Giải Khoa học tự nhiên 9 trang 117
Lời giải chi tiết SGK Lớp 9 · Môn Khoa Há»c Tá»± NhiĂªn · Trang 117–118
Lưu ý: Hình ảnh cung cấp là trang 115 – 116 của sách. Nội dung bài học: Bài 25 – Nguồn nhiên liệu (phần Dầu mỏ, Khí thiên nhiên và Nhiên liệu).
📚 Tóm tắt lý thuyết
Dầu mỏ: Nhiên liệu hoá thạch nằm trong vỏ Trái Đất. Mỏ dầu có 3 lớp:
- Lớp khí mỏ dầu (khí đồng hành) ở trên: chủ yếu methane (~75%)
- Lớp dầu lỏng ở giữa: hỗn hợp nhiều hydrocarbon
- Lớp nước mặn ở dưới đáy
Khí thiên nhiên: Thành phần chính là methane (~95%), kèm ethane, propane, butane và một ít CO₂, N₂.
Nhiên liệu: Là chất cháy được, khi cháy toả nhiệt và phát sáng. Dựa vào trạng thái, chia làm 3 loại: rắn, lỏng, khí.
❓ Phần câu hỏi trong bài
Câu 1 (Hộp câu hỏi thứ nhất – Quan sát Hình 25.2)
Đề bài: Theo em, các chất được sử dụng làm nhiên liệu đều phải có tính chất gì?
Cách giải
Quan sát Hình 25.2, ta thấy các chất được dùng làm nhiên liệu gồm: gỗ, than đá, xăng, dầu diesel, xăng sinh học, khí thiên nhiên, khí mỏ dầu...
Điểm chung của tất cả các chất này là khi đốt thì:
- Cháy được trong không khí (hoặc khí oxygen)
- Khi cháy toả ra nhiệt lượng lớn
- Thường kèm theo phát sáng (ngọn lửa)
Đáp án: Các chất được sử dụng làm nhiên liệu đều phải có tính chất cháy được, khi cháy toả ra nhiệt lượng và phát sáng. Nhờ vậy, con người có thể tận dụng nhiệt năng và ánh sáng đó để phục vụ đời sống và sản xuất.
💡 Mẹo nhớ: Nhiên liệu = "Cháy – Nóng – Sáng". Thiếu một trong ba thì chất đó chưa được coi là nhiên liệu theo nghĩa hẹp.
Câu 2 (Hộp câu hỏi thứ nhất – Quan sát Hình 25.2)
Đề bài: Hãy cho biết trạng thái tồn tại của mỗi nhiên liệu trên ở điều kiện thường.
Cách giải
Quan sát Hình 25.2 và xét trạng thái của từng nhiên liệu ở điều kiện thường (nhiệt độ phòng, áp suất khí quyển):
| Nhiên liệu | Trạng thái ở điều kiện thường |
|---|---|
| Gỗ | Rắn |
| Than đá | Rắn |
| Xăng | Lỏng |
| Dầu diesel | Lỏng |
| Xăng sinh học (ethanol pha xăng) | Lỏng |
| Khí thiên nhiên | Khí |
| Khí mỏ dầu | Khí |
Đáp án: - Nhiên liệu rắn: gỗ, than đá - Nhiên liệu lỏng: xăng, dầu diesel, xăng sinh học - Nhiên liệu khí: khí thiên nhiên, khí mỏ dầu
💡 Mẹo nhớ: "Rắn – Lỏng – Khí" tương ứng với "Gỗ than – Xăng dầu – Gas". Cứ nhìn vào dạng vật chất là biết loại nhiên liệu.
Câu hỏi 2 (Hộp câu hỏi thứ hai – Mục 2. Sử dụng nhiên liệu)
Đề bài: Quan sát các loại nhiên liệu khác nhau trong Bảng 25.1 và cho biết ứng dụng của các loại nhiên liệu này trong cuộc sống hằng ngày.
Cách giải
Dựa vào Bảng 25.1 (Ứng dụng của các sản phẩm chưng cất dầu mỏ) ở trang trước, ta liệt kê ứng dụng của từng loại nhiên liệu:
| Phân đoạn (sản phẩm) | Ứng dụng trong đời sống |
|---|---|
| Khí hoá lỏng (gas) | Làm nhiên liệu sưởi ấm, đun nấu (bếp gas) |
| Dầu nhẹ | Dùng làm dung môi |
| Naphtha nhẹ | Dùng làm dung môi, sản xuất xăng, điều chế ethylene |
| Xăng | Nhiên liệu cho động cơ đốt trong (xe máy, ô tô...) |
| Dầu hoả | Nhiên liệu cho động cơ phản lực (máy bay) |
| Dầu diesel | Nhiên liệu cho động cơ diesel (xe tải, tàu thuỷ) và lò nung |
| Dầu bôi trơn | Làm chất bôi trơn máy móc |
| Sáp paraffin | Làm sáp bóng, sáp dầu khoáng (nến, mỹ phẩm) |
| Nhựa đường | Trải mặt đường, làm giấy dầu lợp mái |
Đáp án: Các sản phẩm từ dầu mỏ có ứng dụng rộng rãi: - Đun nấu, sưởi ấm: khí hoá lỏng (gas) - Phương tiện giao thông: xăng (xe máy, ô tô), dầu hoả (máy bay), dầu diesel (xe tải, tàu thuỷ) - Sản xuất công nghiệp: dầu diesel cho lò nung, than cho nhà máy nhiệt điện và luyện kim - Vật liệu khác: dầu bôi trơn cho máy móc, sáp paraffin làm nến, nhựa đường để làm đường giao thông
💡 Mẹo nhớ: Câu vần dễ thuộc — "Gas nấu – Xăng chạy – Dầu bay – Diesel cày – Nhựa đường rải". Mỗi sản phẩm dầu mỏ đều có một "công việc" riêng trong đời sống.
🎯 Ghi nhớ: - Dầu mỏ và khí thiên nhiên là nhiên liệu hoá thạch quý, thành phần chính đều là hydrocarbon (đặc biệt là methane). - Dầu thô được chế biến bằng phương pháp chưng cất phân đoạn thành nhiều sản phẩm khác nhau. - Nhiên liệu là chất cháy được, toả nhiệt và phát sáng, gồm 3 loại: rắn – lỏng – khí. - Nhiên liệu phục vụ cho hầu hết hoạt động sống: nấu ăn, giao thông, sản xuất điện, công nghiệp luyện kim...