Giải Khoa học tự nhiên 9 trang 153
Lời giải chi tiết SGK Lớp 9 · Môn Khoa Há»c Tá»± NhiĂªn · Trang 153–154
Phần II – Công nghiệp silicate
Câu hỏi 1
Đề bài: Hãy quan sát các vật dụng trong gia đình làm từ thuỷ tinh và cho biết vật dụng nào làm từ thuỷ tinh thường? Vật dụng nào làm từ thuỷ tinh chịu nhiệt.
Cách giải
Phân loại vật dụng thuỷ tinh trong gia đình:
a) Vật dụng làm từ thuỷ tinh thường:
- Cốc uống nước thường
- Bình hoa, lọ trang trí
- Gương soi
- Kính cửa sổ
- Chai lọ đựng nước ngọt, nước mắm
- Bóng đèn sợi đốt thông thường
b) Vật dụng làm từ thuỷ tinh chịu nhiệt:
- Ấm đun nước thuỷ tinh
- Bình trà, bình cà phê pha phin
- Nồi thuỷ tinh nấu ăn
- Khay nướng thuỷ tinh dùng trong lò vi sóng
- Bình đựng thức ăn có thể hâm nóng
💡 Mẹo nhớ: Thuỷ tinh chịu nhiệt thường dày hơn, có thể tiếp xúc trực tiếp với lửa hoặc nhiệt độ cao mà không vỡ. Thuỷ tinh thường mỏng, trong suốt, dễ vỡ khi gặp nhiệt độ cao đột ngột.
Câu hỏi 2
Đề bài: Đất sét trắng (cao lanh) là nguồn tài nguyên có giá trị kinh tế lớn của Việt Nam. Em hãy tìm hiểu và cho biết các ứng dụng của đất sét trắng.
Cách giải
Ứng dụng của đất sét trắng (cao lanh):
1. Trong công nghiệp gốm sứ:
- Làm nguyên liệu chính sản xuất đồ gốm sứ cao cấp
- Sản xuất sứ vệ sinh (bồn cầu, lavabo, bình nước)
- Làm gạch ốp lát cao cấp
2. Trong công nghiệp giấy:
- Làm chất độn và phủ bóng giấy
- Tăng độ trắng, độ mịn cho giấy in cao cấp
3. Trong công nghiệp sơn:
- Làm chất độn trong sơn
- Tăng độ che phủ và độ bền màu
4. Trong công nghiệp cao su - nhựa:
- Làm chất độn tăng cường độ bền
- Cải thiện tính chất cơ học của sản phẩm
5. Trong mỹ phẩm và dược phẩm:
- Làm nguyên liệu cho mặt nạ đắp mặt
- Sản xuất thuốc chống tiêu chảy
- Làm phấn rôm, kem dưỡng da
6. Các ứng dụng khác:
- Xử lý nước thải
- Làm chất xúc tác trong công nghiệp hoá dầu
🎯 Ghi nhớ: Việt Nam có trữ lượng cao lanh lớn, đặc biệt ở các tỉnh phía Bắc. Đây là nguồn tài nguyên quý giá cần khai thác và sử dụng hợp lý.
Câu hỏi nghiên cứu (trang 152)
Đề bài: Tìm hiểu thông tin trên sách, báo, internet về ngành công nghiệp silicate ở Việt Nam, viết bài thuyết trình theo dàn ý sau:
- Ngành công nghiệp silicate gồm những ngành sản xuất nào? Kể tên một số nơi sản xuất chính ở Việt Nam.
- Vì sao ở công đoạn ép, thổi thuỷ tinh dẻo thành các đồ vật, phải làm nguội từ từ?
Cách giải
Câu 1: Các ngành sản xuất trong công nghiệp silicate ở Việt Nam
a) Các ngành sản xuất chính:
- Ngành sản xuất đồ gốm:
- Gốm sứ gia dụng
- Gốm sứ mỹ nghệ
- Gốm sứ xây dựng
- Ngành sản xuất thuỷ tinh:
- Thuỷ tinh thường (chai lọ, cốc)
- Thuỷ tinh chịu nhiệt
- Kính xây dựng
- Ngành sản xuất xi măng:
- Xi măng Portland
- Xi măng hỗn hợp
- Xi măng đặc biệt
b) Các cơ sở sản xuất chính:
Sản xuất gốm:
- Làng gốm Bát Tràng (Hà Nội)
- Làng gốm Phù Lãng (Bắc Ninh)
- Làng gốm Thổ Hà (Bắc Giang)
- Làng gốm Thanh Hà (Hội An)
- Làng gốm Bàu Trúc (Ninh Thuận)
Sản xuất thuỷ tinh:
- Nhà máy thuỷ tinh Hải Phòng
- Nhà máy thuỷ tinh Hà Nội
- Nhà máy thuỷ tinh Bắc Ninh
- Nhà máy thuỷ tinh Đà Nẵng
- Nhà máy thuỷ tinh TP. Hồ Chí Minh
Sản xuất xi măng:
- Nhà máy xi măng Hải Dương
- Nhà máy xi măng Thanh Hoá
- Nhà máy xi măng Hải Phòng
- Nhà máy xi măng Hà Nam
- Nhà máy xi măng Nghệ An
- Nhà máy xi măng Tây Ninh
Câu 2: Tại sao phải làm nguội từ từ khi ép, thổi thuỷ tinh dẻo?
Cách giải
Lý do phải làm nguội từ từ:
1. Tránh ứng suất nhiệt:
- Khi làm nguội nhanh, bề mặt ngoài nguội trước, co lại trước
- Phần bên trong còn nóng, chưa co lại
- Sự chênh lệch này tạo ra ứng suất bên trong vật liệu
- Ứng suất quá lớn sẽ làm thuỷ tinh nứt, vỡ
2. Đảm bảo cấu trúc đồng đều:
- Làm nguội từ từ giúp các phân tử sắp xếp đều đặn
- Cấu trúc bên trong ổn định hơn
- Sản phẩm có độ bền cơ học cao hơn
3. Tránh biến dạng:
- Nguội đột ngột có thể làm sản phẩm cong vênh
- Mất tính thẩm mỹ và độ chính xác kích thước
Quy trình làm nguội:
- Đưa sản phẩm vào lò ủ nhiệt (khoảng 500-600°C)
- Giảm nhiệt độ từ từ theo chương trình định sẵn
- Thời gian làm nguội có thể kéo dài vài giờ đến vài ngày tuỳ kích thước sản phẩm
💡 Mẹo nhớ: Giống như khi rót nước sôi vào cốc thuỷ tinh lạnh sẽ làm cốc vỡ, việc làm nguội nhanh thuỷ tinh dẻo cũng tạo ra sự chênh lệch nhiệt độ đột ngột gây nứt vỡ.
🎯 Tổng kết kiến thức: - Công nghiệp silicate gồm 3 ngành chính: gốm sứ, thuỷ tinh, xi măng - Nguyên liệu chính là đất sét, cát trắng, đá vôi - Việt Nam có nhiều làng nghề truyền thống và nhà máy hiện đại - Quy trình sản xuất cần kiểm soát nhiệt độ cẩn thận để đảm bảo chất lượng sản phẩm