Giải Khoa học tự nhiên 9 trang 157
Lời giải chi tiết SGK Lớp 9 · Môn Khoa Há»c Tá»± NhiĂªn · Trang 157–158
Tóm tắt lý thuyết
Phần đầu trang 155 nói về nhiên liệu hoá thạch:
- Đáp ứng nhiều nhu cầu (thắp sáng, sưởi ấm, nấu nướng, đi lại), dễ vận chuyển, chi phí rẻ.
- Nhược điểm: đang cạn kiệt; khi đốt sinh ra CO₂, CO, các oxide của lưu huỳnh, nitrogen,... gây hại môi trường và sức khoẻ.
- Vì vậy nghiên cứu và dùng năng lượng tái tạo trở thành vấn đề cấp thiết toàn cầu.
Mục III – Nguồn carbon trong tự nhiên (trang 156):
- Carbon tồn tại ở dạng đơn chất (than chì, kim cương), hợp chất vô cơ (CO₂, muối carbonate), hợp chất hữu cơ (hydrocarbon, carbohydrate, protein).
- Carbon luôn chuyển hoá tạo thành chu trình khép kín trong tự nhiên (Hình 35.2).
Câu hỏi 1 (trang 155): Viết phương trình đốt cháy
Đề: Viết phương trình hoá học của phản ứng đốt cháy ethylic alcohol, methane (CH₄), than (C).
Lời giải:
Đốt cháy ethylic alcohol (C₂H₅OH hay C₂H₆O):
$$C_2H_5OH + 3O_2 \xrightarrow{t^\circ} 2CO_2 + 3H_2O$$
Đốt cháy methane:
$$CH_4 + 2O_2 \xrightarrow{t^\circ} CO_2 + 2H_2O$$
Đốt cháy than (carbon):
$$C + O_2 \xrightarrow{t^\circ} CO_2$$
Cả ba phản ứng đều toả nhiệt, sản phẩm chính là CO₂ và H₂O (riêng đốt than chỉ tạo CO₂).
Câu hỏi 2 (trang 155): So sánh nhiệt toả ra
Đề: Đốt cháy gỗ, than đá, dầu hoả với cùng khối lượng, nhiên liệu nào giải phóng nhiều nhiệt nhất? Biết năng suất toả nhiệt:
- Gỗ: khoảng 15 – 20 kJ/g
- Than đá: khoảng 20 – 30 kJ/g
- Dầu hoả: khoảng 42 – 45 kJ/g
Đáp án: Dầu hoả giải phóng nhiều nhiệt nhất.
Giải thích: Với cùng khối lượng, nhiệt lượng toả ra tỉ lệ thuận với năng suất toả nhiệt (kJ/g). Dầu hoả có năng suất toả nhiệt cao nhất (42 – 45 kJ/g), gấp khoảng 2 – 3 lần gỗ và cao hơn than đá, nên đốt cùng 1 gam thì dầu hoả cho nhiều nhiệt nhất.
Thứ tự nhiệt toả ra: dầu hoả > than đá > gỗ.
Hoạt động (trang 155): Phân tích ý nghĩa các việc làm
Đề: Em hãy phân tích ý nghĩa của các việc làm gợi ý và thuyết phục mọi người cùng thực hiện.
Lời giải gợi ý:
| Việc làm | Ý nghĩa |
|---|---|
| 1. Đề xuất giải pháp thay thế một phần năng lượng hoá thạch | Giảm phụ thuộc nhiên liệu hoá thạch, tận dụng năng lượng tái tạo (mặt trời, gió), giảm phát thải khí nhà kính |
| 2. Dùng thiết bị tiết kiệm năng lượng; tái sử dụng, phân loại để tái chế | Giảm tiêu thụ năng lượng, giảm rác thải, tiết kiệm tài nguyên |
| 3. Dùng phương tiện công cộng và xe điện | Giảm lượng xăng dầu tiêu thụ, giảm khí thải gây ô nhiễm |
| 4. Dùng nhiên liệu thân thiện môi trường (sinh khối, xăng E5, biodiesel) | Giảm khí thải độc hại, tận dụng nguồn tái tạo, bảo vệ môi trường |
Tổng hợp lại: các việc làm này đều hướng tới tiết kiệm nhiên liệu hoá thạch, giảm phát thải, bảo vệ môi trường và sức khoẻ. Mỗi người chung tay sẽ tạo tác động lớn cho cộng đồng.
Câu hỏi (trang 155): Liên hệ thực tế
Đề: Gia đình em và địa phương nơi em sinh sống đã có hoạt động gì để hạn chế sử dụng nhiên liệu hoá thạch?
Gợi ý trả lời (em điều chỉnh theo thực tế của mình):
- Gia đình: dùng bếp điện/bếp từ thay bếp than; lắp đèn LED tiết kiệm điện; lắp pin mặt trời trên mái; dùng xe đạp, xe máy điện; tắt thiết bị khi không dùng.
- Địa phương: tăng xe buýt điện, trạm sạc xe điện; trồng nhiều cây xanh; tuyên truyền tiết kiệm năng lượng; lắp đèn đường năng lượng mặt trời.
Câu hỏi (trang 156): Vai trò của carbon dioxide trong tự nhiên
Đề: Quan sát Hình 35.2 và cho biết vai trò của carbon dioxide trong tự nhiên.
Lời giải:
Dựa vào chu trình carbon trong Hình 35.2, CO₂ có vai trò:
- Là mắt xích trung tâm của chu trình carbon, giúp carbon luân chuyển liên tục giữa khí quyển, sinh vật, đại dương và lòng đất.
- Là nguyên liệu cho quá trình quang hợp của cây xanh, tạo ra chất hữu cơ và khí oxygen, duy trì sự sống.
- Được sinh ra từ hô hấp của sinh vật, phân huỷ xác chết, đốt nhiên liệu hoá thạch, núi lửa phun trào.
- Tham gia trao đổi giữa khí quyển và đại dương, hoà tan trong nước biển tạo muối carbonate và trầm tích.
- Giữ ấm cho Trái Đất nhờ hiệu ứng nhà kính tự nhiên, giúp duy trì nhiệt độ phù hợp cho sự sống (nhưng nếu quá nhiều sẽ gây nóng lên toàn cầu).
Tóm lại, CO₂ vừa duy trì sự sống qua quang hợp, vừa giúp cân bằng carbon trong tự nhiên.
Em cần cô giải kỹ thêm phần nào không?