Giải Toán 8 - Tập 1 trang 107

Hai trang này thuộc phần LUYỆN TẬP CHUNG, trình bày hai ví dụ mẫu (kèm lời giải sẵn trong sách) về cách lựa chọn và đọc biểu đồ. Mình sẽ giải thích lại thật rõ nhé.

Tóm tắt lý thuyết cần nhớ

• Biểu đồ hình quạt tròn dùng để biểu diễn tỉ lệ các phần trong một tổng thể, nên tổng các tỉ lệ luôn bằng 100%.
• Biểu đồ cột dùng để so sánh các đại lượng độc lập với nhau (các tỉ lệ không bắt buộc cộng lại bằng 100%).
• Biểu đồ đoạn thẳng dùng để biểu diễn sự thay đổi của đại lượng theo thời gian, giúp nhận ra xu thế tăng hay giảm.

Ví dụ 1: Chọn biểu đồ phù hợp (khảo sát Covid-19)

Đề bài: An phát phiếu điều tra cho 200 bạn với câu hỏi "Bạn lo lắng điều gì về Covid-19?" (có thể chọn nhiều lựa chọn). Kết quả: 96 chọn A, 136 chọn B, 124 chọn C.

a) Giải thích tại sao tổng số lựa chọn lớn hơn số bạn được hỏi.

Tổng số lựa chọn:

$$96 + 136 + 124 = 356$$

Con số 356 lớn hơn 200 (số bạn được hỏi). Lý do là mỗi bạn có thể khoanh nhiều lựa chọn cùng lúc, nên một bạn được tính nhiều lần ở các phương án khác nhau.

b) Biểu đồ hình quạt tròn (Hình 5.22) có phù hợp không?

Không phù hợp. Biểu đồ hình quạt tròn chỉ dùng để biểu diễn tỉ lệ các phần trong một tổng thể, và tổng các tỉ lệ phải bằng 100%. Ở đây ta tính tỉ lệ phần trăm theo 200 bạn:

Tổng: $48\% + 68\% + 62\% = 178\% \neq 100\%$. Vì tổng vượt quá 100% nên không thể dùng hình quạt tròn.

c) An nên dùng biểu đồ nào?

An nên dùng biểu đồ cột (Hình 5.23). Mỗi cột biểu diễn tỉ lệ của một lựa chọn (48%, 68%, 62%), và các cột này so sánh độc lập với nhau, không cần cộng lại thành 100%. Đây chính là dạng phù hợp cho dữ liệu "chọn nhiều đáp án".

Ví dụ 2: Đọc biểu đồ đoạn thẳng (nhu cầu nước tưới)

Đề bài: Biểu đồ Hình 5.24 cho biết nhu cầu lượng nước tưới (m³/ha) ở lưu vực sông Hồng và sông Cửu Long qua các năm 2001, 2010, 2020. Không cần nhìn số liệu cụ thể, hãy cho biết:

Số liệu trên biểu đồ:

a) Xu thế theo thời gian.

Cả hai đường biểu diễn đều đi xuống khi đọc từ trái sang phải, nghĩa là nhu cầu lượng nước tưới ở cả lưu vực sông Hồng và sông Cửu Long đều có xu hướng giảm dần theo thời gian.

b) Nhu cầu ở lưu vực sông nào lớn hơn?

Nhu cầu nước tưới ở lưu vực sông Cửu Long lớn hơn ở sông Hồng. Lý do nhận biết rất nhanh: đường màu đỏ (sông Cửu Long) luôn nằm phía trên đường màu xanh (sông Hồng) tại mọi thời điểm.

Điểm hay của ví dụ này là cho thấy ta có thể rút ra kết luận (xu thế, so sánh) chỉ bằng cách quan sát hình dáng và vị trí các đường, mà chưa cần đến con số chính xác.

Cả hai ví dụ giúp em rèn kỹ năng chọn đúng loại biểu đồ và đọc thông tin từ biểu đồ, đây là phần rất hay gặp trong đề kiểm tra. Nếu em cần mình làm thêm bài luyện tập áp dụng thì cứ nói nhé.