Giải Ngữ Văn 9 - Tập 2 trang 105
Lời giải chi tiết SGK Lớp 9 · Môn Ngữ Văn · Trang 105–106
Mình để ý ảnh trang sách đang là trang 103 và 104 (không phải 105–106 như đề bài ghi), nên mình giải đúng theo nội dung hiển thị trên ảnh nhé.
Nội dung gồm hai phần:
- Phần cuối bài thơ Tình sông núi (Trần Mai Ninh) và mục Sau khi đọc – Trả lời câu hỏi (7 câu).
- Phần Viết: Viết bài thuyết minh về một danh lam thắng cảnh hay một di tích lịch sử.
Tóm tắt lý thuyết
Bài thơ Tình sông núi của Trần Mai Ninh (in trong Thơ Việt Nam 1945–1975) là tiếng lòng yêu nước nồng nàn, gắn tình yêu quê hương cụ thể với tình yêu Tổ quốc. Đoạn thơ trên ảnh khắc họa cảnh lao động trù phú (lúa, mì, bắp, khoai, sông, ngựa xe, tiếng thoi dệt vải...) và hình ảnh người dân cần lao đổ mồ hôi dựng xây đất nước. Điệp khúc "Có mối tình nào hơn thế nữa?" vang lên nhiều lần như lời khẳng định: không có tình cảm nào lớn lao hơn tình yêu Tổ quốc, nơi hòa quyện giữa lao động và non sông.
Câu 1
Đề: Nhan đề Tình sông núi có thể cho biết điều gì về cảm hứng sáng tác bài thơ của tác giả Trần Mai Ninh?
Trả lời:
- "Sông núi" là hình ảnh tượng trưng quen thuộc cho đất nước, Tổ quốc, giang sơn.
- Chữ "tình" đặt trước cho thấy cảm hứng chủ đạo là tình yêu, niềm gắn bó tha thiết với quê hương đất nước.
- Nhan đề báo hiệu mạch cảm xúc của bài thơ: ngợi ca vẻ đẹp của non sông, ca ngợi con người lao động và khẳng định tình yêu Tổ quốc thiêng liêng, mãnh liệt.
Câu 2
Đề: Nêu nội dung cụ thể của từng đoạn trong bài thơ và khái quát mạch cảm xúc xuyên suốt tác phẩm.
Trả lời:
Có thể chia bài thơ theo các đoạn nội dung chính:
| Đoạn | Nội dung |
|---|---|
| Đoạn đầu | Gọi tên những địa danh cụ thể, khắc họa vẻ đẹp của vùng đất quê hương |
| Đoạn giữa | Miêu tả cảnh thiên nhiên trù phú và đời sống lao động (lúa, mì, bắp, khoai, sông, tiếng thoi dệt vải...) cùng hình ảnh người dân cần lao đổ mồ hôi dựng xây |
| Đoạn cuối | Bộc lộ trực tiếp tình yêu Tổ quốc qua điệp khúc "Có mối tình nào hơn thế nữa?", khẳng định không tình cảm nào lớn hơn tình yêu đất nước |
Mạch cảm xúc xuyên suốt: đi từ tình yêu một miền đất cụ thể → niềm tự hào về con người lao động → tình yêu Tổ quốc rộng lớn, thiêng liêng. Cảm xúc dâng cao dần, kết tinh ở điệp khúc cuối bài.
Câu 3
Đề: Các địa danh xuất hiện ở đoạn đầu bài thơ gắn với vùng miền nào của đất nước? Phát biểu suy nghĩ của em về mối quan hệ giữa tình yêu dành cho một miền đất cụ thể với tình yêu Tổ quốc nói chung qua những gì được bài thơ gợi lên.
Trả lời:
- Các địa danh trong bài (gắn với Nam Trung Bộ, vùng đất kháng chiến) cho thấy nhà thơ viết về một miền đất cụ thể của miền Trung mà ông gắn bó.
- Mối quan hệ giữa tình yêu miền đất cụ thể và tình yêu Tổ quốc: Tình yêu Tổ quốc không trừu tượng mà luôn bắt đầu từ những điều cụ thể, gần gũi: con sông, ngọn núi, cánh đồng, con người nơi ta gắn bó. Yêu một miền đất cụ thể chính là viên gạch đầu tiên, là cội nguồn của tình yêu đất nước. Khi tình cảm ấy được mở rộng, nâng cao thì trở thành tình yêu Tổ quốc thiêng liêng. Hai tình cảm này thống nhất, hòa quyện, không tách rời.
Câu 4
Đề: Trong bài thơ, tác giả đã chú ý làm nổi bật những đặc điểm gì của sông núi quê hương? Những đặc điểm đó được phát hiện từ góc nhìn nào?
Trả lời:
- Những đặc điểm được làm nổi bật:
- Vẻ trù phú, giàu có của thiên nhiên: "Lúa xanh như biển rộng", "Mì vươn cao khắp các sườn đèo", "Bắp và khoai tiếp bắp và khoai".
- Sự sống động, nhộn nhịp của đời sống lao động: "Ngựa xe rào rạt", "Tiếng thoi nghe dội rộn ràng vách nghiêng".
- Vẻ đẹp gắn với con người cần lao và mồ hôi lao động: "Dân tộc rớt mồ hôi thấm đất", "Bắp căng như đồng".
