Giải Ngữ Văn 9 - Tập 2 trang 71
Lời giải chi tiết SGK Lớp 9 · Môn Ngữ Văn · Trang 71–72
Đây là phần tiếp theo và kết thúc của văn bản "Thanh gươm Đa-mô-clét" (G.G Mác-két) cùng với phần SAU KHI ĐỌC - TRẢ LỜI CÂU HỎI và VIẾT KẾT NỐI VỚI ĐỌC.
SAU KHI ĐỌC - TRẢ LỜI CÂU HỎI
Câu 1
Đề bài: Nêu luận đề của bài nghị luận. Từ luận đề đó, tác giả triển khai thành những luận điểm nào?
Cách giải
Bước 1: Xác định luận đề
Luận đề (vấn đề chính) của bài nghị luận là: Vũ khí hạt nhân là mối đe dọa khủng khiếp đối với sự tồn vong của nhân loại và cần phải được loại bỏ.
Bước 2: Xác định các luận điểm
Từ luận đề trên, tác giả triển khai thành các luận điểm sau:
- Luận điểm 1: Kho vũ khí hạt nhân hiện có đủ sức hủy diệt Trái Đất nhiều lần (so sánh với sức công phá khổng lồ).
- Luận điểm 2: Chi phí cho vũ khí hạt nhân là sự lãng phí vô cùng lớn, trong khi có thể dùng số tiền đó để giải quyết các vấn đề cấp bách của nhân loại (y tế, giáo dục, thực phẩm, xóa mù chữ...).
- Luận điểm 3: Sự tồn tại của vũ khí hạt nhân đi ngược lại lí trí con người và quy luật tự nhiên.
- Luận điểm 4: Lời kêu gọi đấu tranh cho một thế giới hòa bình, không có vũ khí hạt nhân.
Đáp án: - Luận đề: Vũ khí hạt nhân đe dọa sự tồn vong của nhân loại, cần được loại bỏ. - Các luận điểm: (1) Sức hủy diệt khủng khiếp của vũ khí hạt nhân; (2) Sự lãng phí tài nguyên cho chạy đua vũ trang; (3) Vũ khí hạt nhân đi ngược lí trí và tự nhiên; (4) Kêu gọi đấu tranh vì hòa bình.
Câu 2
Đề bài: Chọn một luận điểm em cho là tiêu biểu, phân tích cách dùng lí lẽ, bằng chứng và nói rõ vai trò của lí lẽ, bằng chứng trong việc làm nổi bật luận điểm đó.
Cách giải
Chọn luận điểm: Chi phí cho vũ khí hạt nhân là sự lãng phí khổng lồ, có thể dùng để giải quyết các vấn đề cấp bách của nhân loại.
Phân tích cách dùng lí lẽ và bằng chứng:
| Lĩnh vực | Bằng chứng cụ thể |
|---|---|
| Y tế | Giá 10 chiếc tàu sân bay mang vũ khí hạt nhân = chi phí cho chương trình phòng bệnh trong 14 năm, cứu hơn 14 triệu trẻ em châu Phi |
| Thực phẩm | 27 tên lửa MX = đủ tiền nông cụ cho các nước nghèo có thực phẩm trong 4 năm |
| Giáo dục | 2 chiếc tàu ngầm hạt nhân = đủ tiền xóa nạn mù chữ toàn thế giới |
| Tổng thể | 100 tỉ đô la/năm cho vũ khí = chi phí 100 máy bay ném bom B.1B hoặc 7000 tên lửa vượt đại châu |
Vai trò của lí lẽ và bằng chứng:
- Lí lẽ: Giúp người đọc hiểu được tính phi lí của việc chi tiêu cho vũ khí hạt nhân.
- Bằng chứng: Các con số cụ thể, chính xác (từ UNICEF, FAO) tạo sức thuyết phục cao, khiến người đọc không thể phản bác.
- Cách so sánh: Đặt chi phí vũ khí bên cạnh các nhu cầu thiết yếu của con người → làm nổi bật sự vô nghĩa, lãng phí của chạy đua vũ trang.
Đáp án: Luận điểm về sự lãng phí tài nguyên được làm nổi bật nhờ hệ thống bằng chứng là các con số thống kê cụ thể, đáng tin cậy từ các tổ chức quốc tế. Cách so sánh đối lập giữa chi phí vũ khí và nhu cầu nhân đạo tạo hiệu quả thuyết phục mạnh mẽ.
