚI THIỆU PHIM: "Your Name — Tên cậu là gì?"

Tối qua mình xem lại phim này lần thứ ba. Vẫn khóc.

Phim kể về Mitsuha — một cô bé sống ở vùng quê hẻo lánh, và Taki — một cậu bé ở Tokyo. Hai người hoán đổi thân xác cho nhau trong giấc mơ. Ban đầu là những tình huống hài hước, nhưng dần dần, họ nhận ra mình thuộc về nhau theo cách mà không ai giải thích được.

Mình thích nhất phân cảnh Mitsuha chạy trên đỉnh núi, sao chổi sáng rực trên bầu trời. Đẹp đến nghẹt thở. Nhưng đồng thời, mình cảm thấy buồn — vì vẻ đẹp đó gắn liền với sự hủy diệt.

Bài viết giới thiệu phim trên trang mình đọc nói rằng đạo diễn Shinkai Makoto muốn kể về "sợi dây vô hình giữa hai con người". Mình đồng ý. Phim không chỉ là tình yêu, mà là về sự kết nối — giữa người với người, giữa quá khứ và hiện tại, giữa quê nhà và thành phố.

Điều mình học được từ bài giới thiệu phim: khi viết về phim, không chỉ kể nội dung mà còn phải nói lên cảm xúc, ý nghĩa đọng lại. Phim hay không phải vì cốt truyện phức tạp, mà vì nó chạm được vào điều gì đó thật bên trong mình.

---

Ghi chú cuối: Mình thấy đọc rồi viết ra như thế này, nhớ lâu hơn nhiều. Mai kiểm tra Văn, hi vọng sẽ dùng được gì đó từ những gì mình đọc hôm nay.

Trời tạnh mưa rồi. Mình đi phơi áo quần đã.

Bài mẫu 3 — Kể chuyện bất ngờ

Nhật kí đọc sách - Khi sách tự "tìm" đến mình

Thứ Hai, ngày... tháng...

Chẳng biết có ai như mình không, nhưng mà hôm nay mình đã hiểu câu "ghét của nào trời trao của nấy". Chả là cô giáo giao bài: phải tìm đọc ba loại văn bản - nghị luận văn học, văn bản giải thích hiện tượng tự nhiên, và bài giới thiệu phim. Nghe thì đơn giản, nhưng mà mình lười đọc kinh khủng. Cứ nghĩ đến ngồi tra google rồi ghi chép là thấy mệt rồi.

Vậy mà mọi thứ lại bắt đầu từ một chuyện... chả liên quan.

Chiều nay mình sang nhà ngoại chơi. Trời mưa to, mình bị kẹt ở nhà ngoại luôn. Mất điện. Mất wifi. Điện thoại còn 12% pin. Tuyệt vời! Đúng kiểu "thiên thời địa lợi nhân hòa" để... ngủ. Nhưng mà ngoại lại không cho ngủ. Ngoại lôi từ trong tủ ra một cái hộp các-tông cũ mèm, bảo: "Cháu đọc cái này cho ngoại đi, mắt ngoại kém rồi."

Mở ra thì thấy... một xấp báo cũ. Báo Hoa Học Trò, nhưng mà số từ tận năm 2015. Mình định kêu chán, nhưng nhìn ngoại háo hức quá nên cũng ráng.

Và đây là phần bất ngờ thứ nhất.

Trong xấp báo cũ đó có một bài viết về nhà văn Nguyễn Nhật Ánh. Không phải bài giới thiệu sách bình thường đâu, mà là bài phân tích hẳn hoi - người ta bàn về cách nhà văn viết về tuổi thơ, về những đứa trẻ con trong truyện của ổng. Bài viết nói rằng Nguyễn Nhật Ánh không bao giờ lý thuyết suông về trẻ con, mà ổng để tụi nhỏ tự sống, tự buồn, tự vui trong trang sách. Mình đọc mà thấy đúng quá chừng. Mình từng đọc "Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh", lúc đó mình khóc như mưa vì thương thằng Thiều. Nhưng mà mình đâu có hiểu tại sao mình khóc. Giờ đọc bài này mới ngộ ra: vì ổng viết thiệt, viết y như tuổi thơ mình vậy đó. Mình ghi ngay vào sổ tay: "Nghị luận văn học - Bài phân tích về Nguyễn Nhật Ánh, báo Hoa Học Trò 2015. Ý chính: viết về trẻ con bằng cách để trẻ con tự kể chuyện của mình."

