Giải Ngữ Văn 8 - Tập 1 trang 11
Lời giải chi tiết SGK Lớp 8 · Môn Ngữ Văn · Trang 11–12
Hai trang này gồm hai phần: phần Tri thức Ngữ văn (lý thuyết) và phần Trước khi đọc của Văn bản 1 (có câu hỏi cần trả lời). Mình sẽ tóm tắt phần lý thuyết, sau đó giải đầy đủ các câu hỏi.
Phần A. Tri thức Ngữ văn (Lý thuyết – tóm tắt)
Phần này không có bài tập, chỉ cung cấp kiến thức nền. Dưới đây là tóm tắt các ý chính để em nắm vững.
1. Truyện lịch sử
- Là tác phẩm truyện tái hiện những sự kiện, nhân vật ở một thời kì, một giai đoạn lịch sử cụ thể.
- Bối cảnh lịch sử được tạo nên từ tình hình chính trị của quốc gia, dân tộc và khung cảnh sinh hoạt của con người.
- Cốt truyện thường dựa trên sự kiện có thật, nhưng nhà văn tái tạo, hư cấu, sắp xếp lại theo ý đồ nghệ thuật để thể hiện một chủ đề, tư tưởng.
- Thế giới nhân vật phong phú, thường khắc hoạ những người nổi tiếng như vua chúa, anh hùng, danh nhân.
- Ngôn ngữ trong truyện (nhất là ngôn ngữ nhân vật) phải phù hợp với thời đại được miêu tả.
💡 Mẹo nhớ: Truyện lịch sử = "Sự thật + tưởng tượng". Lấy sự kiện có thật làm khung, nhà văn thêm hư cấu để câu chuyện sống động.
2. Chủ đề của tác phẩm văn học
- Là vấn đề trung tâm, ý nghĩa cốt lõi hay thông điệp chính của tác phẩm.
- Thường không nói trực tiếp, người đọc phải tự rút ra từ nội dung.
3. Biệt ngữ xã hội
- Là những từ ngữ có đặc điểm riêng (về ngữ âm hoặc ngữ nghĩa), hình thành theo quy ước riêng của một nhóm người, nên chỉ dùng trong phạm vi hẹp.
💡 Mẹo nhớ: "Biệt" là riêng. Biệt ngữ xã hội là tiếng "riêng" của một nhóm người, người ngoài nhóm khó hiểu.
Trang 12 cũng giới thiệu 3 văn bản đọc của bài học:
- Văn bản 1: Lá cờ thêu sáu chữ vàng (trích) – Nguyễn Huy Tưởng
- Văn bản 2: Quang Trung đại phá quân Thanh (trích Hoàng Lê nhất thống chí) – Ngô gia văn phái
- Văn bản 3: Ta đi tới (trích) – Tố Hữu
Phần B. TRƯỚC KHI ĐỌC – Văn bản 1: Lá cờ thêu sáu chữ vàng
Đây là phần có câu hỏi cần trả lời. Vì là câu hỏi mở (chia sẻ cảm nghĩ, hiểu biết của em), nên dưới đây là bài làm mẫu để em tham khảo rồi viết theo cảm nhận riêng.
Câu 1
Đề bài: Chia sẻ cảm nghĩ của em về người anh hùng nhỏ tuổi Trần Quốc Toản (qua các tài liệu lịch sử, sách báo, phim ảnh,… mà em đã đọc, đã xem).
Cách 1 — Trình bày theo cảm nghĩ về con người và tinh thần
Trần Quốc Toản là một thiếu niên anh hùng mà em rất khâm phục. Tuy còn nhỏ tuổi, chàng đã sớm mang trong mình tấm lòng yêu nước nồng nàn và chí khí lớn lao.
Em nhớ nhất câu chuyện ở hội nghị Bình Than. Vì còn quá nhỏ, Trần Quốc Toản không được vào bàn việc đánh giặc cùng vua và các vương hầu. Chàng uất ức đến mức bóp nát quả cam trong tay lúc nào không hay. Chi tiết ấy cho thấy lòng căm thù giặc và khát vọng được góp sức cứu nước mãnh liệt đến nhường nào.
