Giải Ngữ Văn 9 - Tập 2 trang 17

Lời giải chi tiết SGK Lớp 9 · Môn Ngá»¯ VÄƒn · Trang 17–18

Tóm tắt lý thuyết

Câu ghép đẳng lập (các vế bình đẳng về ngữ pháp):

Quan hệ ý nghĩa: thời gian, tương phản, lựa chọn, tăng cấp, bổ sung...
Phương tiện nối: kết từ (và, nhưng, hoặc...) hoặc cặp từ hô ứng (càng... càng..., vừa... vừa..., bao nhiêu... bấy nhiêu...).

Câu ghép chính phụ (một vế chính, một vế phụ phụ thuộc):

Quan hệ ý nghĩa: nguyên nhân – kết quả; điều kiện, giả thiết – hệ quả; nhượng bộ – tăng tiến; sự kiện – mục đích...
Phương tiện nối: cặp kết từ (tuy... nhưng, vì... nên, nếu... thì...) hoặc một kết từ ở vế phụ hay vế chính (tuy, nên...).

Bài 1: Phân biệt câu ghép đẳng lập và câu ghép chính phụ

Đề: Trong các câu trích từ văn bản Ba chàng sinh viên, câu nào là câu ghép đẳng lập, câu nào là câu ghép chính phụ?

Câu	Phương tiện nối	Quan hệ	Loại câu ghép
a. Cậu người Ấn vẫn đi tới đi lui trong phòng, nhưng chúng tôi không thấy bóng dáng hai người kia đâu.	kết từ "nhưng"	tương phản	Đẳng lập
b. Chuyện xấu đã chẳng xảy ra nếu khi đi qua cửa phòng thầy, cậu ta không thấy cái chìa khoá...	kết từ "nếu"	điều kiện/giả thiết – hệ quả	Chính phụ
c. Nếu thầy Xôm thấy chúng, tất cả sẽ hỏng bét.	kết từ "nếu"	điều kiện – hệ quả	Chính phụ
d. Cậu đã vấp ngã một lần và tôi mong cậu có thể vươn cao trong tương lai.	kết từ "và"	bổ sung	Đẳng lập

Kết luận: câu ghép đẳng lập là a, d; câu ghép chính phụ là b, c.

Lý do: ở a và d, hai vế bình đẳng, chỉ cần kết từ đơn (và, nhưng) là nối được; ở b và c, một vế nêu điều kiện (vế phụ), một vế nêu hệ quả (vế chính), nên là chính phụ.

Bài 2: Xác định quan hệ ý nghĩa và cách nối các vế

Đề: Xác định quan hệ ý nghĩa giữa các vế và cho biết các vế được nối với nhau bằng cách nào.

a. Vì chuyện này phải được giữ kín nên chúng ta sẽ tự lập ra một toà án nho nhỏ vậy.

Quan hệ: nguyên nhân – kết quả.
Cách nối: cặp kết từ "vì... nên".

b. Đất bám quanh một đinh giày vương lên bàn và mẩu đất thứ hai rã ra, rơi xuống sàn phòng ngủ.

Quan hệ: bổ sung (hai sự việc cùng diễn ra).
Cách nối: kết từ "và".

c. Để người con gái khỏi trở lại bàn, anh lấy chiếc khăn tay còn vo tròn cặp giữa cuốn sách tới trả cho cô gái.

Quan hệ: mục đích – sự kiện (vế đầu chỉ mục đích, vế sau chỉ hành động).
Cách nối: kết từ "để" ở vế phụ.

d. Khó khăn càng lớn, quyết tâm càng cao.

Quan hệ: tăng cấp (tăng tiến).
Cách nối: cặp từ hô ứng "càng... càng...".

Bài 3: Trọng tâm thông báo nằm ở vế nào?

Đề: Ở từng câu ghép có hai vế dưới đây, trọng tâm của thông báo nằm ở vế nào? Dựa vào đâu mà em xác định như vậy?

"Thu nhập tốt nhưng chỗ làm hơi xa." → trọng tâm nằm ở vế sau: "chỗ làm hơi xa".
"Chỗ làm hơi xa nhưng thu nhập tốt." → trọng tâm nằm ở vế sau: "thu nhập tốt".

Cơ sở xác định: với câu ghép tương phản nối bằng "nhưng", vế đứng sau kết từ "nhưng" là phần người nói muốn nhấn mạnh, nên đó chính là trọng tâm thông báo.

"Vì Hà chăm chỉ và luôn cố gắng trong học tập nên bạn ấy đạt điểm rất cao trong kì thi vừa qua." → trọng tâm ở vế kết quả: "bạn ấy đạt điểm rất cao".
"Hà đạt điểm rất cao trong kì thi vừa qua vì bạn ấy chăm chỉ và luôn cố gắng trong học tập." → trọng tâm ở vế nguyên nhân đứng sau "vì": "bạn ấy chăm chỉ và luôn cố gắng".

Cơ sở xác định: trọng tâm thường rơi vào vế đứng sau, là phần được nhấn mạnh và bổ sung thông tin mới. Khi đổi trật tự hai vế thì trọng tâm thông báo cũng thay đổi theo.

Bài 4: Phát hiện và sửa lỗi dùng sai phương tiện nối

Đề: Trong các câu ghép sau, câu nào dùng sai phương tiện nối giữa các vế? Hãy sửa lại cho đúng.

a. "Hà không những học tốt, Hà lại hát hay và có khả năng biểu diễn xuất sắc trên sân khấu."

Sai: dùng "không những" mà thiếu vế hô ứng "mà còn".
Sửa: "Hà không những học tốt mà còn hát hay và có khả năng biểu diễn xuất sắc trên sân khấu."

b. "Tôi chưa nói câu nào mà nó đã khóc nức nở."

Đúng: cặp hô ứng "chưa... đã (mà đã)" diễn tả quan hệ thời gian hợp lí. Không cần sửa.

c. "Chúng ta càng đọc sách nhiều, kiến thức sẽ được mở rộng."

Sai: vế sau dùng "sẽ" làm hỏng cặp hô ứng tăng tiến.
Sửa: "Chúng ta càng đọc sách nhiều, kiến thức càng được mở rộng."

d. "Mặc dù trời mưa rất to còn chị ấy vẫn đến đúng giờ."

Sai: cặp "mặc dù..." phải đi với "nhưng", không dùng "còn".
Sửa: "Mặc dù trời mưa rất to nhưng chị ấy vẫn đến đúng giờ."

Phần Văn bản 2 (giới thiệu)

Cuối trang 16 mở sang văn bản mới: "Bài hát đồng sáu xu" của A-ga-thơ Crít-xti (Agatha Christie), một truyện trinh thám.

Trước khi đọc: câu hỏi gợi mở "Theo em, điều gì làm nên sức hấp dẫn của một truyện trinh thám?".
Đoạn lược dẫn: Méc-đơ-lân Va-an nhờ luật sư Ét-uốt điều tra cái chết của bà Li-ly Cráp-tri. Bà bị giết trong nhà, hung khí là cái chặn giấy nặng, dấu vân tay đã bị lau sạch, các cửa đều cài then bên trong nên nghi ngờ dồn vào bốn người cháu thừa kế. Đây là phần đặt tình huống vụ án để dẫn dắt người đọc vào câu chuyện phá án.

Phần này chỉ là dẫn nhập, chưa có bài tập cần giải, nên cô tóm tắt để em nắm bối cảnh trước khi học tiết sau.

Em muốn cô đào sâu thêm phần nào (ví dụ giải thích kĩ hơn về cặp từ hô ứng) thì nói cô biết nhé.

Chế độ đọc sách →