Giải Khoa học tự nhiên 9 trang 187

Trang 185 – Báo cáo thực hành & Tổng kết Bài 42

Trang này chủ yếu là phần Báo cáo thực hành (quan sát NST dưới kính hiển vi) và mục "Em đã học", "Em có thể" – tổng kết kiến thức bài 42. Không có câu hỏi bài tập cần giải.

Hướng dẫn hoàn thành Bảng 42.2 (Kết quả quan sát tiêu bản nhiễm sắc thể)

Đề bài: Dựa vào kết quả quan sát NST dưới kính hiển vi hoặc ảnh chụp, vẽ hình NST vào vở và hoàn thành thông tin theo mẫu Bảng 42.2.

Cách hoàn thành bảng

Khi quan sát tiêu bản (ví dụ tiêu bản NST của châu chấu hoặc hành tây), em điền như sau:

💡 Mẹo nhớ: Tế bào sinh dưỡng mang bộ NST lưỡng bội (2n) – NST xếp thành cặp. Giao tử mang bộ NST đơn bội (n) – NST đứng riêng lẻ.

---

Trang 186 – Bài 43: Nguyên phân và Giảm phân

Câu hỏi mở đầu

Đề bài: Tại sao từ một quả trứng gà ban đầu chỉ chứa một tế bào hợp tử, sau thời gian được gà mẹ ấp sẽ nở ra một gà con gồm hàng tỉ tế bào?

Cách giải

Quả trứng gà ban đầu chỉ có một tế bào hợp tử (do tinh trùng kết hợp với trứng). Tế bào hợp tử này thực hiện quá trình nguyên phân nhiều lần liên tiếp:

• Lần 1: 1 tế bào → 2 tế bào
• Lần 2: 2 tế bào → 4 tế bào
• Lần 3: 4 tế bào → 8 tế bào
• ...cứ tiếp tục như vậy

Sau nhiều lần nguyên phân, số tế bào tăng theo cấp số nhân (2^n, với n là số lần phân chia). Nhờ đó, từ 1 tế bào hợp tử ban đầu tạo ra hàng tỉ tế bào, hình thành nên cơ thể gà con hoàn chỉnh.

Đáp án: Nhờ quá trình nguyên phân liên tiếp nhiều lần, tế bào hợp tử ban đầu nhân đôi số lượng tế bào theo cấp số nhân, tạo ra hàng tỉ tế bào cấu tạo nên cơ thể gà con.

---

Câu 1

Đề bài: Cho biết từ một tế bào mẹ, qua một lần nguyên phân tạo ra bao nhiêu tế bào con.

Cách 1 — Dựa vào định nghĩa nguyên phân

Nguyên phân là hình thức phân bào mà từ 1 tế bào mẹ chia thành 2 tế bào con giống hệt nhau.

Quan sát Hình 43.1:

• Tế bào mẹ → trải qua kì đầu, kì giữa, kì sau, kì cuối → tạo ra 2 tế bào con.

Đáp án: Từ một tế bào mẹ, qua một lần nguyên phân tạo ra 2 tế bào con.

Cách 2 — Công thức tổng quát

Số tế bào con sau k lần nguyên phân = 2^k

Với k = 1 (một lần nguyên phân): Số tế bào con = 2^1 = 2 tế bào con.

---

Câu 2

Đề bài: So sánh bộ NST ở các tế bào con với bộ NST ở tế bào mẹ.

Cách 1 — Dựa vào đặc điểm nguyên phân

Trong nguyên phân:

• Trước khi phân chia, NST được nhân đôi (tạo NST kép).
• Ở kì sau, các nhiễm sắc tử tách nhau ra và di chuyển về 2 cực tế bào.
• Mỗi tế bào con nhận được bộ NST đầy đủ giống tế bào mẹ.

So sánh:

Đáp án: Bộ NST ở các tế bào con giống hệt bộ NST ở tế bào mẹ (cả về số lượng, hình dạng và cấu trúc). Tế bào mẹ có bộ NST 2n thì tế bào con cũng có bộ NST 2n.

Cách 2 — Giải thích ngắn gọn bằng ví dụ

Ví dụ: Tế bào người có 2n = 46 NST.

• Tế bào mẹ: 46 NST
• Sau nguyên phân → mỗi tế bào con: 46 NST

→ Bộ NST được giữ nguyên, không thay đổi qua nguyên phân.

---

Câu 3

Đề bài: Cho biết nguyên phân là gì.

Cách 1 — Định nghĩa đầy đủ

Nguyên phân là hình thức phân bào có ở hầu hết tế bào sinh dưỡng và tế bào sinh sản đang ở giai đoạn sinh trưởng, trong đó từ một tế bào mẹ phân chia thành hai tế bào con có bộ NST giống hệt tế bào mẹ.

Quá trình nguyên phân gồm hai giai đoạn:

• Phân chia nhân: diễn ra qua 4 kì (kì đầu, kì giữa, kì sau, kì cuối).
• Phân chia tế bào chất: diễn ra đồng thời với kì cuối của phân chia nhân.

Đáp án: Nguyên phân là hình thức phân bào từ một tế bào mẹ tạo ra hai tế bào con có bộ nhiễm sắc thể giống hệt tế bào mẹ. Quá trình gồm phân chia nhân (qua 4 kì) và phân chia tế bào chất.

Cách 2 — Tóm tắt ngắn gọn

Nguyên phân = 1 tế bào mẹ (2n) → 2 tế bào con (2n)

Đặc điểm chính:

• Giữ nguyên bộ NST
• Xảy ra ở tế bào sinh dưỡng
• Giúp cơ thể sinh trưởng và phát triển

---

🎯 Ghi nhớ: - Nguyên phân: 1 tế bào mẹ → 2 tế bào con có bộ NST giống hệt mẹ (2n → 2n). - Sau k lần nguyên phân, số tế bào = 2^k. - Nguyên phân giúp cơ thể lớn lên, tái tạo mô và thay thế tế bào cũ.

💡 Mẹo nhớ: "Nguyên phân – nguyên vẹn" → bộ NST được giữ nguyên vẹn qua các thế hệ tế bào.