Sau đó, chàng còn về chiêu mộ binh lính, dựng lá cờ lớn thêu sáu chữ vàng "Phá cường địch báo hoàng ân" (Diệt giặc mạnh, báo ơn vua) và lập nhiều chiến công. Với em, Trần Quốc Toản là tấm gương sáng về lòng yêu nước, ý chí và tinh thần trách nhiệm với đất nước, dù tuổi đời còn rất trẻ.
Cách 2 — Trình bày ngắn gọn theo gạch đầu dòng cảm nghĩ
Khi nghĩ về Trần Quốc Toản, em có những cảm nghĩ sau:
- Cảm phục lòng yêu nước: dù còn nhỏ tuổi, chàng đã sục sôi ý chí đánh giặc cứu nước.
- Khâm phục ý chí mạnh mẽ: chi tiết "bóp nát quả cam" thể hiện sự quyết tâm và lòng căm thù giặc sâu sắc.
- Ngưỡng mộ tài năng và bản lĩnh: tự chiêu mộ quân, dựng cờ riêng và lập nhiều chiến công.
- Bài học cho bản thân: tuổi nhỏ vẫn có thể làm việc lớn, miễn là có tình yêu và trách nhiệm với quê hương.
🎯 Trần Quốc Toản là hình ảnh đẹp của người anh hùng thiếu niên: tuổi nhỏ nhưng chí lớn, hết lòng vì đất nước.
Câu 2
Đề bài: Ngoài Trần Quốc Toản, em còn biết thêm nhân vật thiếu nhi lỗi lạc nào trong lịch sử?
Cách giải — Kể tên và giới thiệu ngắn các nhân vật tiêu biểu
Ngoài Trần Quốc Toản, lịch sử Việt Nam còn nhiều thiếu nhi lỗi lạc, gan dạ. Em xin kể một số nhân vật tiêu biểu:
- Thánh Gióng (Phù Đổng Thiên Vương): nhân vật trong truyền thuyết. Cậu bé ba tuổi bỗng vươn vai thành tráng sĩ, cưỡi ngựa sắt đánh tan giặc Ân, bảo vệ đất nước.
- Kim Đồng (Nông Văn Dền): đội trưởng đầu tiên của Đội Thiếu niên Tiền phong. Anh dũng cảm làm liên lạc cho cách mạng và đã hi sinh khi đánh lạc hướng địch để bảo vệ cán bộ.
- Lê Văn Tám: thiếu niên dũng cảm trong kháng chiến chống Pháp, gắn với hình ảnh "ngọn đuốc sống" lao vào kho xăng của địch.
- Vừ A Dính: thiếu niên người dân tộc Mông gan dạ, làm liên lạc cho bộ đội, hi sinh anh dũng khi không khai báo cho giặc.
- Võ Thị Sáu: người con gái trẻ tuổi kiên cường, hoạt động cách mạng từ nhỏ và hi sinh khi tuổi đời còn rất trẻ.
💡 Mẹo nhớ: Có thể nhóm theo thời kì để dễ nhớ: thời dựng nước có Thánh Gióng, Trần Quốc Toản; thời kháng chiến hiện đại có Kim Đồng, Lê Văn Tám, Vừ A Dính, Võ Thị Sáu.
🎯 Các nhân vật thiếu nhi này đều có điểm chung: tuổi nhỏ nhưng lòng yêu nước lớn, sẵn sàng hi sinh vì độc lập, tự do của dân tộc.
🎯 Ghi nhớ chung của bài học: - Truyện lịch sử = sự kiện có thật + hư cấu nghệ thuật, giúp bối cảnh quá khứ trở nên sống động. - Chủ đề là thông điệp cốt lõi, người đọc phải tự rút ra. - Biệt ngữ xã hội là tiếng riêng của một nhóm người, dùng trong phạm vi hẹp. - Hình tượng Trần Quốc Toản và các thiếu nhi anh hùng nhắc ta về lòng yêu nước và tinh thần trách nhiệm với quê hương, dù ở bất cứ tuổi nào.
Lưu ý: Câu 1 và Câu 2 là câu hỏi mở, em hãy dựa vào bài mẫu trên để viết theo cảm nghĩ và hiểu biết của riêng mình nhé.
📝 Bài văn mẫu
Đề bài: Chia sẻ cảm nghĩ của em về người anh hùng nhỏ tuổi Trần Quốc Toản (qua các tài liệu lịch sử, sách báo, phim ảnh,… mà em đã đọc, đã xem).