Giải Khoa học tự nhiên 9 trang 159
Lời giải chi tiết SGK Lớp 9 · Môn Khoa Há»c Tá»± NhiĂªn · Trang 159–160
Mình thấy hai ảnh gửi lên thực tế là trang 157 và 158 của sách (số trang in ở góc). Nội dung thuộc bài về chu trình carbon và hiệu ứng nhà kính. Mình sẽ giải đầy đủ tất cả câu hỏi có trên hai trang này nhé.
Tóm tắt lý thuyết
Chu trình carbon trong tự nhiên là quá trình trao đổi carbon giữa khí quyển, đại dương, đất đai và các hệ sinh thái. CO₂ giữ vai trò cân bằng carbon thông qua:
- Phát thải carbon (dạng CO₂): hô hấp của sinh vật, đốt cháy nhiên liệu hóa thạch, cháy rừng…
- Hấp thụ carbon (dạng CO₂): cây xanh quang hợp tạo chất hữu cơ → chuyển vào động vật → khi sinh vật chết, phân hủy thành muối carbonate, nhiên liệu hóa thạch; CO₂ cũng hòa tan vào nước biển, sông, hồ.
Khí CO₂ và CH₄ tuy chiếm hàm lượng thấp nhưng là nguyên nhân chính gây hiệu ứng nhà kính, làm Trái Đất nóng lên. Hệ quả: thời tiết cực đoan, băng tan – nước biển dâng, acid hóa nước biển, thu hẹp thảm thực vật.
Câu hỏi mục 1 và 2 (trang 157)
Câu 1: Nêu các dạng tồn tại của carbon trong tự nhiên ở dạng đơn chất, hợp chất vô cơ, hợp chất hữu cơ.
Trả lời:
| Dạng tồn tại | Ví dụ |
|---|---|
| Đơn chất | Kim cương, than chì, than vô định hình (than gỗ, than muội) |
| Hợp chất vô cơ | Khí CO₂, CO, muối carbonate (CaCO₃ trong đá vôi, đá phấn), muối hydrogencarbonate (Ca(HCO₃)₂) hòa tan trong nước |
| Hợp chất hữu cơ | Các chất trong cơ thể sinh vật: carbohydrate, protein, lipid; nhiên liệu hóa thạch như than đá, dầu mỏ, khí thiên nhiên (CH₄) |
Câu 2: Hãy liệt kê một số nguồn phát thải khí carbon dioxide vào khí quyển. Để giảm thiểu phát thải carbon dioxide vào khí quyển chúng ta cần phải làm gì?
Các nguồn phát thải CO₂:
- Quá trình hô hấp của con người, động vật, thực vật, vi sinh vật.
- Đốt cháy nhiên liệu hóa thạch (than, dầu, khí đốt) trong nhà máy, phương tiện giao thông.
- Cháy rừng, đốt rừng làm nương rẫy.
- Hoạt động của núi lửa.
- Quá trình phân hủy xác động, thực vật.
Biện pháp giảm thiểu:
- Hạn chế sử dụng nhiên liệu hóa thạch, tăng cường năng lượng tái tạo (điện mặt trời, điện gió, thủy điện).
- Trồng cây gây rừng, phủ xanh đồi trọc, bảo vệ rừng.
- Sử dụng phương tiện giao thông công cộng, xe đạp, xe điện.
- Áp dụng công nghệ tiên tiến xử lý rác thải, tiết kiệm năng lượng.
Câu hỏi mục 1 và 2 (trang 158)
Câu 1: Hãy cho biết nguyên nhân của sự gia tăng hàm lượng carbon dioxide, methane trong khí quyển, dẫn tới sự tăng nhiệt độ trung bình toàn cầu.
Nguyên nhân:
- Con người đốt cháy quá nhiều nhiên liệu hóa thạch (than, dầu mỏ, khí đốt) trong công nghiệp và giao thông → thải lượng lớn CO₂.
- Nạn chặt phá rừng, cháy rừng làm giảm khả năng hấp thụ CO₂ của cây xanh.
