Giải Khoa học tự nhiên 9 trang 199

Bài 46: ĐỘT BIẾN NHIỄM SẮC THỂ

---

Câu hỏi 1 (Trang 197)

Đề bài: Dựa vào thông tin trên, cho biết đột biến NST là gì.

Cách giải

Bước 1: Phân tích thông tin từ bài học

Theo nội dung bài học:

• Bộ NST đặc trưng của loài thường được truyền đạt nguyên vẹn cho thế hệ con cháu
• Tuy nhiên, các nhân tố môi trường bên trong và bên ngoài cơ thể có thể tác động vào các quá trình nhân đôi, nguyên phân, giảm phân và thụ tinh
• Điều này dẫn đến xuất hiện những biến đổi về cấu trúc hoặc số lượng của một hoặc nhiều NST trong tế bào

Bước 2: Rút ra định nghĩa

Đáp án: Đột biến NST là những biến đổi về cấu trúc hoặc số lượng của một hoặc nhiều nhiễm sắc thể trong tế bào.

💡 Mẹo nhớ: "Đột biến NST = Biến đổi CẤU TRÚC + SỐ LƯỢNG" – Nhớ 2 từ khóa chính: cấu trúc và số lượng.

---

Câu hỏi 2 (Trang 197)

Đề bài: Quan sát Hình 46.1, thực hiện các yêu cầu sau:

1. Nêu sự thay đổi về cấu trúc của NST sau khi đột biến và hoàn thành vào vở theo mẫu Bảng 46.1.
2. Dựa vào những thông tin trên, hãy cho biết đột biến cấu trúc NST là gì.

Cách giải

Phần 1: Hoàn thành Bảng 46.1

Quan sát Hình 46.1, ta thấy NST ban đầu có cấu trúc: A B C D E — F G H

Chi tiết phân tích từng dạng:

• (1) Mất đoạn: NST ban đầu A B C D E — F G H → NST đột biến A B D E — F G H (mất đoạn C)

• (2) Lặp đoạn: NST ban đầu A B C D E — F G H → NST đột biến A B C B C D E — F G H (đoạn BC được lặp lại)

• (3) Đảo đoạn: NST ban đầu A B C D E — F G H → NST đột biến A E D C B — F G H (đoạn BCDE bị đảo ngược thành EDCB)

• (4) Chuyển đoạn: Một đoạn từ NST này chuyển sang NST khác (không tương hỗ)

• (5) Chuyển đoạn tương hỗ: Hai NST trao đổi đoạn cho nhau

Phần 2: Định nghĩa đột biến cấu trúc NST

Đáp án: Đột biến cấu trúc NST là những biến đổi trong cấu trúc của nhiễm sắc thể, bao gồm các dạng: mất đoạn, lặp đoạn, đảo đoạn và chuyển đoạn.

💡 Mẹo nhớ: "Mất - Lặp - Đảo - Chuyển" = 4 dạng đột biến cấu trúc NST. Nhớ theo thứ tự: "Mẹ Làm Đồ Chúng" (Mất - Lặp - Đảo - Chuyển).

---

Câu hỏi 3 (Trang 198)

Đề bài:

1. Dạng đột biến cấu trúc NST nào có thể được ứng dụng trong chọn giống để đem lại lợi ích cho con người?
2. Dạng đột biến cấu trúc NST nào gây hại cho sinh vật? Giải thích.

Cách giải

Phần 1: Dạng đột biến có lợi trong chọn giống

Bước 1: Phân tích từng dạng đột biến

• Lặp đoạn: Làm tăng số bản sao của gene trong hệ gene → có thể làm tăng lượng sản phẩm của gene đó

Bước 2: Kết luận

Đáp án: Dạng đột biến lặp đoạn có thể được ứng dụng trong chọn giống để đem lại lợi ích cho con người. Giải thích: Đột biến lặp đoạn làm tăng số bản sao của gene, từ đó có thể tăng lượng sản phẩm protein do gene đó quy định. Điều này có lợi trong việc tạo giống cây trồng, vật nuôi có năng suất cao hơn.

---

Phần 2: Dạng đột biến gây hại cho sinh vật

Bước 1: Phân tích

Các dạng đột biến có thể gây hại:

• Mất đoạn: Làm mất gene, gây mất cân bằng hệ gene
• Đảo đoạn: Có thể làm thay đổi vị trí gene, ảnh hưởng đến hoạt động của gene
• Chuyển đoạn: Làm thay đổi nhóm gene liên kết, có thể gây hỏng gene hoặc mất gene

Bước 2: Kết luận

Đáp án: Các dạng đột biến cấu trúc NST gây hại cho sinh vật gồm: mất đoạn, đảo đoạn và chuyển đoạn. Giải thích: - Mất đoạn: Làm mất gene, gây mất cân bằng hệ gene. Ví dụ: Mất đoạn trên cánh ngắn NST số 5 ở người gây hội chứng cri-du-chat (tiếng khóc như mèo kêu), trẻ thường tử vong sớm. - Đảo đoạn: Làm thay đổi trình tự gene trên NST, có thể ảnh hưởng đến sự biểu hiện của gene. - Chuyển đoạn: Làm thay đổi nhóm gene liên kết, có thể gây hỏng gene hoặc tạo gene lai bất thường. Ví dụ: Chuyển đoạn giữa NST số 9 và số 22 ở người gây bệnh ung thư bạch cầu tuỷ cấp tính.

💡 Mẹo nhớ: Đột biến cấu trúc NST thường gây hại vì làm mất cân bằng hệ gene. Chỉ có lặp đoạn có thể có lợi khi được ứng dụng đúng cách trong chọn giống.

---

🎯 Ghi nhớ cuối bài

🎯 Ghi nhớ: 1. Đột biến NST = Biến đổi về cấu trúc hoặc số lượng NST 2. Đột biến cấu trúc NST gồm 4 dạng: Mất đoạn - Lặp đoạn - Đảo đoạn - Chuyển đoạn 3. Lặp đoạn có thể có lợi trong chọn giống (tăng số bản sao gene) 4. Mất đoạn, đảo đoạn, chuyển đoạn thường gây hại (mất cân bằng hệ gene, gây bệnh) 5. Ví dụ bệnh do đột biến cấu trúc NST ở người: - Hội chứng cri-du-chat (mất đoạn NST số 5) - Ung thư bạch cầu tuỷ cấp (chuyển đoạn NST số 9 và 22)