HocKhaThư viện lời giải bài tập

Giải Khoa học tự nhiên 9 trang 151

Lời giải chi tiết SGK Lớp 9 · Môn Khoa Học Tá»± NhiĂªn · Trang 151–152

Tóm tắt lý thuyết Bài 34 (phần đầu)

I – Khai thác đá vôi

  1. Nguồn đá vôi
  • Đá vôi có nhiều ở vỏ Trái Đất: dãy núi đá, mỏ đá, hoặc bãi vỏ – xương động vật (san hô, vỏ ngao, ốc...) ở ven biển.
  • Ở nước ta, núi đá vôi tập trung nhiều ở các tỉnh Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ.
  • Các bước khai thác chính: khoan và nổ mìn → bốc xếp và vận chuyển → chế biến (đập nhỏ, phân loại).
  • Khai thác đá vôi gây tác động môi trường (xói mòn đất, ô nhiễm nước, phá hủy môi trường sống) nên cần quy hoạch, cấp phép và áp dụng biện pháp giảm thiểu.
  1. Thành phần chính của đá vôi
  • Thành phần chính là calcium carbonate $CaCO_3$ – chất rắn màu trắng, không tan trong nước.
  • Đá vôi thường lẫn tạp chất nên có nhiều màu sắc khác nhau.
  • $CaCO_3$ tan dần trong nước có $CO_2$ tạo muối tan $Ca(HCO_3)_2$, muối này lại có thể chuyển ngược về $CaCO_3$ → giải thích hiện tượng đá vôi bị bào mòn tạo hang động.
  1. Ứng dụng từ đá vôi
  • Đá vôi nghiền: làm chất độn cao su (săm lốp), chất độn chất dẻo, dùng trong công nghiệp thủy tinh, xi măng.
  • Calcium oxide (CaO – vôi sống): chất rắn trắng, hút ẩm mạnh, phản ứng với nước; dùng làm nguyên liệu sản xuất thủy tinh, tạo xỉ trong luyện kim, xử lí nước thải, khử chua đất, khử trùng.
  • Calcium hydroxide $Ca(OH)_2$: chất rắn trắng, ít tan, tạo dung dịch base mạnh (nước vôi trong); dùng khử chua đất, sản xuất clorua vôi để tẩy trắng và khử trùng.

Câu hỏi mở đầu

Đề: Nhỏ dung dịch hydrochloric acid vào đá vôi, thấy bề mặt đá sủi bọt. Vậy đá vôi có thành phần chính là gì? Đá vôi được khai thác từ đâu và có những ứng dụng gì?

Trả lời:

  • Thành phần chính của đá vôi là calcium carbonate $CaCO_3$. Hiện tượng sủi bọt là do $CaCO_3$ phản ứng với HCl sinh ra khí $CO_2$:

$$CaCO_3 + 2HCl \rightarrow CaCl_2 + H_2O + CO_2\uparrow$$

  • Đá vôi được khai thác từ các dãy núi đá vôi, mỏ đá vôi (ở nước ta tập trung tại Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ).
  • Ứng dụng: làm vật liệu xây dựng, sản xuất xi măng, thủy tinh, làm chất độn trong cao su và chất dẻo, sản xuất vôi sống và vôi tôi để khử chua đất, khử trùng, xử lí nước thải...

Câu hỏi giữa bài (trang 150)

Đề: Ở Việt Nam, đá vôi được khai thác chủ yếu từ nguồn tự nhiên nào?

Trả lời:
Ở Việt Nam, đá vôi được khai thác chủ yếu từ các dãy núi đá vôi và mỏ đá vôi, tập trung nhiều ở các tỉnh thuộc Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ (như Hà Nam, Ninh Bình, Thanh Hóa, Nghệ An, Hòa Bình...).

Câu hỏi luyện tập (cuối trang 150)

Câu 1

Đề: Viết phương trình hóa học của phản ứng nhiệt phân đá vôi và phản ứng vôi sống tác dụng với nước.

Lời giải:

Phản ứng nhiệt phân đá vôi (nung ở nhiệt độ cao):

$$CaCO_3 \xrightarrow{t^\circ} CaO + CO_2\uparrow$$

Phản ứng vôi sống tác dụng với nước (tôi vôi):

$$CaO + H_2O \rightarrow Ca(OH)_2$$

Giải thích:

  • Khi nung nóng ở nhiệt độ cao, $CaCO_3$ bị phân hủy tạo vôi sống (CaO) và giải phóng khí $CO_2$.
  • Vôi sống háo nước, phản ứng mạnh với nước tạo thành vôi tôi $Ca(OH)_2$, đồng thời tỏa nhiều nhiệt.

Câu 2

Đề: Việc khai thác đá vôi có ảnh hưởng gì đến môi trường? Em hãy đề xuất một số biện pháp để giảm thiểu những tác động xấu đến môi trường do việc khai thác đá vôi.

Lời giải:

Ảnh hưởng đến môi trường:

  • Làm xói mòn, sạt lở đất, biến đổi địa hình, phá vỡ cảnh quan thiên nhiên.
  • Gây ô nhiễm không khí do bụi đá và khói từ nổ mìn, vận chuyển.
  • Gây ô nhiễm nguồn nước (nước mặt và nước ngầm).
  • Tiếng ồn, chấn động từ nổ mìn ảnh hưởng đời sống dân cư.
  • Phá hủy môi trường sống của nhiều loài động, thực vật, giảm đa dạng sinh học.

Biện pháp giảm thiểu:

  • Quy hoạch khai thác hợp lí, chỉ khai thác khi được cấp phép và đúng quy định.
  • Khai thác có kế hoạch, không khai thác tràn lan; hoàn thổ, trồng cây phục hồi sau khai thác.
  • Sử dụng công nghệ hiện đại để giảm bụi, giảm tiếng ồn, hạn chế dùng nổ mìn quá mức.
  • Lắp đặt hệ thống phun nước dập bụi, che chắn khi vận chuyển.
  • Xử lí nước thải, khí thải trước khi thải ra môi trường.
  • Tuyên truyền, nâng cao ý thức bảo vệ môi trường cho người lao động và cộng đồng.

Nếu em cần cô giải tiếp các phần sau của Bài 34 (ứng dụng của silicon, công nghiệp silicate, sản xuất gốm – thủy tinh – xi măng), gửi thêm ảnh trang kế tiếp nhé.

Chế độ đọc sách →