Giải Ngữ Văn 9 - Tập 2 trang 111

Tóm tắt lý thuyết phần "Sau khi nói"

Phần cuối của bài nói thuyết minh nhắc các em về cách trao đổi sau khi nói giữa hai vai:

Tinh thần chung: thuyết minh thì cần thể hiện thái độ yêu quý, trân trọng đối tượng và tôn trọng người nghe; biết dùng câu hỏi gợi mở, thay đổi ngữ điệu linh hoạt, kết hợp phương tiện hỗ trợ và động tác hình thể.

---

Củng cố, mở rộng

Bài 1: So sánh các văn bản trong bài học

Đề: Nêu những điểm tương đồng và khác biệt giữa các văn bản được đưa vào bài học (kể cả bài viết tham khảo) để nhận thấy tính chất đa dạng của loại văn bản đề cập các phương diện địa lí, lịch sử, văn hoá của đất nước.

Gợi ý làm bài:

Điểm tương đồng:

• Đều là văn bản thông tin/thuyết minh giới thiệu về danh lam thắng cảnh, di tích lịch sử của Việt Nam.
• Đều cung cấp thông tin xác thực, khách quan (số liệu, mốc thời gian, đặc điểm địa lí – lịch sử).
• Đều thể hiện tình yêu, niềm tự hào đối với cảnh quan, di sản của đất nước.
• Đều kết hợp miêu tả với thuyết minh, có thể kèm hình ảnh minh hoạ.

Điểm khác biệt:

• Đối tượng thuyết minh khác nhau: có văn bản tập trung vào yếu tố địa lí – tự nhiên, có văn bản nghiêng về lịch sử, có văn bản đậm màu sắc văn hoá.
• Cách triển khai: theo trình tự không gian, theo trình tự thời gian, hoặc theo từng phương diện (kiến trúc, giá trị, sự kiện…).
• Mức độ sử dụng số liệu, trích dẫn và phương tiện phi ngôn ngữ (bản đồ, hình ảnh) khác nhau tuỳ mục đích.

→ Qua đó thấy loại văn bản này rất đa dạng, cùng một mục đích giới thiệu đất nước nhưng cách tiếp cận, nội dung và hình thức thể hiện rất phong phú.

Bài 2: Xây dựng tủ sách về danh lam thắng cảnh – di tích

Đề: Phối hợp với các bạn trong lớp xây dựng một tủ sách gồm những tài liệu viết về các danh lam thắng cảnh và di tích lịch sử trên đất nước Việt Nam. Chú ý lập thư mục cho những tài liệu sưu tầm được.

Gợi ý thực hiện:

• Chia nhóm theo vùng miền (Bắc – Trung – Nam) hoặc theo loại di sản (thiên nhiên, lịch sử, văn hoá).
• Sưu tầm tài liệu từ: sách, tạp chí du lịch, brochure, bài báo, trang web chính thống của các khu di tích.
• Lập thư mục theo mẫu để dễ tra cứu:

• Phân công người quản lí tủ sách, đặt quy định mượn – trả để duy trì lâu dài.

Bài 3: Tạo lập văn bản thuyết minh bằng hình ảnh

Đề: Tạo lập văn bản thuyết minh bằng hình ảnh (có kèm theo các lời dẫn giải cần thiết) về một danh lam thắng cảnh hay di tích lịch sử ở địa phương em.

Gợi ý thực hiện:

1. Chọn một địa điểm cụ thể ở quê em (đình, chùa, đền, di tích, danh thắng…).
2. Chụp/sưu tầm 3 – 5 hình ảnh tiêu biểu: toàn cảnh, kiến trúc đặc sắc, chi tiết có ý nghĩa.
3. Mỗi ảnh kèm lời dẫn giải ngắn gồm:

• Tên gọi, vị trí.
• Đặc điểm nổi bật trong ảnh.
• Giá trị lịch sử/văn hoá/thẩm mĩ.

1. Sắp xếp theo trình tự hợp lí (không gian từ ngoài vào trong, hoặc thời gian lịch sử).
2. Có thể trình bày bằng poster, slide hoặc album ảnh có chú thích.