Ngạc nhiên chưa, bài tập phần một xong rồi.

Rồi điện thoại mình kêu cái tít - hết pin luôn. Mình đành đọc tiếp xấp báo. Lật lật thêm mấy trang thì gặp một bài giải thích vì sao mèo luôn... đáp chân khi rơi từ trên cao xuống. Bài viết ngắn lắm, nhưng mà ghi rõ: mèo có cơ quan tiền đình cực nhạy, giúp nó xoay người giữa không trung. Thêm cái đệm chân siêu êm hoạt động như... dù. Mình đọc cho ngoại nghe, ngoại cười: "Trời, vậy mà tao cứ tưởng nó là con vật may mắn!" Mình cũng ghi vào sổ: "Văn bản thông tin - hiện tượng tự nhiên: vì sao mèo luôn đáp chân. Giải thích bằng khoa học: cơ quan tiền đình, đệm chân."

Phần hai, xong luôn. Trời ơi, dễ vậy sao!

Phần ba mới là đỉnh cao. Tối về nhà, điện thoại sạc pin, mình lướt facebook thấy đứa bạn chia sẻ bài review phim "Coco" của Pixar. Đọc lướt qua thì té ngửa: bài review viết rằng bộ phim này không chỉ là phim hoạt hình cho trẻ con, mà là bài học về gia đình, về ký ức, về việc đừng bao giờ quên ông bà tổ tiên. Mình đã coi phim này từ lâu rồi, nhưng mà đọc bài review mới nhận ra nhiều tầng nghĩa ẩn giấu quá. Mình copy lại mấy ý hay rồi ghi vào sổ: "Giới thiệu phim: Coco (2017) - Pixar. Chủ đề: gia đình, ký ức, truyền thống. Ý nghĩa: người chết chỉ thực sự ra đi khi bị người sống lãng quên."

Ba phần, hoàn thành chỉ trong một buổi chiều mưa bị kẹt ở nhà ngoại.

Ngoại gọi điện hỏi: "Cháu ghi chép đủ chưa?" Mình dạ. Nhưng mà trong lòng mình biết: mình đâu chỉ ghi chép suông. Mình đã thật sự đọc, thật sự ngẫm. Và quan trọng nhất - mình phát hiện ra một điều: sách vở, bài viết, phim ảnh, tất cả đều đang kể cho mình nghe cùng một câu chuyện về cuộc sống. Chỉ là mình có chịu lắng nghe hay không thôi.

À, còn cái bất ngờ cuối cùng: về nhà mình lục tìm thêm mấy bài viết về Nguyễn Nhật Ánh trên mạng. Đọc say mê đến 12 giờ khuya. Mẹ mắng. Nhưng mà... đáng!

Hết nhật kí. Ngày hôm nay tuy trời mưa mà lòng vui ghê.

Bài mẫu 4 — Trữ tình giàu hình ảnh

NHẬT KÍ ĐỌC SÁCH

---

Ngày 15 tháng 9 — Thứ Hai, trời mưa rào

Hôm nay em đọc một bài nghị luận văn học về nhà văn Nguyễn Nhật Ánh và cuốn "Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh". Em đọc xong mà ngồi thừ ra một lúc lâu.

Bài viết phân tích về cách ông Ánh kể chuyện qua mắt trẻ con. Cái hay là ở chỗ đó — người lớn viết mà như trẻ con đang nói. Tui, Mận, Thiều — tụi nó buồn vui kiểu gì mà em đọc thấy nghèn nghẹn ở cổ. Bài nghị luận nói rằng nhà văn đã "mượn thế giới trẻ thơ để phản ánh những phận người bé nhỏ bị bỏ quên". Em ghi lại câu đó vào sổ vì thấy nó đúng. Cái xóm nhỏ nghèo, cha mẹ lam lũ, lũ trẻ con lớn lên mà thiếu thốn đủ đường — nhưng tụi nó vẫn chơi, vẫn cười, vẫn giận hờn nhau như đúng rồi.

Điều em thích nhất ở bài viết là người ta không chỉ khen suông. Họ chỉ ra cả những đoạn văn hơi "lý thuyết hóa", kiểu ông Ánh đôi lúc muốn gửi gắm thông điệp quá rõ ràng nên mất đi sự tự nhiên. Em thấy phân tích vậy mới hay. Đọc sách mà chỉ biết khen thì cũng chán.