Câu 3
Đề bài: Dựa vào nội dung văn bản và các thông tin giới thiệu, chú thích, cho biết văn bản được viết ra trong bối cảnh nào của thế giới. Từ đó, nêu tầm quan trọng của vấn đề được bàn luận.
Cách giải
Bước 1: Xác định bối cảnh
- Văn bản được đăng trên báo Văn nghệ ngày 27-9-1986.
- Đây là thời kỳ Chiến tranh Lạnh (1947-1991), khi hai siêu cường Mỹ và Liên Xô chạy đua vũ trang hạt nhân.
- Thế giới sống trong nỗi lo sợ về một cuộc chiến tranh hạt nhân có thể hủy diệt nhân loại bất cứ lúc nào.
Bước 2: Nêu tầm quan trọng
- Vấn đề vũ khí hạt nhân là vấn đề sống còn của toàn nhân loại.
- Bài viết cảnh báo về nguy cơ hủy diệt và kêu gọi mọi người đấu tranh cho hòa bình.
- Tiếng nói của một nhà văn nổi tiếng (Mác-két - Nobel Văn học 1982) có sức lan tỏa lớn, góp phần thức tỉnh lương tri nhân loại.
Đáp án: Văn bản ra đời trong bối cảnh Chiến tranh Lạnh, khi thế giới đối mặt với nguy cơ chiến tranh hạt nhân. Vấn đề được bàn luận có tầm quan trọng đặc biệt vì liên quan đến sự tồn vong của toàn nhân loại.
Câu 4
Đề bài: Chiến tranh hạt nhân "không những đi ngược lại lí trí con người mà còn đi ngược lại cả lí trí tự nhiên nữa" là ý kiến chủ quan hay thông tin khách quan? Để thuyết phục người đọc tin vào điều đó, tác giả đã chọn cách triển khai đoạn văn như thế nào?
Cách giải
Bước 1: Xác định tính chất của ý kiến
Đây là ý kiến chủ quan của tác giả (một nhận định, đánh giá cá nhân), không phải thông tin khách quan có thể kiểm chứng bằng số liệu.
Bước 2: Phân tích cách triển khai
Để thuyết phục người đọc, tác giả đã:
- Dùng bằng chứng khoa học: Nêu quá trình tiến hóa của sự sống trên Trái Đất (380 triệu năm để con bướm bay được, 180 triệu năm để bông hồng nở...).
- So sánh đối lập: Đặt quá trình tiến hóa hàng trăm triệu năm bên cạnh khả năng hủy diệt "chỉ cần bấm nút" → làm nổi bật sự phi lí, phản tự nhiên của vũ khí hạt nhân.
- Lập luận logic: Tự nhiên mất hàng trăm triệu năm để tạo ra sự sống → con người chỉ cần một khoảnh khắc để hủy diệt tất cả → đây là hành động đi ngược lại quy luật tự nhiên.
Đáp án: Đây là ý kiến chủ quan. Tác giả thuyết phục người đọc bằng cách đưa ra bằng chứng về quá trình tiến hóa hàng trăm triệu năm của tự nhiên, rồi so sánh với khả năng hủy diệt tức thì của vũ khí hạt nhân, từ đó chứng minh chiến tranh hạt nhân đi ngược lại cả lí trí con người lẫn quy luật tự nhiên.
Câu 5
Đề bài: Khi bàn về vấn đề được nêu, Mác-két bộc lộ thái độ gì? Chỉ ra cách thể hiện thái độ của tác giả.
Cách giải
Bước 1: Xác định thái độ của tác giả
Mác-két bộc lộ các thái độ:
- Phẫn nộ, bất bình trước sự tồn tại của vũ khí hạt nhân
- Lo lắng, trăn trở về tương lai của nhân loại
- Kiên quyết đấu tranh cho hòa bình
- Tin tưởng vào sức mạnh của tiếng nói lương tri
Bước 2: Chỉ ra cách thể hiện
| Cách thể hiện | Ví dụ |
|---|---|
| Dùng từ ngữ mạnh | "địa ngục", "thảm họa", "đau khổ", "dã man" |
| Câu hỏi tu từ | "Phải chăng Trái Đất chúng ta chính là địa ngục của các hành tinh khác?" |
| So sánh ấn tượng | So sánh chi phí vũ khí với nhu cầu nhân đạo |
| Lời kêu gọi trực tiếp | Đề nghị mở "nhà băng lưu trữ trí nhớ" để nhân loại tương lai biết về thảm họa |
| Giọng văn giàu cảm xúc | Kết hợp lí lẽ sắc bén với tình cảm chân thành |
Đáp án: Tác giả bộc lộ thái độ phẫn nộ trước vũ khí hạt nhân, lo lắng cho tương lai nhân loại và kiên quyết đấu tranh vì hòa bình. Thái độ được thể hiện qua từ ngữ mạnh, câu hỏi tu từ, so sánh ấn tượng và giọng văn giàu cảm xúc.
