Giải Ngữ Văn 9 - Tập 1 trang 33
Lời giải chi tiết SGK Lớp 9 · Môn Ngữ Văn · Trang 33–34
PHẦN 1: TRƯỚC KHI VIẾT
Câu a: Lựa chọn đề tài
Đề bài: Em cần huy động vốn kiến thức của mình, tham khảo sách báo, theo dõi thông tin trên các phương tiện truyền thông và quan sát thế giới xung quanh để chọn một đề tài phù hợp với yêu cầu. Có thể tham khảo một số đề tài sau:
- Vấn đề khai thác và sử dụng tài nguyên thiên nhiên phục vụ sản xuất ở địa phương em
- Khai thác và bảo vệ nguồn lợi hải sản trong phát triển kinh tế biển của nước ta
- Quan điểm "sống xanh" và ý nghĩa của nó
- Tình trạng thiếu nguồn nước sạch trong cuộc sống của con người hiện nay
- Tác động của biến đổi khí hậu đối với cuộc sống của con người
Cách giải
Bước 1: Hiểu yêu cầu đề bài
Đây là phần hướng dẫn chọn đề tài viết bài văn nghị luận về mối quan hệ giữa con người với tự nhiên. Em cần:
- Chọn 1 trong 5 đề tài gợi ý (hoặc đề tài tương tự)
- Sưu tầm thông tin từ nhiều nguồn
- Quan sát thực tế xung quanh
Bước 2: Phân tích từng đề tài
| Đề tài | Ưu điểm | Khó khăn |
|---|---|---|
| Khai thác tài nguyên địa phương | Gần gũi, dễ quan sát | Cần tìm số liệu cụ thể |
| Khai thác hải sản | Có tính thời sự cao | Cần kiến thức chuyên sâu |
| Sống xanh | Dễ tìm tài liệu, phổ biến | Dễ viết chung chung |
| Thiếu nước sạch | Thực tế, dễ lấy ví dụ | Cần số liệu thống kê |
| Biến đổi khí hậu | Nhiều tài liệu tham khảo | Phạm vi rộng, dễ lan man |
Bước 3: Lựa chọn đề tài phù hợp
Gợi ý chọn đề tài: - Nếu em sống ở vùng biển → chọn đề tài về hải sản - Nếu em quan tâm môi trường → chọn "sống xanh" hoặc biến đổi khí hậu - Nếu muốn viết về địa phương → chọn đề tài khai thác tài nguyên - Nếu muốn đề tài dễ tìm tài liệu → chọn thiếu nước sạch hoặc sống xanh
💡 Mẹo chọn đề tài: Chọn đề tài mà em có thể quan sát trực tiếp hoặc có nhiều tài liệu tham khảo. Đừng chọn đề quá rộng hoặc quá hẹp.
Câu b: Tìm ý
Đề bài: Để tìm ý cho bài viết, có thể đặt ra và trả lời một số câu hỏi sau:
Câu hỏi 1: Vấn đề cần được giải quyết là gì?
Cách giải
Phân tích câu hỏi:
Câu hỏi này giúp xác định rõ vấn đề cần bàn luận. Ví dụ với đề tài "Mối quan hệ giữa con người với tự nhiên":
Trả lời: Vấn đề cần giải quyết là: Sự nhận thức chưa đầy đủ của một số người về mối quan hệ con người - tự nhiên, dẫn đến: - Khai thác tài nguyên bừa bãi, lãng phí - Phá hoại môi trường sống - Gây mất cân bằng sinh thái - Ảnh hưởng đến cuộc sống của chính con người
Câu hỏi 2: Ý kiến của em về vấn đề như thế nào?
Cách giải
Phân tích câu hỏi:
Đây là phần trình bày quan điểm cá nhân - phần quan trọng nhất của bài văn nghị luận.
Trả lời: Ý kiến của em: - Con người và tự nhiên có mối quan hệ gắn bó, phụ thuộc lẫn nhau - Tự nhiên là nguồn sống của con người - Con người cần khai thác hợp lý, bảo vệ tự nhiên - Phát triển bền vững là giải pháp tốt nhất
💡 Mẹo: Quan điểm phải rõ ràng, mạch lạc. Tránh viết chung chung kiểu "vừa tốt vừa xấu".
Câu hỏi 3: Có thể xuất hiện ý kiến nào trái ngược với ý kiến của người viết? Cần dùng những lí lẽ, bằng chứng nào để phản bác?
Cách giải
Phân tích câu hỏi:
Đây là phần dự đoán ý kiến phản bác để chuẩn bị lập luận chắc chắn hơn.
Trả lời: Ý kiến trái chiều có thể gặp: - "Phát triển kinh tế quan trọng hơn bảo vệ môi trường" - "Tài nguyên thiên nhiên là vô tận" - "Công nghệ sẽ giải quyết mọi vấn đề môi trường" Lập luận phản bác: - Phát triển kinh tế bền vững mới là lâu dài - Tài nguyên có hạn, nhiều loại không tái tạo được - Công nghệ chỉ là công cụ, cần ý thức con người
Câu hỏi 4: Cần có giải pháp nào để giải quyết vấn đề?
