Giải Ngữ Văn 9 - Tập 2 trang 97

Lưu ý nhỏ trước khi vào bài: số trang in trên ảnh là 95 và 96, nhưng cô vẫn giữ tiêu đề theo yêu cầu của em. Nội dung dưới đây bám sát đúng những gì có trên hai trang ảnh.

Tóm tắt lý thuyết: Biến đổi cấu trúc câu

Việc biến đổi cấu trúc câu thường thực hiện theo các hình thức sau:

• Thay đổi trật tự từ ngữ trong câu để nhấn vào chủ thể hay đối tượng khác nhau.
• Chuyển cụm chủ ngữ – vị ngữ thành cụm danh từ (để "gói" lại thông tin, làm nổi bật ý ở phần sau).
• Chuyển câu chủ động (chủ ngữ là chủ thể hoạt động) thành câu bị động (chủ ngữ là đối tượng hoạt động) hoặc ngược lại.

Câu bị động được tạo theo hai hướng:

1. Hoán đổi vị trí cụm chỉ đối tượng và chủ thể, có dùng từ được/bị.
2. Dùng từ được/bị nhưng lược bỏ cụm chỉ chủ thể.

Mục đích chung là đảm bảo mạch lạc, liên kết giữa các câu, các đoạn trong văn bản.

---

Bài 1: Thay đổi trật tự / chuyển cụm C–V thành cụm danh từ

Yêu cầu: xếp lại trật tự từ ngữ hoặc chuyển cụm chủ ngữ – vị ngữ thành cụm danh từ, rồi nhận xét sự biến đổi nghĩa.

a. Đề: Các bạn tán thưởng bài thuyết minh của em về danh lam thắng cảnh.

• Câu biến đổi: Bài thuyết minh của em về danh lam thắng cảnh được các bạn tán thưởng.
• Nhận xét: Câu gốc hướng sự chú ý vào chủ thể "các bạn" và hành động tán thưởng. Câu biến đổi đưa "bài thuyết minh của em" lên đầu, nhấn vào đối tượng được tán thưởng, làm nổi bật thành quả của người viết.

b. Đề: Con người đã phá vỡ sự toàn vẹn của cảnh quan vì tiến hành một số hoạt động vô ý thức.

• Câu biến đổi (chuyển cụm C–V thành cụm danh từ): Việc con người tiến hành một số hoạt động vô ý thức đã phá vỡ sự toàn vẹn của cảnh quan.
• Nhận xét: Cụm chủ – vị "con người tiến hành một số hoạt động vô ý thức" được "gói" lại thành một cụm danh từ làm chủ ngữ. Nhờ vậy câu nhấn mạnh nguyên nhân (chính hành động vô ý thức) thay vì nhấn vào chủ thể "con người".

c. Đề: Tác phẩm ấy ra đời đã đánh dấu một thành tựu mới của truyện ngắn Việt Nam hiện đại.

• Câu biến đổi: Sự ra đời của tác phẩm ấy đã đánh dấu một thành tựu mới của truyện ngắn Việt Nam hiện đại.
• Nhận xét: Cụm chủ – vị "tác phẩm ấy ra đời" được chuyển thành cụm danh từ "sự ra đời của tác phẩm ấy". Câu trở nên cô đọng, mang sắc thái khái quát, trang trọng hơn và làm nổi bật ý nghĩa của sự kiện.

---

Bài 2: Xác định và biến đổi cấu trúc bị động

Đề: Ông đã hoá Phật vào ngọn núi và ngọn núi mang hình hài ông được người đời sau gọi là tượng An Kỳ Sinh. (Theo Thi Sảnh, Yên Tử, núi thiêng)

• Cấu trúc bị động: phần "ngọn núi mang hình hài ông được người đời sau gọi là tượng An Kỳ Sinh". Dấu hiệu là từ được + chủ thể "người đời sau".
• Biến đổi thành chủ động: Ông đã hoá Phật vào ngọn núi và người đời sau gọi ngọn núi mang hình hài ông là tượng An Kỳ Sinh.
• Sự thay đổi nghĩa: Câu bị động ban đầu hướng sự chú ý vào đối tượng "ngọn núi mang hình hài ông", tạo mạch liên kết liền với vế trước (đều nói về ngọn núi). Khi chuyển sang chủ động, chủ thể "người đời sau" được đưa lên làm chủ ngữ, nhấn mạnh chính con người đời sau là người đặt tên, nhưng lại làm đứt mạch nhấn vào "ngọn núi" của câu gốc.