Câu 6
Đề bài: Qua văn bản này, tác giả muốn truyền đi thông điệp gì? Trong tình hình hiện nay của thế giới, thông điệp đó còn có ý nghĩa nữa không? Vì sao?
Cách giải
Bước 1: Xác định thông điệp
Thông điệp của tác giả:
- Vũ khí hạt nhân là mối đe dọa khủng khiếp nhất đối với nhân loại.
- Mọi người cần lên tiếng, đấu tranh cho một thế giới hòa bình, không có vũ khí hạt nhân.
- Hãy dùng nguồn lực để phục vụ cuộc sống con người thay vì chế tạo vũ khí hủy diệt.
Bước 2: Đánh giá ý nghĩa trong tình hình hiện nay
Thông điệp vẫn còn nguyên giá trị vì:
- Vũ khí hạt nhân vẫn tồn tại với số lượng lớn (Mỹ, Nga, Trung Quốc, Anh, Pháp, Ấn Độ, Pakistan, Triều Tiên...).
- Nguy cơ chiến tranh hạt nhân vẫn hiện hữu do căng thẳng địa chính trị.
- Các cuộc xung đột vũ trang vẫn diễn ra ở nhiều nơi trên thế giới.
- Nhân loại vẫn cần tiếng nói đấu tranh cho hòa bình.
Đáp án: Thông điệp: Vũ khí hạt nhân đe dọa sự tồn vong của nhân loại, cần đấu tranh cho hòa bình. Thông điệp này vẫn còn nguyên ý nghĩa vì vũ khí hạt nhân vẫn tồn tại, nguy cơ chiến tranh vẫn hiện hữu, và nhân loại luôn cần những tiếng nói bảo vệ hòa bình.
VIẾT KẾT NỐI VỚI ĐỌC
Đề bài: Viết đoạn văn (khoảng 7 – 9 câu) với chủ đề: Vũ khí hạt nhân đang là hiểm họa đe dọa sự tồn vong của nhân loại.
Cách 1 — Viết theo mô hình diễn dịch
Đoạn văn mẫu:
Vũ khí hạt nhân đang là hiểm họa đe dọa sự tồn vong của nhân loại. Hiện nay, trên thế giới có hàng chục nghìn đầu đạn hạt nhân, đủ sức hủy diệt Trái Đất nhiều lần. Chỉ cần một quả bom hạt nhân nổ, hàng triệu người sẽ chết ngay lập tức, và hậu quả phóng xạ sẽ kéo dài hàng trăm năm. Thảm họa Hiroshima và Nagasaki năm 1945 là minh chứng đau thương cho sức tàn phá khủng khiếp của loại vũ khí này. Đáng lo ngại hơn, trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị hiện nay, nguy cơ chiến tranh hạt nhân vẫn luôn hiện hữu. Nếu chiến tranh hạt nhân xảy ra, không chỉ con người mà toàn bộ sự sống trên Trái Đất sẽ bị hủy diệt. Vì vậy, mỗi người cần nâng cao ý thức, lên tiếng đấu tranh cho một thế giới hòa bình, không có vũ khí hạt nhân. Đó là trách nhiệm của tất cả chúng ta đối với thế hệ tương lai.
Cách 2 — Viết theo mô hình quy nạp
Đoạn văn mẫu:
Năm 1945, hai quả bom nguyên tử thả xuống Hiroshima và Nagasaki đã cướp đi sinh mạng của hơn 200.000 người, để lại di chứng phóng xạ cho nhiều thế hệ. Ngày nay, kho vũ khí hạt nhân trên thế giới lớn gấp hàng nghìn lần, đủ sức hủy diệt Trái Đất nhiều lần. Trong khi đó, hàng tỉ đô la được chi cho chạy đua vũ trang, thay vì dùng để giải quyết đói nghèo, bệnh tật. Căng thẳng giữa các cường quốc hạt nhân vẫn âm ỉ, khiến nguy cơ chiến tranh luôn rình rập. Một khi chiến tranh hạt nhân nổ ra, không ai có thể sống sót, kể cả những kẻ bấm nút phóng tên lửa. Sự sống trên Trái Đất mất hàng trăm triệu năm để hình thành, nhưng chỉ cần vài phút để bị xóa sổ hoàn toàn. Rõ ràng, vũ khí hạt nhân đang là hiểm họa đe dọa sự tồn vong của toàn nhân loại, đòi hỏi mọi người phải chung tay đấu tranh vì hòa bình.