Em chợt nhận ra: viết văn cũng giống nấu ăn. Nêm gia vị vừa đủ thì ngon, nêm nhiều quá thì mặn chát.

---

Ngày 18 tháng 9 — Thứ Năm, trời trong

Em đọc một bài văn bản thông tin giải thích hiện tượng "cầu vồng". Thú thật, hồi nhỏ em chỉ biết ngắm cầu vồng cho đẹp, chứ chưa bao giờ hỏi "tại sao nó có màu". Giờ đọc xong mới ngộ ra nhiều thứ.

Bài viết giải thích rằng cầu vồng xuất hiện khi ánh sáng Mặt Trời đi qua các giọt nước mưa trong không khí. Ánh sáng trắng — thực ra là hỗn hợp của bao nhiêu màu — bị khúc xạ, phản xạ bên trong giọt nước rồi tách ra thành bảy màu: đỏ, cam, vàng, lục, lam, chàm, tím. Tia sáng đi vào giọt nước rồi bật ra, mỗi bước sóng uốn cong khác nhau nên mỗi màu "rẽ" đi một hướng khác. Mắt mình nhìn từ góc đúng thì thấy một dải màu cong vồng trên trời.

Cái em thấy thú vị nhất là: cầu vồng không ở một chỗ cố định. Nó phụ thuộc vào vị trí đứng của mình so với Mặt Trời và mưa. Mỗi người nhìn thấy một cầu vồng khác nhau, dù đang đứng cạnh nhau. Cái gì nó riêng tư thế!

Em ghi vào sổ: cầu vồng là ảo ảnh quang học. Nhưng mà "ảo" mà đẹp vậy thì em muốn "ảo" hoài.

---

Ngày 21 tháng 9 — Chủ Nhật, chiều gió mát

Tối qua em xem lại phim "Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh" của đạo diễn Victor Vũ — đúng rồi, phim chuyển thể từ cuốn sách em vừa đọc tuần trước. Em tìm một bài giới thiệu phim trên mạng để ghi thêm thông tin cho Nhật kí.

Bài viết cho biết phim được quay tại Phú Yên, khởi chiếu năm 2015. Kinh phí khoảng 20 tỷ đồng, là phim Việt Nam đầu tiên được chọn chiếu tại liên hoan phim quốc tế Silk Road. Bài viết khen diễn xuất của ba diễn viên nhí — đặc biệt là Thịnh Vinh (vai Thiều) và Trọng Khang (vai Tui). Em cũng đồng ý. Cái ánh mắt thằng Tui lúc bị anh bỏ rơi, em xem mà muốn khóc.

Nhưng điều em muốn ghi nhất lại không phải là thông tin. Mà là một câu trong bài viết: "Phim không tô hồng tuổi thơ, nhưng cho ta thấy tuổi thơ vẫn có thể đẹp ngay cả trong nghèo khó." Em đọc đi đọc lại câu đó ba lần. Phú Yên trong phim xanh mướt, mênh mông, đẹp rụng rời. Nhưng cuộc sống trong đó thì chật vật. Vậy mà lũ trẻ con vẫn chạy nhảy, vẫn hái sim, vẫn kể chuyện ma ban đêm. Đẹp không phải vì mọi thứ hoàn hảo — đẹp vì tụi nó biết sống trọn vẹn với những gì đang có.

---

Em đóng cuốn sổ lại. Trời đã tối tự lúc nào. Ba bài đọc, ba kiểu văn bản — nghị luận, thông tin, giới thiệu — vậy mà lại nối với nhau bằng một sợi dây vô hình. Cả ba đều kể về cách con người nhìn thế giới: một người phân tích bằng lý trí, một người giải thích bằng khoa học, một người kể bằng hình ảnh và âm thanh. Nhưng cuối cùng, tất cả đều muốn nói cùng một điều: hãy nhìn thật kỹ, vì thế giới quanh ta đầy những điều kỳ diệu — từ con chữ trên trang sách, vệt sáng trong giọt mưa, đến tiếng cười trẻ con trên triền cỏ.

Em gấp sổ. Mai còn bài kiểm tra Toán. Nhưng lòng thì nhẹ bẫng, như vừa được ai đó kể cho nghe một câu chuyện thật hay.