Ví dụ bố cục:

• Ảnh 1 – Cổng tam quan: "Đây là cổng chính… được xây dựng năm…"
• Ảnh 2 – Gian thờ chính: "Nơi thờ…, mang đậm phong cách kiến trúc…"
• Ảnh 3 – Lễ hội: "Hằng năm vào…, nơi đây diễn ra lễ hội…"

Bài 4: Mô phỏng cách làm của hướng dẫn viên du lịch

Đề: Mô phỏng cách làm của hướng dẫn viên du lịch (dựa vào quan sát thực tế hoặc việc theo dõi một số chương trình trên truyền hình) để giới thiệu với các bạn trong nhóm học tập về một cảnh quan thiên nhiên hay di tích lịch sử nổi tiếng.

Gợi ý thực hiện:

Cách hướng dẫn viên du lịch thường làm:

• Mở đầu: chào hỏi thân thiện, tạo không khí, giới thiệu khái quát điểm đến.
• Triển khai: dẫn dắt theo lộ trình, kể câu chuyện lịch sử – truyền thuyết gắn với địa điểm, kết hợp số liệu thú vị.
• Tương tác: đặt câu hỏi, mời người nghe quan sát, chỉ tay vào chi tiết cụ thể.
• Kết thúc: tóm lại giá trị nổi bật, gửi lời chúc/cảm ơn.

Lưu ý khi mô phỏng:

• Giọng nói truyền cảm, rõ ràng, biết nhấn nhá.
• Kết hợp ngôn ngữ cơ thể (ánh mắt, cử chỉ tay).
• Có thể dùng tranh ảnh, bản đồ làm phương tiện hỗ trợ.
• Xen kẽ chi tiết hấp dẫn (giai thoại, kỉ lục) để thu hút.

Em có thể chọn một địa danh nổi tiếng như Vịnh Hạ Long, Cố đô Huế, Phố cổ Hội An… rồi tập đóng vai hướng dẫn viên trước nhóm.

---

Thực hành đọc: Khu Trung tâm Hoàng thành Thăng Long – Hà Nội

Đây là phần Thực hành đọc, không có câu hỏi bài tập mà chỉ nêu định hướng đọc. Cô tóm tắt để em nắm:

Ba điều cần chú ý khi đọc văn bản:

1. Đối tượng chính được thuyết minh trong văn bản.
2. Cách triển khai văn bản của người viết.
3. Khả năng chuyển hoá bài viết thành một bài nói hấp dẫn giới thiệu di tích Hoàng thành Thăng Long.

Tóm tắt nội dung văn bản:

• Khu Trung tâm Hoàng thành Thăng Long – Hà Nội được UNESCO công nhận là Di sản văn hoá thế giới ngày 31/7/2010 (Kì họp thứ 34 tại Brasil) với 3 tiêu chí (ii), (iii), (vi): chứng tỏ sự giao lưu văn hoá, truyền thống văn hoá lâu dài và liên quan nhiều sự kiện lịch sử quan trọng.
• Diện tích vùng lõi 18,395 ha, vùng đệm 108 ha; là bộ phận quan trọng nhất của Kinh thành Thăng Long – kinh đô Đại Việt từ thế kỉ XI đến XVIII.
• Thăng Long – Hà Nội là nơi giao thoa văn hoá Đông Á với Đông Nam Á suốt chiều dài lịch sử 1000 năm, thể hiện qua nhiều hiện vật, công trình kiến trúc.
• Nơi đây gắn với nhiều sự kiện tầm vóc quốc tế, để lại dấu ấn sâu đậm, trở thành một trong những di sản văn hoá lớn nhất của dân tộc Việt Nam.

Định hướng tự trả lời (để rèn kĩ năng đọc):

• Đối tượng thuyết minh: di tích Khu Trung tâm Hoàng thành Thăng Long – Hà Nội.
• Cách triển khai: đi từ sự công nhận của UNESCO → vị trí, quy mô, niên đại → giá trị giao thoa văn hoá → khẳng định tầm vóc, kết hợp số liệu cụ thể với nhận định khái quát.

Nếu em muốn, cô có thể giúp em soạn luôn một bài nói mẫu của hướng dẫn viên dựa trên văn bản Hoàng thành Thăng Long ở Bài 4 nhé.