💡 Mẹo nhớ: Khi viết đoạn văn nghị luận, cần có: - Câu chủ đề (nêu luận điểm chính) - Lí lẽ (giải thích, phân tích) - Bằng chứng (dẫn chứng cụ thể) - Câu kết (khẳng định lại hoặc mở rộng vấn đề)
CÂU HỎI THEO DÕI VÀ ĐÁNH GIÁ (trong khung)
Câu hỏi "Theo dõi" (trang 69)
Đề bài: Cách bình luận của tác giả về vấn đề.
Cách giải
Tác giả bình luận về vấn đề vũ khí hạt nhân bằng cách:
- Đặt câu hỏi tu từ: "Phải chăng Trái Đất chúng ta chính là địa ngục của các hành tinh khác?" → Gợi suy nghĩ, tạo ấn tượng mạnh.
- Phản bác và khẳng định: Tác giả nêu ý kiến có thể có (Trái Đất là địa ngục), rồi bác bỏ bằng lập luận logic (Trái Đất là nơi độc nhất có sự sống trong Hệ Mặt Trời).
- Kết luận sắc sảo: "Chạy đua vũ trang là đi ngược lại lí trí" → Khẳng định quan điểm rõ ràng, dứt khoát.
Đáp án: Tác giả bình luận bằng cách đặt câu hỏi tu từ gây ấn tượng, sau đó dùng lập luận logic để phản bác và đưa ra kết luận sắc sảo, thể hiện quan điểm rõ ràng.
Câu hỏi "Đánh giá" (trang 69)
Đề bài: Cách nêu bằng chứng kèm phân tích, so sánh có tác dụng gì?
Cách giải
Cách nêu bằng chứng kèm phân tích, so sánh có tác dụng:
- Tăng tính thuyết phục: Bằng chứng cụ thể (con số, sự kiện) khiến người đọc không thể phản bác.
- Làm rõ vấn đề: So sánh chi phí vũ khí với nhu cầu nhân đạo giúp người đọc hình dung được sự lãng phí.
- Tác động cảm xúc: Khi thấy tiền mua vũ khí có thể cứu hàng triệu trẻ em, người đọc cảm thấy phẫn nộ trước sự phi lí của chạy đua vũ trang.
- Gây ấn tượng sâu sắc: Những con số cụ thể dễ nhớ, dễ lan truyền.
Đáp án: Cách nêu bằng chứng kèm phân tích, so sánh giúp tăng tính thuyết phục, làm rõ vấn đề, tác động mạnh đến cảm xúc người đọc và tạo ấn tượng sâu sắc.
Câu hỏi "Đánh giá" (trang 70)
Đề bài: Cách kết thúc văn bản có gì độc đáo?
Cách giải
Cách kết thúc văn bản độc đáo ở chỗ:
- Đề xuất bất ngờ: Tác giả đề nghị mở "nhà băng lưu trữ trí nhớ" để nhân loại tương lai (nếu còn tồn tại sau thảm họa) biết về cuộc sống đã từng có.
- Giả định đau xót: Giả định rằng nhân loại có thể bị hủy diệt, chỉ còn lại "trí nhớ" được lưu trữ.
- Lời kêu gọi gián tiếp: Thay vì kêu gọi trực tiếp, tác giả để người đọc tự suy ngẫm về hậu quả khủng khiếp nếu không hành động.
- Kết thúc mở: Không đưa ra kết luận đóng, mà để lại suy nghĩ cho người đọc.
Đáp án: Cách kết thúc độc đáo với đề xuất bất ngờ về "nhà băng lưu trữ trí nhớ", giả định đau xót về sự hủy diệt của nhân loại, qua đó gián tiếp kêu gọi mọi người hành động vì hòa bình.
🎯 Ghi nhớ: - Văn bản nghị luận xã hội cần có: luận đề rõ ràng, luận điểm logic, lí lẽ sắc bén, bằng chứng thuyết phục. - Cách so sánh, đối chiếu giúp làm nổi bật vấn đề và tăng sức thuyết phục. - Thái độ của người viết được thể hiện qua từ ngữ, giọng điệu và cách lập luận. - Khi viết đoạn văn nghị luận, cần kết hợp lí lẽ với bằng chứng cụ thể.