- Góc nhìn phát hiện: không phải từ góc nhìn của thiên nhiên thuần túy hay khách du ngắm cảnh, mà từ góc nhìn của lao động và đời sống con người. Sông núi quê hương đẹp bởi chính bàn tay lao động, mồ hôi và sự sống của nhân dân làm nên.
Câu 5
Đề: Phân tích cách tác giả tự bộc lộ mình trong bài thơ. Tác giả đã xác lập chỗ đứng của mình như thế nào giữa cộng đồng dân tộc?
Trả lời:
- Tác giả không đứng ngoài quan sát mà hòa mình vào cộng đồng, xưng "ta", coi mình là một thành viên trong khối "cả bốn bề cần lao".
- Qua câu "Nhìn quanh là cả bốn bề cần lao...", nhà thơ tự đặt mình giữa lòng nhân dân lao động, đồng cảm và sẻ chia với họ.
- Chỗ đứng ấy thể hiện một cái tôi gắn bó máu thịt với dân tộc, không tách mình thành cá nhân riêng lẻ mà hòa cùng vận mệnh chung. Tình yêu đất nước của tác giả vì thế chân thành, sâu sắc, mang tính cộng đồng.
Câu 6
Đề: Khi nói về những người con của đất nước, đối tượng nào được tác giả đặt vào vị trí trung tâm? Điều này có ý nghĩa gì?
Trả lời:
- Đối tượng được đặt vào vị trí trung tâm là người dân lao động cần lao – những con người trực tiếp cày cấy, dệt vải, đổ mồ hôi dựng xây đất nước ("Dân tộc rớt mồ hôi thấm đất", "Tay ghì cán cuốc / Tay ghì tay xe").
- Ý nghĩa:
- Khẳng định nhân dân lao động là chủ nhân, là lực lượng làm nên đất nước.
- Thể hiện tư tưởng tiến bộ, gần gũi với quan niệm "nhân dân là gốc" của văn học cách mạng.
- Bộc lộ niềm trân trọng, biết ơn và tình yêu thương sâu sắc của tác giả dành cho những người lao động bình dị.
Câu 7
Đề: Phân tích những nét độc đáo của bài thơ trên phương diện nghệ thuật (chú ý nhịp điệu, cách sử dụng động từ, sự phối hợp giữa miêu tả cụ thể và nêu mệnh đề khái quát, sự xuất hiện của những câu hỏi tu từ,...).
Trả lời:
- Nhịp điệu: câu thơ dài ngắn xen kẽ tự do, nhịp thơ lúc nhanh dồn dập (đoạn tả lao động), lúc dàn trải lắng đọng (đoạn bộc lộ cảm xúc), tạo âm hưởng sôi nổi, hào hùng.
- Cách sử dụng động từ: dùng nhiều động từ mạnh, giàu sức gợi: "vươn", "đè", "rào rạt", "dội", "rớt", "ghì", "trộn hòa"... khắc họa không khí lao động khẩn trương, mạnh mẽ.
- Phối hợp miêu tả cụ thể và mệnh đề khái quát: từ những hình ảnh rất cụ thể (lúa, mì, bắp, khoai, tiếng thoi...) nâng lên thành những khái quát lớn lao về tình yêu Tổ quốc ("Trộn hòa lao động với giang sơn"). Cách này khiến tư tưởng vừa giàu cảm xúc vừa sâu sắc.
- Câu hỏi tu từ: điệp khúc "Có mối tình nào hơn thế nữa?" lặp lại nhiều lần như một lời khẳng định mạnh mẽ qua hình thức câu hỏi, tăng sức biểu cảm và nhấn mạnh tình yêu Tổ quốc là tình cảm cao đẹp nhất.
- Biện pháp so sánh, điệp ngữ: "Lúa xanh như biển rộng", "Bắp căng như đồng" làm hình ảnh thêm sinh động; điệp ngữ "Tay ghì... Tay ghì...", "Khi vui... Khi căm..." tạo nhịp điệu và nhấn mạnh ý.
Phần Viết: Viết bài thuyết minh về một danh lam thắng cảnh hay một di tích lịch sử
Đây là phần giới thiệu kiểu bài (không phải bài tập có lời giải). Mình tóm tắt yêu cầu cần đạt để em ghi nhớ khi làm bài:
- Xác định rõ đối tượng thuyết minh: danh lam thắng cảnh hoặc di tích lịch sử nào, ở đâu.
- Giới thiệu tổng quan: quá trình hình thành, cấu trúc, quy mô, tầm vóc và giá trị trên nhiều phương diện.
- Trình bày nét đặc sắc, độc đáo nhất của đối tượng với những miêu tả chi tiết, có sử dụng nguồn tài liệu đáng tin cậy (có thể so sánh, đối chiếu).
- Thể hiện thái độ trân trọng, yêu quý của người viết đối với đối tượng.
- Kết hợp phương tiện ngôn ngữ và phi ngôn ngữ (hình ảnh, sơ đồ, bản đồ...) một cách hiệu quả.
Nếu em cần, mình có thể giúp lập dàn ý chi tiết một bài thuyết minh mẫu (ví dụ về Vịnh Hạ Long, Cố đô Huế, Văn Miếu...). Cứ nói nhé.