Giải Khoa học tự nhiên 9 trang 201

Lưu ý nhỏ: số trang in trên ảnh là 199 – 200, thuộc Bài 46 – mục III. Đột biến số lượng nhiễm sắc thể. Mình giải đầy đủ tất cả câu hỏi trong hai trang này nhé.

Trước khi vào bài, mình giải thích nhanh vài từ hay gặp:

• NST là viết tắt của nhiễm sắc thể.
• Cặp NST tương đồng: hai NST giống nhau về hình dạng, kích thước, một chiếc từ bố, một chiếc từ mẹ.
• 2n (lưỡng bội): bộ NST có đủ các cặp, mỗi cặp 2 chiếc.

---

1. Khái niệm đột biến số lượng nhiễm sắc thể

Câu 1

Đề bài: Nhận xét sự thay đổi số lượng NST trong mỗi tế bào đột biến (Hình 46.2 a, b, c, d) so với tế bào lưỡng bội.

Cách giải

Lấy tế bào lưỡng bội 2n (bình thường, mỗi cặp NST có 2 chiếc) làm mốc so sánh:

Nhận xét: - Tế bào a và b chỉ thay đổi số NST ở một cặp (lúc thừa, lúc thiếu). - Tế bào c và d thay đổi đều số NST ở mọi cặp, làm bộ NST tăng thành 3n, 4n.

---

Câu 2

Đề bài: Nêu khái niệm đột biến số lượng NST.

Cách giải

Đột biến số lượng NST là những biến đổi làm thay đổi số lượng NST trong tế bào. Sự thay đổi này có thể xảy ra ở một, một số hoặc tất cả các cặp NST tương đồng.

Dựa vào số cặp NST bị thay đổi, người ta chia thành hai dạng:

• Đột biến lệch bội: làm tăng hoặc giảm số NST ở một hoặc một số cặp tương đồng (ví dụ 2n + 1, 2n − 1).
• Đột biến đa bội: làm tăng đều số NST ở tất cả các cặp, khiến bộ NST lớn hơn 2n (ví dụ 3n, 4n).

💡 Mẹo nhớ: "Lệch thì lẻ một cặp, Đa thì đều cả bộ."

---

Câu hỏi (mục ?) trang 199

Đề bài: Cho biết tế bào nào trong Hình 46.2 mang đột biến lệch bội, tế bào nào mang đột biến đa bội.

Cách giải

So sánh số cặp NST bị thay đổi:

- Đột biến lệch bội: tế bào a) (2n + 1) và b) (2n − 1) → chỉ thay đổi số NST ở một cặp. - Đột biến đa bội: tế bào c) (3n) và d) (4n) → tăng đều số NST ở tất cả các cặp.

---

2. Ý nghĩa và tác hại của đột biến số lượng nhiễm sắc thể

Câu hỏi (mục ?) trang 200 – Phần 1

Đề bài: Trong các đột biến ở Hình 46.3, cho biết đột biến nào có lợi, đột biến nào có hại đối với con người.

Cách giải

Xét từng hình:

Kết luận: - Có lợi với con người: a) cà chua 3n và c) chuối tam bội (cho quả to, không hạt, phục vụ nhu cầu sử dụng). - Có hại với con người: b) hội chứng mèo kêu và d) hội chứng Klinefelter (gây dị dạng, bệnh tật, vô sinh).

---

Câu hỏi (mục ?) trang 200 – Phần 2

Đề bài: Nêu thêm một số ví dụ về ý nghĩa và tác hại của đột biến số lượng NST.

Cách giải

Ý nghĩa (mặt có lợi):

• Dưa hấu tam bội (3n) không hạt, năng suất cao.
• Nho tam bội (3n) không hạt.
• Lúa mì lục bội (6n) cho hạt to, năng suất cao.
• Bông tứ bội (4n) cho sợi dài, chất lượng tốt.
• Dâu tằm tứ bội (4n) lá to, dày → nuôi tằm tốt hơn.
• Tôm sú tam bội (3n) sinh trưởng nhanh, cơ thể lớn, năng suất cao hơn tôm sú 2n.

Tác hại (mặt có hại):

• Người có 3 NST ở cặp 21 → mắc hội chứng Down (nhiều dị dạng, chậm phát triển trí tuệ, vô sinh).
• Người có 3 NST ở cặp 18 → mắc hội chứng Edward.
• Người chỉ có 1 NST giới tính X (XO) → mắc hội chứng Turner (nữ, không có kinh nguyệt, vô sinh).
• Một số loài có hại nếu bị đột biến đa bội có thể sinh trưởng nhanh, chống chịu tốt → gây hại cho sản xuất nông nghiệp.

💡 Mẹo nhớ: Ở cây trồng, đa bội thường có lợi (to, khỏe, năng suất cao). Ở người và động vật, đột biến số lượng NST thường có hại (gây bệnh, dị dạng, vô sinh).

---

EM CÓ THỂ (trang 200)

Đề bài: Giải thích tại sao khi trồng những cây thu hoạch thân, lá (như dâu tằm,...), người ta thường trồng giống đa bội hơn là giống lưỡng bội.

Cách giải

Tế bào đa bội có hàm lượng DNA tăng theo bội số n, nên quá trình tổng hợp chất hữu cơ diễn ra mạnh mẽ hơn. Nhờ vậy, cây đa bội có cơ quan sinh dưỡng (thân, lá, rễ) lớn, sinh trưởng nhanh và chống chịu tốt với điều kiện bất lợi.

Với những cây thu hoạch thân, lá như dâu tằm, điều ta cần là thân to, lá nhiều và dày. Giống đa bội đáp ứng đúng nhu cầu này: lá to, dày, năng suất cao hơn hẳn giống lưỡng bội. Vì thế người ta thường chọn trồng giống đa bội.

---

🎯 Ghi nhớ: - Đột biến số lượng NST làm thay đổi số lượng NST trong bộ NST, gồm lệch bội (thay đổi ở 1 vài cặp) và đa bội (tăng đều cả bộ), xảy ra phổ biến ở thực vật. - Đột biến NST có thể có lợi, có hại hoặc trung tính cho thể đột biến. - Đột biến NST cung cấp nguyên liệu cho tạo giống mới và cho tiến hóa. - Cây trồng đa bội thường to khỏe, năng suất cao; còn ở người, đột biến số lượng NST thường gây bệnh (Down, Turner, Klinefelter...).