Cách giải
Phân tích câu hỏi:
Đây là phần đưa ra giải pháp cụ thể, khả thi.
Trả lời: Giải pháp đề xuất: - Nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo vệ môi trường - Ban hành và thực thi nghiêm luật bảo vệ tài nguyên - Phát triển công nghệ xanh, năng lượng sạch - Khuyến khích lối sống xanh, tiêu dùng bền vững - Giáo dục môi trường từ nhà trường
💡 Mẹo: Giải pháp phải cụ thể, có tính khả thi. Tránh viết chung chung kiểu "mọi người cần ý thức hơn".
Câu c: Lập dàn ý
Đề bài: Trả lời các câu hỏi ở mục b, người viết sẽ tìm được các ý. Trên cơ sở đó, phân bổ, sắp xếp từng ý vào các phần của dàn ý; điều chỉnh, thay đổi vị trí của các ý sao cho hợp lí.
Cách giải
Dàn ý hoàn chỉnh:
MỞ BÀI: Giới thiệu vấn đề thế hiện mối quan hệ giữa con người với tự nhiên, nêu sự cần thiết của việc bàn luận về vấn đề. THÂN BÀI: + Triển khai các luận điểm thể hiện quan điểm của người viết xét trên từng khía cạnh của vấn đề: • Luận điểm 1: Bản chất của vấn đề nghị luận; quan hệ giữa con người với tự nhiên thể hiện ở vấn đề (nêu lí lẽ và bằng chứng). • Luận điểm 2: Mặt tích cực của mối quan hệ giữa con người với tự nhiên và lợi ích có thể thu được (nêu lí lẽ và bằng chứng). • Luận điểm 3: Mặt tiêu cực của mối quan hệ giữa con người với tự nhiên và hậu quả có thể gánh chịu (nêu lí lẽ và bằng chứng). • ... + Nêu ý kiến trái chiều và phản bác. + Đề xuất giải pháp có tính khả thi để giải quyết vấn đề. KẾT BÀI: Khẳng định tầm quan trọng của việc nhận thức đúng và giải quyết hiệu quả vấn đề nêu ra.
💡 Mẹo lập dàn ý: Dàn ý phải logic, mạch lạc. Mỗi luận điểm cần có lí lẽ và bằng chứng cụ thể.
PHẦN 2: VIẾT BÀI
Đề bài:
- Bám sát dàn ý, nắm vững yêu cầu về nội dung của từng phần để viết bài.
- Vận dụng kinh nghiệm đã có và đọc lại bài viết tham khảo để viết phần Mở bài cho hấp dẫn; triển khai các luận điểm của phần Thân bài cho chặt chẽ, lô-gic; viết phần Kết bài gây được ấn tượng.
- Phần Mở bài, Kết bài cũng như từng luận điểm của phần Thân bài nên viết thành một đoạn văn. Cần cứ yêu cầu cụ thể của việc triển khai ý để lựa chọn viết kiểu đoạn văn diễn dịch, quy nạp, song song hay phối hợp.
Cách giải
Hướng dẫn viết từng phần:
1. Phần MỞ BÀI:
Yêu cầu: - Giới thiệu vấn đề một cách hấp dẫn - Nêu được tầm quan trọng của vấn đề - Dẫn dắt tự nhiên vào thân bài Các cách mở bài: - Mở bằng câu hỏi tu từ - Mở bằng sự kiện, hiện tượng thực tế - Mở bằng trích dẫn, câu tục ngữ - Mở bằng nhận định chung
2. Phần THÂN BÀI:
Yêu cầu: - Triển khai các luận điểm theo dàn ý - Mỗi luận điểm = lí lẽ + bằng chứng - Bằng chứng phải cụ thể, thuyết phục - Liên kết các luận điểm mạch lạc Cách triển khai: - Nêu luận điểm rõ ràng - Giải thích, phân tích luận điểm - Đưa ra bằng chứng (ví dụ, số liệu, trích dẫn) - Bình luận, rút ra nhận xét
3. Phần KẾT BÀI:
Yêu cầu: - Khẳng định lại quan điểm - Tổng kết vấn đề đã bàn - Mở rộng, kêu gọi hành động - Tạo ấn tượng với người đọc Các cách kết bài: - Khẳng định lại luận điểm chính - Kêu gọi, призыв hành động - Mở rộng vấn đề - Kết bằng câu hỏi gợi mở
💡 Mẹo viết bài: - Viết nháp trước, chỉnh sửa sau - Mỗi đoạn văn chỉ nên có 1 ý chính - Dùng từ nối để liên kết các ý - Kiểm tra lại chính tả, dấu câu trước khi nộp bài
🎯 Ghi nhớ: Quy trình viết bài văn nghị luận: 1. Chọn đề tài phù hợp 2. Tìm ý bằng cách trả lời các câu hỏi 3. Lập dàn ý chi tiết 4. Viết bài theo dàn ý 5. Chỉnh sửa, hoàn thiện Ba yếu tố quan trọng: Luận điểm - Lí lẽ - Bằng chứng