- Khí methane (CH₄) sinh ra nhiều từ các bãi rác thải, hoạt động chăn nuôi gia súc, canh tác lúa nước.
CO₂ và CH₄ là các khí nhà kính, giữ lại nhiệt phản xạ từ mặt đất, làm nhiệt độ trung bình toàn cầu tăng lên (như số liệu: từ 1901–2020, CO₂ tăng từ 0,030% lên 0,040%, góp phần làm nhiệt độ Trái Đất tăng thêm 1,5 °C).
Câu 2: Vì sao nhiệt độ trung bình toàn cầu tăng lại dẫn tới nước biển dâng? Hiện tượng này gây ra tác hại gì?
Vì sao nước biển dâng:
- Nhiệt độ tăng làm băng, tuyết ở các vùng cực và núi cao tan chảy thành nước đổ ra biển.
- Đồng thời, nước biển nóng lên giãn nở thể tích.
- Cả hai nguyên nhân trên làm mực nước biển dâng cao.
Tác hại:
- Gây lở đất, xâm thực vùng ven biển.
- Ngập lụt các khu vực đồng bằng thấp.
- Tăng triều cường và xâm nhập mặn vào đất liền.
- Ảnh hưởng đến cuộc sống, sản xuất của hàng triệu người dân sống ở vùng ven biển.
Phần "Trình bày về" (hoạt động)
1. Bằng chứng của sự biến đổi khí hậu do gia tăng hiệu ứng nhà kính
- Nhiệt độ trung bình toàn cầu tăng (1,5 °C trong giai đoạn 1901–2020).
- Băng ở hai cực và sông băng tan nhanh, mực nước biển dâng.
- Xuất hiện ngày càng nhiều thiên tai cực đoan: bão lớn, lũ lụt, hạn hán.
- Mùa hè kéo dài, nắng nóng kỷ lục ở nhiều nơi.
2. Một số biện pháp giảm khí thải CO₂
- Trong nước: trồng rừng, dùng năng lượng tái tạo, phát triển giao thông công cộng, xe điện, tuyên truyền tiết kiệm năng lượng.
- Toàn cầu: các quốc gia ký kết hiệp định cắt giảm khí thải (như Thỏa thuận Paris), chia sẻ công nghệ sạch, hợp tác bảo vệ rừng.
3. Dự đoán tác động tiêu cực nếu không giảm khí nhà kính
- Trước mắt: thời tiết cực đoan ngày càng nhiều, thiệt hại mùa màng, dịch bệnh gia tăng.
- Lâu dài: nước biển dâng nhấn chìm vùng ven biển, nhiều loài sinh vật tuyệt chủng, sa mạc hóa lan rộng, thiếu nước ngọt và lương thực, đe dọa sự sống của con người.
EM ĐÃ HỌC (ghi nhớ)
- Nhiên liệu hóa thạch gồm than mỏ, dầu mỏ, khí mỏ dầu và khí thiên nhiên; chứa hàm lượng carbon cao; khi đốt sinh CO₂ và tỏa nhiều nhiệt.
- Nhiên liệu hóa thạch có trữ lượng lớn nhưng khai thác quá mức gây cạn kiệt và ô nhiễm → cần hạn chế và dùng nguồn tái tạo.
- Methane (CH₄) là thành phần chính của khí thiên nhiên, sinh ra từ bãi rác và chăn nuôi; cùng CO₂ gây hiệu ứng nhà kính.
- Carbon tồn tại ở dạng đơn chất, hợp chất vô cơ, hợp chất hữu cơ và chuyển hóa liên tục tạo thành chu trình khép kín.
EM CÓ THỂ
- Vận động hạn chế dùng nhiên liệu hóa thạch (thay bếp than, gas bằng bếp điện, từ; đi xe đạp, xe điện).
- Trồng rừng và bảo vệ rừng.
Nếu bạn cần mình mở rộng phần "trình bày bằng bài viết" thành đoạn văn hoàn chỉnh để học sinh đọc trước lớp, cứ nói nhé.