Giải Khoa học tự nhiên 9 trang 195

Tóm tắt lý thuyết

Hai trang này nối tiếp Bài 44 (Cơ chế xác định giới tính) và mở đầu Bài 45 (Di truyền liên kết).

Phần cuối Bài 44 nhấn mạnh:

• Yếu tố môi trường ngoài (nhiệt độ ấp trứng, ánh sáng, hun khói...) ảnh hưởng đến sự phân hoá giới tính.
• Ví dụ rùa xanh (Vích): nhiệt độ ấp dưới 28,5 °C → con đực; trên 30,3 °C → con cái; trong khoảng 28,5–30,3 °C → 50% đực, 50% cái.
• Con người có thể chủ động điều chỉnh tỉ lệ đực/cái ở vật nuôi để phù hợp mục tiêu sản xuất.

Mở đầu Bài 45:

• Morgan (1866–1945) phát hiện hiện tượng di truyền liên kết trên ruồi giấm năm 1910.
• Các gene nằm trên cùng một NST có xu hướng di truyền cùng nhau → di truyền liên kết.

---

Bài 44: Câu hỏi cuối bài (trang 193)

Đề: Nêu những yếu tố ảnh hưởng đến sự phân hoá giới tính và lấy thêm ví dụ.

Lời giải:

Sự phân hoá giới tính chịu ảnh hưởng của hai nhóm yếu tố chính:

1. Yếu tố bên trong cơ thể (hormone)

• Hormone sinh dục tác động lên sự phát triển các đặc điểm giới tính.
• Ví dụ: Dùng methyltestosterone tác động vào cá rô phi cái có thể làm chúng phát triển thành cá đực; tiêm hormone phù hợp giúp điều chỉnh giới tính ở một số loài cá nuôi.

1. Yếu tố bên ngoài môi trường (nhiệt độ, ánh sáng, hoá chất...)

• Nhiệt độ ấp trứng ở rùa, rắn... quyết định tỉ lệ đực/cái của con non.
• Dưa chuột được hun khói → tăng tỉ lệ hoa cái.
• Thầu dầu trồng trong ánh sáng cường độ yếu → giảm tỉ lệ hoa đực.
• Ví dụ thêm: Ở rùa xanh, nếu nhiệt độ ấp trên 30,3 °C thì trứng nở thành con cái.

---

Bài 45: Câu hỏi mở đầu (trang 194)

Đề: Khi làm thí nghiệm trên ruồi giấm, quan sát thấy có hiện tượng tính trạng thân xám thường di truyền cùng cánh dài, tính trạng thân đen thường di truyền cùng cánh cụt. Đây là hiện tượng gì?

Lời giải:

Đây là hiện tượng di truyền liên kết (liên kết gene).

Giải thích: Các gene quy định màu thân và chiều dài cánh nằm trên cùng một nhiễm sắc thể, nên chúng di truyền cùng nhau thành từng nhóm (thân xám đi cùng cánh dài, thân đen đi cùng cánh cụt) thay vì phân li độc lập như trong quy luật của Mendel.

---

Bài 45: Thí nghiệm của Morgan – 3 yêu cầu (trang 194)

Sơ đồ thí nghiệm:

Câu 1

Đề: Phép lai trên gồm những tính trạng nào?

Lời giải: Phép lai gồm hai tính trạng:

• Màu sắc thân: thân xám và thân đen.
• Chiều dài cánh: cánh dài và cánh cụt.

Câu 2

Đề: Trong phép lai trên, nếu các tính trạng di truyền theo quy luật di truyền của Mendel thì kết quả phép lai sẽ có bao nhiêu kiểu hình?

Lời giải:

Nếu các gene phân li độc lập (theo Mendel) thì đây là phép lai phân tích hai tính trạng. Khi đó $F_a$ sẽ cho 4 loại kiểu hình với tỉ lệ 1 : 1 : 1 : 1, gồm:

• Thân xám, cánh dài
• Thân xám, cánh cụt
• Thân đen, cánh dài
• Thân đen, cánh cụt

Lý do: ruồi đực $F_1$ dị hợp hai cặp gene, nếu phân li độc lập sẽ tạo 4 loại giao tử với tỉ lệ bằng nhau; ruồi cái thân đen, cánh cụt (đồng hợp lặn) chỉ cho 1 loại giao tử → kết quả 4 kiểu hình ngang nhau.

Câu 3

Đề: Em có nhận xét gì về sự di truyền của các tính trạng trong phép lai trên?

Lời giải:

Thực tế $F_a$ chỉ thu được 2 loại kiểu hình (50% thân xám, cánh dài : 50% thân đen, cánh cụt) chứ không phải 4 loại như dự đoán theo Mendel.

Nhận xét:

• Hai tính trạng màu thân và chiều dài cánh không di truyền độc lập mà di truyền cùng nhau (thân xám luôn đi với cánh dài, thân đen luôn đi với cánh cụt).
• Điều này chứng tỏ các gene quy định hai tính trạng đó cùng nằm trên một nhiễm sắc thể và di truyền liên kết với nhau, nên di truyền thành từng nhóm. Đây chính là hiện tượng di truyền liên kết mà Morgan phát hiện.

---

Bạn cần mình giải tiếp phần còn lại của Bài 45 (trang 195–196 thật sự) thì gửi ảnh hai trang đó nhé, mình sẽ làm chi tiết tương tự.