---

Bài 3: Căn cứ xác định câu chủ động và cách biến đổi

Đề câu: Sau khi An Kỳ Sinh đắc đạo, chư tăng của An Kỳ Sinh gọi ngôi chùa ông đã tu hành và đắc đạo là "chùa ông Yên". (Theo Thi Sảnh, Yên Tử, núi thiêng)

a. Căn cứ để xếp vào kiểu câu chủ động:

• Chủ ngữ của câu là "chư tăng của An Kỳ Sinh" — đây là chủ thể trực tiếp thực hiện hoạt động "gọi".
• Vị ngữ "gọi ngôi chùa... là 'chùa ông Yên'" thể hiện hành động do chính chủ ngữ tạo ra.
• Vì chủ ngữ chỉ chủ thể của hoạt động nên câu được xác định là câu chủ động.

b. Biến đổi thành câu bị động theo hai hướng:

Giải thích: Cả hai câu đều đưa đối tượng "ngôi chùa" lên làm chủ ngữ và thêm từ được. Câu thứ hai lược bỏ chủ thể "chư tăng của An Kỳ Sinh" vì người nói không cần nhấn mạnh ai gọi, mà chỉ tập trung vào tên gọi của ngôi chùa.

---

Bài 4: Chuyển câu chủ động thành câu bị động

Làm tương tự bài 3 (đưa đối tượng lên đầu, dùng từ được, có thể giữ hoặc lược bỏ chủ thể).

a. Đề: Hậu thế đánh giá bia Vĩnh Lăng là một trong những tấm bia đẹp nhất Việt Nam về mặt mĩ thuật và kĩ thuật.

• Bị động (giữ chủ thể): Bia Vĩnh Lăng được hậu thế đánh giá là một trong những tấm bia đẹp nhất Việt Nam về mặt mĩ thuật và kĩ thuật.
• Bị động (lược bỏ chủ thể): Bia Vĩnh Lăng được đánh giá là một trong những tấm bia đẹp nhất Việt Nam về mặt mĩ thuật và kĩ thuật.

b. Đề: Nhiều du khách nước ngoài gọi Việt Nam là "thiên đường của ẩm thực đường phố".

• Bị động (giữ chủ thể): Việt Nam được nhiều du khách nước ngoài gọi là "thiên đường của ẩm thực đường phố".
• Bị động (lược bỏ chủ thể): Việt Nam được gọi là "thiên đường của ẩm thực đường phố".

Lý do: Khi chuyển sang bị động, đối tượng ("bia Vĩnh Lăng", "Việt Nam") trở thành tâm điểm, phù hợp khi đoạn văn đang nói về chính đối tượng đó. Lược bỏ chủ thể khi danh tính người thực hiện không quan trọng hoặc đã rõ trong ngữ cảnh.

---

Phần đầu Văn bản 2: Văn hoá hoa – cây cảnh (Trần Quốc Vượng)

Đây là phần mở đầu của văn bản đọc nên chưa có bài tập, cô tóm tắt nhanh để em nắm:

• Tác giả Trần Quốc Vượng (1934 – 2005), quê Hà Nam, là học giả có đóng góp lớn cho nghiên cứu lịch sử, khảo cổ, văn hoá Việt Nam.
• Phần "Trước khi đọc" gợi ra hai câu hỏi: biểu hiện của tình yêu thiên nhiên và những thách thức khi tạo không gian sống gần gũi thiên nhiên trong đời sống hiện đại.
• Đoạn mở đầu nêu ý: thiên nhiên vốn phong phú, đa dạng, ẩn chứa nhiều điều kì thú, không hoàn toàn "bất khả tri" (không thể biết) vì qua lịch sử con người đã tích lũy được nhiều hiểu biết về nó.

Em muốn cô giải tiếp phần nội dung văn bản "Văn hoá hoa – cây cảnh" ở các trang sau thì gửi ảnh nhé.