Giải Ngữ Văn 8 - Tập 1 trang 61
Lời giải chi tiết SGK Lớp 8 · Môn Ngữ Văn · Trang 61–62
Trang này chứa phần TRƯỚC KHI ĐỌC của Văn bản 1: Hịch tướng sĩ (Trần Quốc Tuấn), gồm 2 câu hỏi chuẩn bị.
Câu 1
Đề bài: Hãy kể tên một số vị tướng nổi tiếng trong lịch sử nước ta.
Cách 1 — Liệt kê theo thời kỳ lịch sử
Bước 1: Nhớ lại các triều đại và cuộc kháng chiến lớn trong lịch sử Việt Nam.
Bước 2: Kể tên các vị tướng tiêu biểu:
- Thời kỳ dựng nước và chống Bắc thuộc:
- Hai Bà Trưng (khởi nghĩa chống quân Hán, năm 40)
- Bà Triệu (khởi nghĩa chống quân Ngô, năm 248)
- Lý Thường Kiệt (đánh Tống, thời nhà Lý)
- Ngô Quyền (chiến thắng Bạch Đằng năm 938)
- Thời nhà Trần:
- Trần Quốc Tuấn (Trần Hưng Đạo) – ba lần đánh thắng quân Mông – Nguyên
- Trần Quang Khải, Trần Nhật Duật, Phạm Ngũ Lão
- Thời Lê:
- Lê Lợi – lãnh đạo khởi nghĩa Lam Sơn chống quân Minh
- Nguyễn Trãi – quân sư tài ba
- Thời Tây Sơn:
- Quang Trung (Nguyễn Huệ) – đại phá quân Thanh
- Thời hiện đại:
- Đại tướng Võ Nguyên Giáp – chiến thắng Điện Biên Phủ
Gợi ý trả lời: Một số vị tướng nổi tiếng trong lịch sử nước ta: Ngô Quyền, Lý Thường Kiệt, Trần Hưng Đạo, Phạm Ngũ Lão, Lê Lợi, Quang Trung (Nguyễn Huệ), Võ Nguyên Giáp...
Cách 2 — Trả lời ngắn gọn, nhóm theo chiến công
| Vị tướng | Chiến công tiêu biểu |
|---|---|
| Ngô Quyền | Chiến thắng Bạch Đằng (938) |
| Lý Thường Kiệt | Phá Tống, bình Chiêm |
| Trần Hưng Đạo | Ba lần thắng quân Mông – Nguyên |
| Lê Lợi | Khởi nghĩa Lam Sơn thắng quân Minh |
| Quang Trung | Đại phá quân Thanh (1789) |
| Võ Nguyên Giáp | Chiến thắng Điện Biên Phủ (1954) |
Câu 2
Đề bài: Theo em, vì sao quân Mông – Nguyên ba lần đem quân xâm lược nước ta đều phải chịu thất bại?
Cách 1 — Phân tích theo nhiều nguyên nhân
Bước 1: Xác định bối cảnh – Quân Mông – Nguyên là đế quốc hùng mạnh nhất thế giới lúc bấy giờ, đã chinh phục nhiều nước. Tuy nhiên, cả ba lần xâm lược Đại Việt (1258, 1285, 1288) đều thất bại.
Bước 2: Nêu các nguyên nhân chính:
- Tinh thần đoàn kết toàn dân: Vua tôi nhà Trần đồng lòng, quân dân một ý chí đánh giặc. Hội nghị Diên Hồng thể hiện ý chí của toàn dân.
- Có tướng tài, chiến lược giỏi: Trần Hưng Đạo là nhà quân sự thiên tài, biết dùng chiến thuật "vườn không nhà trống", đánh lâu dài làm địch mệt mỏi, rồi phản công đúng lúc.
- Lợi thế địa hình: Nước ta có nhiều sông ngòi, rừng núi. Quân Mông – Nguyên quen đánh trên thảo nguyên bằng kỵ binh, không phát huy được sở trường.
- Tinh thần yêu nước, quyết tâm bảo vệ Tổ quốc: Quân sĩ khắc hai chữ "Sát Thát" (giết giặc Mông Cổ) lên tay, thể hiện ý chí chiến đấu đến cùng.
- Kẻ thù chủ quan, xa hậu phương: Quân Mông – Nguyên viễn chinh đường dài, thiếu lương thực, không hợp khí hậu nóng ẩm.
Gợi ý trả lời: Quân Mông – Nguyên ba lần thất bại vì: nhà Trần có tinh thần đoàn kết toàn dân, có tướng tài (Trần Hưng Đạo) với chiến lược đúng đắn, biết tận dụng lợi thế địa hình sông nước, và đặc biệt là tinh thần yêu nước, quyết chiến quyết thắng của quân dân Đại Việt.
Cách 2 — Trả lời ngắn gọn, có liên hệ với bài hịch
Quân Mông – Nguyên thất bại vì:
- Chủ quan: Đã chinh phục nhiều nước nên coi thường Đại Việt.
- Khách quan: Khí hậu nóng ẩm, địa hình sông ngòi bất lợi cho kỵ binh.
- Nhân tâm: Vua tôi nhà Trần một lòng, tướng sĩ sẵn sàng hi sinh. Đây chính là điều mà Trần Quốc Tuấn muốn nhấn mạnh trong Hịch tướng sĩ – sức mạnh đoàn kết và lòng trung nghĩa là yếu tố quyết định thắng lợi.
💡 Mẹo nhớ: Công thức chiến thắng của nhà Trần = Tướng tài + Dân đồng lòng + Chiến lược hay + Địa lợi
🎯 Ghi nhớ: - Hịch tướng sĩ là thể văn nghị luận thời xưa, dùng để kêu gọi, thuyết phục. Bài hịch này do Trần Quốc Tuấn viết nhằm khích lệ tướng sĩ trước cuộc kháng chiến chống quân Mông – Nguyên. - Phần "Trước khi đọc" giúp em hình dung bối cảnh lịch sử và hiểu vì sao bài hịch ra đời: đất nước đang bị đe dọa, cần khơi dậy tinh thần chiến đấu của tướng sĩ.